Кіріспе

Альфред Метро (5 қараша 1902 – 12 сәуір 1963) – швейцариялық және аргентиналық антрополог, этнолог және адам құқықтарының қорғаушысы.

Ерте өмір

Швейцарияның Лозанна қаласында туған Метро балалық шағының көп бөлігін Аргентинада өткізді, онда оның әкесі Мендосада тұратын белгілі хирург болды. Оның анасы Тбилиси қаласынан шыққан грузин. Орта және жоғары білімін Еуропада, Лозаннаның классикалық гимназиясында, Париждегі Ұлттық мұрағат мектебінде (École nationale des chartes), Париждегі Шығыс тілдерінің ұлттық мектебінде (диплом, 1925) алды. Сонымен қатар, Жоғары оқу орындарының практикалық мектебінде (диплом, 1927) және Сорбонна университетінде (әдебиет докторы, 1928) білім алды. Швецияда, Гетеборг университетінде оқыды және жақсы жабдықталған жергілікті антропологиялық мұражайда зерттеулер жүргізді. Оның ұстаздары Марсель Мосс, Поль Риве және Эрланд Норденшельд болды. Оқушы кезінде Джон Купер әкесімен хат алмасып, оны американдық мәдени антропология мектебімен таныстырды. Купер әкесі бастапқыда оның ғылыми корреспондентінің 19 және 20 жаста екенін білмеген дейді. Олар Метро АҚШ-қа келгеннен кейін ғана кездесті; бірақ Купер әкесі Альфред Метроның ой-өрісіне елеулі әсер еткен сияқты. Метро өз жұмысында тарихи антропологияның еуропалық және американдық дәстүрлерінің ең жақсыларын үйлестірді.

Ерте мансап

Метроның кәсіби мансабы да сондай ғаламдық болды. Антропология мен түпнұсқа тілдерге деген қызығушылығы өмірінің алғашқы кезеңдерінде, оның әкесі дәрігер болған кезде, шетелде тағайындалып, отбасын Швейцарияның Лозанна қаласынан Аргентинаның Мендоса қаласына көшірді. Аргентинадағы зерттеу жылдары оның жұмысы жергілікті тілдерді зерттеу мен түсіндіруге бағытталған, бұл оған Аргентинаның жергілікті этностары туралы кеңінен деректерді жасауға мүмкіндік берді, соның ішінде: Кальчаки, Гуарани, Чиригуано, Тоба және Вичи, сондай-ақ Урос Чипая. Осы зерттеуде жұмыс істеп жүргенде, оны Оңтүстік Америка үндістерінің анықтамалығын (Handbook) жазуға шақырды. Ақырында ол Аргентинаның Тукуман университетінде Этнология институтын құрып, оның бірінші директоры (1928 – 1934) болды. Осы кезеңде ол Аргентинаның Universidad Nacional De la Plata Museo үшін «Mitos y cuentos de los Indios Chiriguano» («Чиригуано үндістерінің мифтері мен әңгімелері») атты мақала жариялады. 1934–1935 жылдары ол француз экспедициясын Пасха аралына жетекшілік етті, ал 1936–1938 жылдары Гонолулудағы Епископ мұражайының стипендиаты болды. 1939 жылы ол Аргентина мен Боливияға Гуггенхайм стипендиясымен далалық зерттеулер үшін оралды. 1940 жылы Оңтүстік Америкадан АҚШ-қа оралғаннан кейін ол Йель университетінде өзінің Гуггенхайм стипендиясын жаңартты. Келесі жылы ол Оңтүстік Америка деректері бойынша Cross Cultural Survey (қазіргі Адам қатынастары аймақтық файлдары)мен жұмыс істеді және Джон Доллард, Леонард Блумфилд және Адам қатынастары институтының басқа да өкілдерімен байланыста болды. 1941 жылы ол Смитсондар институтының Америка этнологиясы бюросының қызметкері болып кірді. 1941 жылдан 1945 жылға дейін ол Оңтүстік Америка үндістерінің анықтамалығын (Handbook) шығаруда маңызды рөл атқарды. Бұл еңбекке басқа ешбір автор одан көп бет жазбаған шығар. Редактор Джулиан Стюардтың айтуынша, «Метроның үлесі оның атымен жарияланған мақалалардың санымен толыққанды көрсетілмейді. Оңтүстік Америка этнологиясы туралы теңдесі жоқ білімімен және әрқашан жомарттығымен, оның кеңестері мен көмегі редакторға да, авторларға да жұмыстың сәтті аяқталуына үлкен үлес қосты» (1-том, 9-бет). Сонымен қатар, Метро Калифорния университетінде, Берклиде (1938), Мексикадағы Escuela Nacional de Antropología мектебінде (1943), Мексика колледжінде (1943) және Чилидің Сантьяго қаласындағы Латын Америка әлеуметтік ғылымдары факультетінде (1959–1960) қысқа мерзімге оқытушылық қызмет атқарды.

ЮНЕСКО

1945 жылдың көктемінің басында Метро Америка Құрама Штаттарының бомбалау зерттеуінің мүшесі ретінде Еуропаға барды және ол Еуропаның физикалық және моральдық қирауын көрді. Ол кезде ол АҚШ азаматы болғанмен, бұл тәжірибе оның Еуропамен дәстүрлі байланысын нығайтты. Бұл оның Еуропаның бірлігіне деген сенімін және халықаралық, мәдени және нәсілдер арасындағы түсіністікке деген берік негізді нығайтты. Соғыстың құрсауындағы Еуропаға деген ертедегі көзқарасы 1946 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының хатшылығында қызмет атқаруға шешім қабылдауда маңызды болды. Осылайша, 1946 жылдан 1962 жылға дейін ол халықаралық ұйым аясында халықаралық және мәдени өзара түсіністік идеалдары үшін жұмыс істеді, тек кейде академиялық өмірге және антропологиялық зерттеулерге шығады. 1946 және 1947 жылдары ол Біріккен Ұлттар Ұйымының әлеуметтік істер департаментінің мүшесі болды, бірақ 1947 жылы ол ЮНЕСКО-ға тағайындалды, ақыры 1950 жылы ЮНЕСКО-ның әлеуметтік ғылымдар департаментінің тұрақты мүшесі болды. Халықаралық мемлекеттік қызметкер ретінде ол әлемге және өз кәсібіне жақсы қызмет етті. Ол 1947-1948 жылдары гилеандық Амазонка жобасына қатысты, 1948-1950 жылдары халықаралық Еңбек басқармасының қызметкерлерімен ЮНЕСКО Марбиал алқабының (Гаити) антропологиялық зерттеуін жүргізді және Перу мен Боливиядағы аймара және кечуа үндістерінің ішкі көші-қонын зерттеді (1954). 1950 жылдан бастап ЮНЕСКО жариялаған "Тұрсылық мәселесі және заманауи ой" және "Тұрсылық мәселесі және заманауи ғылым" атты кітапшалар сериясын редакциялады. Ол сонымен қатар Бразилиядағы нәсілдік қатынастар туралы бірқатар томдарға әкелген зерттеулерді ұйымдастырды, мысалы Роджер Бастид пен Флорестан Фернандес (Сан-Паулу, 1955) редакциялаған "Сан-Паулудағы негрлер арасындағы нәсілдік қатынастар" (As relações raciais entre negros a brancos em São Paulo), Чарльз Уогли редакциялаған "Ауылдық Бразилиядағы нәсіл және тап" (Race and Class in Rural Brazil) (ЮНЕСКО, Париж, 1952) және басқалар. ЮНЕСКО-да ол әлемдегі көптеген маңызды жобаларға антропологтардың қатысуына жауапты болды және ол өзі қатысқан көптеген бағдарламалардың бәрінде антропологиялық көзқарасты үнемі атап өтті. Антропология тек қана өнімді ғалымнан емес, антропологиялық теория мен білімді іс-әрекетке айналдырудың тиімді аудармашысынан айырылды.

Этнографиялық

Метро теориядан гөрі далалық этнографияны жоғары бағалаған. Ол фактілердің өздері сөйлейтіндей болуына мүмкіндік берді, және оның көптеген фактілері антропологиялық теорияны өзгертіп жаңартты. Дегенмен, оның тым шаршаңқы және жолға асығуға құштарлығы салдарынан, Бразилияның Ге тайпасы туралы Курт Нимуендайу жасағандай, толыққанды және ұзақ далалық есептерді дайындауға уақыты жетпеді. Ол көп жылдық тәжірибесі бар, сезімтал дала зерттеушісі болатын. Аргентинаның Чако аймасы туралы мақалалары мен Гаитидің Водун діні туралы кітабы, оның далада мұқият және объективті деректер жинағанын көрсетеді. Ол өзін дала этнологы деп есептеген. Ол кісімен өткізген әр кеш, Аргентина гаучоларымен от басында өткен түндер, Бразилияның жартылай бейбіттенген Каяпо тайпасымен соңғы кездесуі, Пасха аралындағы тұруы, Гаити вуду рәсімі немесе досы Пьер Вергермен бірге Баиядағы Кандомбле рәсімі туралы әңгімелерге толы болатын.

Жетістіктер

Метро Оңтүстік Америка индейлері, оның ішінде инкалар, Гаити вудуы және Пасха аралының ежелгі мәдениеттері туралы маңызды зерттеулер жариялады. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларациясын жасауға қатысты, ал кейіннен [ЮНЕСКО] әлеуметтік ғылымдар департаментінің директоры болып, нәсілдік басымдық теорияларының ғылыми негізінің жоқтығын дәлелдеуге бағытталған бірнеше зерттеулерге жетекшілік етті, нәтижесінде бірқатар басылымдар жарық көрді. Осы тұжырымдар 1951 жылғы ЮНЕСКО-ның "Расаның мәні және расалық айырмашылықтар" декларациясында бекітілді. Ықыласты антрополог және гуманитарлық қызметкер ретінде, ол Оңтүстік Америка индейлерінің мәдениетін әлемге таныстырды, Пасха аралының құпиясын шешті, әлемді вуду туралы біліммен қамтып, Біріккен Ұлттар Ұйымының расизмге қарсы позициясын қалыптастырды. Оның кітаптарының ішінде "Вуду", "Инкалар тарихы" және "Пасха аралы" бар. Альфред Метро барбитураттарды көп мөлшерде қабылдап, өз өмірін өз қолымен аяқтады. 1963 жылдың 20 сәуірінде Альфред Метроның денесі Парижден шамамен 30 км қашықтықтағы Шеврза аңғарындағы Шато де ла Мадлен маңынан табылды. Ол қайтыс болған кезде Париждегі École Pratique des Hautes Etudes мекемесінде Оңтүстік Америка антропологиясының профессоры болды.

Жеке өмір

Метро үш рет үйленген. Оның әрбір әйелі өзгеше жолмен ғылыми серіктес болды. Оның бірінші әйелі Эва Спиро Метро антропологиялық материалдарды ағылшын тілінен француз тіліне аударған. Оның екінші әйелі Рода Бубенди Метро онымен бірге Мексикада, Аргентинада және Гаитиде зерттеулер жүргізіп, танымал антрополог болды. Ол сондай-ақ Фернанде Шульманға үйленді, ол оны Чилиге, Перуге және Бразилияға сүйреп апарды, сондай-ақ Парагвайда онымен бірге жұмыс істеуді жоспарлаған. Одан кейін ағасы, Париж қаласының Гай Метросы (1919-2000), әпкесі, Лозанна қаласының Вера Коннесі (1920-2009) және екі ұлы қалды: бірінші некесінен Эрик Метро (1927-92) және Рода Метроның ұлы Дэниел Альфред Метро (1948 жылы туған).