Кіріспе

Римдік лагердің барлық немесе оның бір бөлігі – валлум. Валлум әдетте топырақтан немесе шөптен жасалған қорғаннан (Аггер) тұрады, оның үстінде ағаш қоршау болады, ал сыртында терең шұңқыр (фосса) қазылады. Атауы валлус (қазық) сөзінен шыққан, және бұл термин дұрыс түсінігінде аггердің үстіңгі жиегімен созылған ағаш қоршауды білдіреді, бірақ көбінесе бүкіл бекініс үшін қолданылады.

Сипаттамалары

Валлум қоршауы құралған валли (χάракες) тәрізді бағаналар Полибий (xviii.18.1, Excerpt. Антиквар. xvii.14) және Ливий (Liv. xxxiii.5) сипаттайды, олар гректер мен римдіктердің валлумын салыстырып, соңғысының пайдасына айқын баға береді. Екеуі де жас ағаштардың немесе үлкен ағаштардың тармақтарын пайдаланған, олардың жақтағы бұтақтары бар, бірақ гректердің валлиі әлдеқайда үлкен және римдіктерге қарағанда көбірек бұтақтары бар, олардың екеуі немесе үшеуі, көбінесе төрт бұтағы болған, және олар әдетте бір жақта орналасқан. Гректер өздерінің валлилерін аггерге бір-бірінен едәуір қашықтықта орналастырды, ал аралықтарды бұтақтармен толтырды; римдіктер өздерін тығыз орналастырып, бұтақтарды бір-бірімен тоқуға және ұштарын өткірлеуге тырысты. Сондықтан грек валлиін үлкен бұтақтарынан ұстап алып, оңай орнынан шығарып тастауға болады, ал оны алып тастағанда валлумда үлкен тесік қалатын. Римдік валлиі керісінше, ұстауға ыңғайлы тұтқасы болмаған, оны түсіру үшін үлкен күш қажет болған, тіпті алынып тасталса да, өте кішкентай тесік қалатын. Гректер валлиді сол жерде кесіп дайындаған, ал римдіктер өздерін алдын ала дайындаған. (Polyb. l. c.; Virg. Georg. iii.346, 347; Cic. Tusc. ii.16). Олар кез келген берік ағаштан жасалған, бірақ еменді артық таңдаған. Жол жүргенде әр сарбаз екі шеті де өткірленген, ұзындығы кемінде 1,5 метр болатын үш-төрт берік ағаш бағананы көтеріп жүрген. Олардың бірнешесі қазба жұмыстары кезінде табылған, жеткілікті жақсы сақталған, яғни ортасы тарылған. Бұл бағаналарды уақытша лагерьтің айналасына салынған валлумның қоршауын құру үшін жеке қолдануға болмайтыны анық болды, олардың арасында шабуылдаушы оңай өтуі үшін жеткілікті кеңістік болар еді. Бір болжам бойынша, "белі" оларды үштік топтарға байлап, кальтроп немесе чех егізі сияқты құрылғы жасауға мүмкіндік берген, оны валлумның қамалына (аггерге) орналастыруға болады. Мұндай құрылғыны қолдарына қол жетімді нәрселермен, мысалы, ағаш бұтақтарымен немесе тікенді бұталармен толықтыруға болар еді.

Қолданылуы

Қоршау операцияларында, егер жерді шабуылмен алу мүмкін болмаса және блокада орнату қажет болған жағдайда, бұл қаланың төңірегінде лагерьдегідей қорғаныс құрылыстарын тұрғызу арқылы жасалатын. Осы кезде ол circumvallatum деп аталатын. Мұндай қоршау, қала мен айналасындағы аймақтар арасындағы барлық байланысты үзумен қатар, қоршаудағылардың шабуылдарына қарсы да қорғаныс қызметін атқаратын. Көбінесе екі қатарлы бекіністер салынар еді: біреуі қалаға қарсы, екіншісі қоршауды бұзуға тырысатын күшке қарсы. Ондай жағдайда әскер екі бекініс қатарының арасында орналасатын.

Құрылыс

Гректер ἀποτειχισμός және περιτειχισμός деп атаған бұл қоршау түрін пелопоннезиялықтар Платая қаласын қоршағанда қолданған (Фукидид, ii.78, iii.20-23). Олардың қоршау қабырғалары 16 фут қашықтықта орналасқан екі қабаттан (көрінетіндей, шөптен салынған) тұрды, олар қаланы дөңгелек пішінде қоршап алған. Қабырғалардың арасында қоршаушылардың тұрақтары орналасқан. Қабырғалардың бойында ұрыс мұнаралары (ἐπάλξεις) болды, әр он мұнара сайын бір мұнара орналасып, оның тереңдігі қабырғалар арасындағы барлық кеңістікті толтырған. Әр мұнараның ортасынан қоршаушылардың өтуіне арналған жол салынған. Әр қабырғаның сыртында ор (τάφρος) қазылған. Бұл сипаттама римдік қоршау әдісіне толық сәйкес келеді, оның ең көрнекті мысалдары – қазіргі Тунис жеріндегі Карфагенді Сципионның (Аппиан, Пуник. 119 және басқалары), қазіргі Испаниядағы Нумантияны Сципионның (Аппиан, Испан. 90) және қазіргі Франциядағы Алесияны Цезарьдің (Белл. Галл. vii.72, 73) қоршауы. Мұндай қоршаулардағы мұнаралар бекінілген жерлерге шабуыл жасағанда қолданылатын мұнараларға ұқсас болған, бірақ олар биік болмаған және әрине жылжымайтын. (Липсий, де Милит. Ром. v.5, Операда. iii. pp.156, 157; Полиорк. ii.1, Операда. iii.283). Валлум салу техникасын кейіннен көршілес халықтар, мысалы, византиялықтар және готтар қабылдады.

Этимология

Латын тіліндегі vallus сөзі прото-индоевропалық *walso, "қазық" деген сөзден туындаған. Vallus ағылшын тіліндегі "wall" сөзінің бастауы болып табылады. Валлус сөзі кейде валуммен синоним ретінде қолданылады (Цезарь, Белл. Азаматтық соғысы. iii.63).