Кіріспе

Гранюломатозды менингоэнцефалит (ГМЭ) – иттердің және сирек жағдайларда мысықтардың орталық нерв жүйесінің (ОНЖ) қабыну ауруы. Бұл менингоэнцефалиттің бір түрі. ГМЭ иттердегі ОНЖ қабыну ауруларының ең көп кездесетін себептерінің бірі болып, иттердегі дезгектің вирусынан туындаған энцефалиттен кейін екінші орында тұрады. Ауру көбінесе жас және орта жастағы аналық иттерде кездеседі. Ол жедел басталады. ГМЭ зақымдары негізінен мидың ақ заттарында, ми сабасында, мишақшада және жұлын миында орналасқан. Оның себебі жұқпалы емес екені белгілі, және қазіргі уақытта идиопатиялық деп саналады. Аллергиялық менингоэнцефалитте көрінетін зақымдарға ұқсас болғандықтан, ГМЭ иммундық механизммен байланысты себепке ие деп есептеледі, бірақ бұл ауру жұқпалы агентке аномальды жауапқа негізделуі де мүмкін. Бір зерттеуде ГМЭ, некротизациялық менингоэнцефалит және некротизациялық лейкоэнцефалит (соңғы екі жағдай төменде қарастырылған) бар иттердің ми тіндерінде ит герпес вирусының, ит аденовирусының және ит парвовирусының ДНК-сы ізделді, бірақ табылмады.

ГМЭ түрлері

Диссеминантты – Бұл орталық нерв жүйесінде кеңінен таралған ауру. Бұрын қабынулы ретикулез деп белгілі болған. Орталық нерв жүйесінің қан тамырларының (периваскулярлық) айналасында мононуклеарлық жасушалар мен нейтрофилдер жиналады. Бұл түрінде ми қабығының қабынуы (менингит) байқалады, ол қызба мен мойынның ауыруына себеп болады. Ауру бірнеше апта ішінде жеделдеп дамиды. Симптомдары: координацияның бұзылуы, нистагм, бас қисайту, құрысулар және депрессия. Симптомдар жедел немесе бірнеше ай бойы баяу дамуы мүмкін, бұл зақымдану орнына байланысты.

Диагностика және емдеу

Цереброспинальдық сұйықтықтың (ЦСЖ) талдауында көптеген ақ қан жасушалары табылды. Әдетте, көбінесе кішкентай жетілген лимфоциттер кездеседі, ал қалғаны моноциттер мен нейтрофилдерден тұрады. Нақты диагноз гистопатологиялық зерттеулерге негізделеді, яғни ми биопсиясы немесе өлімнен кейінгі зерттеу (некропсия). КТ немесе МРТ-да жаңқалы, тараған немесе көп ошақты зақымданулар көрінеді. Бірнеше жыл бойы негізгі емдеу – кортикостероидтерді бір немесе бірнеше иммуносупрессивті препараттармен, әдетте цитозин арабинозиді және/немесе циклоспорин, сондай-ақ азатиоприн, циклофосфамид сияқты басқа да дәрілермен қолдану болды. Иттердегі ЖҚЖ қабыну ауруларының арасында ЦСЖ талдауы ерекшеленеді, себебі жасушалардың көп бөлігі мононуклеарлы жасушалардың аралас тобы емес, лимфоциттер болып табылады. Мальтезе және мопс тұқымдарында мидың сұр заты мен қабық асты ақ затында кең таралған некроз және қабыну байқалады. Ең көп кездесетін ерте симптомдар алдыңғы мидың ауруларымен байланысты, оларға ұстамалар мен деменция жатады, ал кейінірек айналу, бас еңкеюі және қалыпты оқушылық жарық рефлексімен соқырлық пайда болуы мүмкін. ПДЭ-нің (Прогрессивті дегенеративті энцефалопатияның) болжамы нашар.

Некротизациялық лейкоэнцефалит

Йоркшир терьерлерінде ми сабасының және мидың перивентрикулярлық ақ затының қауырсынып қабынуы болуы мүмкін. Бұл тұқымдағы жағдай көбінесе ақ затқа ғана әсер ететіндіктен, оны некротизациялық лейкоэнцефалит деп атайды. Ми сабасы және орталық вестибулярлық аурудың белгілері басым болады.

Басқа инфекциялық емес менингоэнцефалит түрлері

Стеридтік жауап беретін менингоэнцефалит – кортикостероидтерге жақсы жауап беретін және көбінесе жақсы болжаммен аяқталатын жұқпалы емес менингоэнцефалиттің кез келген түрі. Бұл ГМЭ немесе ПДЭ-нің жеңіл формаларын көрсете алады, бірақ одан бөлек екі дербес жағдай да бар. Стероидтік жауап беретін менингит/артерит, сондай-ақ некротизациялық васкулит деп те аталады, көбінесе екі жасқа дейінгі бигль, боксер, берн тау және неміс қысқа жүнді есімдерінде кездеседі. Көптеген жағдайларда қызба, тәбет жоғалуы және басқа неврологиялық симптомдарсыз мойынның күшті ауыруы байқалады, бірақ созылмалы жағдайларда координацияның бұзылуы, аяқ-қолдың әлсіздігі немесе сал болуы мүмкін. СМЖ талдауында көбінесе нейтрофильдер анықталады. Бигльдерде бұл жағдай "Бигль ауру синдромы" деп те аталады.