Кіріспе

Атқаруға байланысты жалақы немесе өнімділікке байланысты жалақы, атқаруға байланысты жалақының өсуімен шатастырылмауы керек, – жеке адамның немесе команданың жалақы диапазонындағы орналасуы олардың қаншалықты жақсы атқарғандығына байланысты болатын жалақы немесе еңбекақы төлеу жүйесі. Мысалы, автомобиль сатушылары немесе конвейердегі жұмысшылар осылай немесе комиссия арқылы төленуі мүмкін. Көптеген жұмыс берушілер қызметкерлерді бағалау және жалақыны белгілеу үшін осы стандарттарға негізделген жүйені пайдаланады. Стандарттарға негізделген әдістер комиссиялық сату қызметкерлері арасында ғасырлар бойы қолданылып келеді: олар көбірек сатқандары үшін жоғары жалақы алады, ал нашар нәтиже көрсеткендер жұмысты сақтап қалуға тұрарлық емес, тіпті жұмысты сақтап қалудың өзі қиын болады. Нәтижесінде, жалақы жеке адамның немесе команданың өнімділігіне байланысты белгілі бір мерзімде (әдетте жыл сайын) жоғарылатылып немесе төмендетіледі. Сыйақы – жалақы: жоғары өнімділік үшін жалақы диапазонының жоғары жағында, ал нашар өнімділік үшін төмен жағында болуы күтіледі. Ал, атқаруға байланысты жалақының өсу жүйесінде сыйақы жалақыны өсіру түрінде беріледі. Жеке адамның немесе команданың өнімділігі қаншалықты жақсы болса, өсу соғұрлым үлкен болады, ал өнімділік нашар болса, өсу минималды болады, тіпті мүлдем болмауы мүмкін. Сыйақы – жалақының өсуі: жоғары өнімділік үшін жоғары жалақы көтерілуі, ал нашар өнімділік үшін төмен немесе мүлдем жалақы көтерілмейді.

Зерттеу

Төлемнің қандай үлесі нәтижеге байланысты және нәтиже дегеніміз не, оның мәні әртүрлі болуы мүмкін. Федералды резерв банкі қаржылаған, Массачусетс технология институтында Чикаго университеті мен Карнеги Меллон университетінің профессорларының қатысуымен жүргізілген, өте жоғары сыйақылар туралы зерттеулер, егер атқарылатын жұмыс толығымен механикалық болса, нәтижеге байланысты жалақының үлкен сыйақылары күтілгендей әрекет ететінін қайталап көрсетті. Бірақ, ең қарапайым ойлау қабілеттері қажет болғанда, өте жоғары сыйақылар керісінше, нашар нәтижелерге алып келді. Бұл тәжірибелерді көптеген экономистер, әлеуметтанушылар және психологтар қайталап, сол нәтижелерге қол жеткізді. Сондай-ақ тәжірибелер Үндістанның Мадурай қаласында жүргізілді, онда қатысушылар үшін қаржы сомасы әлдеқайда маңызды болды, және нәтижелер тағы да расталды. Бұл тұжырымдарды Дэниел Х. Пинк мотивацияның қалай жұмыс істейтінін зерттеген еңбектерінде ерекше атап көрсетті.

Қолдау

Бизнес теориясының мамандары профессор Яссер мен доктор Васи осы төлем әдісін, көбінесе PRP деп аталатынын қолдайды. Яссер ақшаның өнімділікті арттырудың басты ынталандырғышы екенін айтады және кеңінен таралған тапсырмалық еңбекақы концепциясын енгізді (кем дегенде 1549 жылдан бері бизнес теориясының шеңберінен тыс белгілі). Ынталандырылатын мінез-құлықты ынталандырудан өзге, стандартталған төлем жүйелері қызметкерлерді бағалауда біркелкілік деңгейін қамтамасыз ете алады, бұл жақындық пен әділсіздік қорқынышын азайтып, жұмыс берушінің күтілімдерін анықтайды. Мысалы, жұмыс беруші қарапайым деректерді енгізу жұмысында сағатына 12 000 перне соғу стандартын белгілеп, осы деңгейге жетпеген қызметкерлерді жұмысынан босатуға немесе ауыстыруға құқылы. PRP арқылы қызметкерлер өзінің жұмысының стандартына сәйкес объективті бағалануын күтеді, бұл бағалау бастықтың жеке пікіріне немесе топтың үнемі өсіп отыратын орташа көрсеткіштеріне байланысты болмайды. Жаңа қызметкерлерді жалақы диапазонының төменгі шегіне орналастыру және олардың жұмысы қалыпты болса, үш-бес жыл ішінде орта деңгейге (нарықтық мақсат) көтерілуі – бұл әдеттегі жағдай. Көтерілуді жеңілдету үшін кейбір адал емес менеджерлер жалақыны өсірудің орнына, жалақы шкаласында нақты прогреске емес, тұрмыстық деңгейге байланысты өсім ұсынады. Бұл қысқа мерзімді үнемдеуге мүмкіндік берсе де, ұзақ мерзімді перспективада моральдық құлдырауға, өнімділіктің төмендеуіне, жұмыстың нашарлауына және тіпті оқытылғаннан кейін қызметкерлердің жұмыстан кетуіне әкеледі. Бұл салдарлардың барлығы бизнестің үшін қымбатқа түседі. Дегенмен, дұрыс қолданылған PRP қызметкерлерден ең жақсы нәтиже алудың тиімді тәсілі. Алайда, белгілі бір жалақы жалақы диапазонының 80% -дан төмен болған жағдайда, қызметкерлердің жалақыға байланысты өнімділігі төмендеуі мүмкін деген кері құбылыс бар. Сәтті менеджерлер мен ұйымдар табысты арттыру үшін ең жақсы қызметкерлерді таңдап алу және оларды ұстап тұрудың маңызды екенін біледі. Егер бизнес үнемі пайданы арттыруға ұмтылса, ол мүмкіндігінше шығындарды, соның ішінде қызметкерлердің жалақысын азайтуға тырысады. Шындығында, көптеген компаниялар қызметкерлеріне олар төлей алатындай аз төлейді, бірақ бұл өз кезегінде олардың да мүмкіндігінше аз күш жұмсауына әкеледі. Дегенмен, көптеген компаниялар әлі де ескірген, нәтижесіз компенсацияны азайту мақсатына ұмтылуда. Пайданы басты орынға қою және ең төменгі жалақыны белгілеу тиімді болып көрінсе де, бұл қызметкерлердің өнімділігі мен жұмыстың сапасын төмендетіп, соңғы нәтижеге зиян келтіреді.

Қарсылық

Орындауға байланысты жалақының негізгі сын-пікірі – күрделі жұмыстың орындалуы тұтастай алғанда, өнімділіктің қарапайым, көбінесе бір өлшемдеріне дейін тоғытылады. Мысалы, телефон арқылы байланыс орталығындағы қызметкердің сапасы клиентпен әңгімелесудің орташа ұзақтығы бойынша бағалануы мүмкін. Бұл қарапайым өлшем көмектің сапасына ешқандай назар бермейді, мысалы, мәселе шешілді ме, әлде клиент қанағаттанды ма жоқ па. Нәтижеге байланысты жалақы жұмыс ортасында жағымсыз қарым-қатынастар тудыруы мүмкін, әсіресе клиенттердің азану кезінде, бір клиенттің назары үшін бірнеше қызметкер бәсекелесіп қалуы мүмкін. Клиентке бірнеше қызметкер көмектескен жағдайда, соңғы сатуды жасаған адам комиссия алса, одан әрі наразылық туындауы мүмкін. Экономикалық төмендеу сияқты макроэкономикалық факторлар қызметкердің нақты өнімділігіне қарамастан, олардың өнімділігі төмендегендей көрінуіне әкелуі мүмкін. Өнімділікке негізделген жүйелер корпорациялар мен үкіметтер тарапынан қабылдану кезінде кейбір қарсылықтарға тап болады. Кейбір жағдайларда қарсылық дұрыс емес стандарттарға байланысты туындайды, мысалы, қызметкерлерді қауіпсіз емес жылдамдықпен жұмыс істеуге мәжбүрлейтін немесе барлық факторларды тиісті түрде ескермейтін жүйе. Жұмыс берушілер осы сыйақы схемаларын қызметкерлерінен барынша еңбек күшін алу үшін пайдалана алады, оларды шаршауға және жарақат алуға дейін жұмыс істеуге мәжбүрлеп, өнімділікті арттыруға тырысады. Қызметкерлер үшін ең жаман жағдай – осы өнімділікке байланысты жалақы құрылымындағы бастапқы өнімділік деңгейі мен басқа да айнымалылар жұмыс беруші тарапынан анықталып, өзгертіліп, тіпті субъективті түрде бақыланады. Нақты емес өнімділік күтулерді белгілеу арқылы жұмыс берушілер өнімділікті арттырып, жалақыны бір уақытта төмендетуі мүмкін, бұл әділетсіз жүйенің кінәсін мүмкін емес сыйақы деңгейлерімен қызметкерлеріне жүктеу арқылы іске асырылады, олардың ең төменгі өнімділік шегіне жетпегенін айтады, бұл оларға осы схемалар бойынша қажетті күш-жігерді ақтау үшін қосымша сыйақы алуға мүмкіндік бермейді. Басқа, компанияға тән жалақы схемалары бойынша жұмыс беруші қызметкерге белгілі бір жұмыс көлемін анықтайды, олардың сол ауысымда X сағат жұмыс істеуін талап етеді. Бірақ жұмыс беруші жобаланған уақытты X-тен ақылға сыймайтын түрде төмендетеді, бұл қызметкердің сағаттық төлемақысын бүкіл ауысым бойына төмендетеді. Бұл кейбір жағдайларда үстеме ақы төлеуден қашу үшін де қолданылуы мүмкін және АҚШ-тағы қойма операцияларында және қысқа қашықтыққа / LTL тасымалдау компанияларында, әсіресе көтерме азық-түлік және мейрамхана қызметтері саласында кең таралған тәсіл. Мұндай жалақы схемалары бойынша әділ төлемақы үшін келіссөздер жүргізуге қажетті құқықтық өкілдікке ие емес қызметкерлер үшін бұл әсіресе қатысты. Кейбір жағдайларда қарсылықтың себебі осы шаралардың салдарына наразылық болуы мүмкін. Мысалы, компанияда қызметкерлерге жалақы олардың еңбек өтіліне сәйкес төленетін жүйе болған. Олар сатушыларға сатқандарына байланысты жалақы төлейтін жүйеге ауысуы мүмкін. Төмен өнімділігі бар аға қызметкерлер өз табыстарын жұмыс деңгейлеріне сәйкес төмендетуге қарсылық білдіруі мүмкін, ал жоғары өнімділігі бар жаңа қызметкер жаңа келісімді артық көруі мүмкін. Тағы бір аргумент – жұмыстың сапасын бағалау субъективті болуы мүмкін (бірдей жұмыс сапасына баға беру компанияның әртүрлі бөлімдерінде және жетекшілер арасында әртүрлі болуы мүмкін).

Қаржы секторы

Тағы бір мысал 2008 жылғы қаржы дағдарысынан кейін қаржы қызметтері секторындағы ынталандыру төлемдері немесе бонустарға мемлекеттік саясаттың жауаптарында көрінеді. Ынталандыру төлемдерінің құрылымы дағдарысқа себеп болған факторлардың бірі деп саналды және әлемдік реттеушілер Қаржылық тұрақтылық кеңесімен келісім бойынша, ынталандыру жүйелерін қайта жобалау үшін ұсынымдар жасады. Еуропада бұл капитал талаптары туралы директиваларға алып келді, ол өзгермелі немесе ынталандырушы жалақыға шектеу қойды, ол бір жеке тұлғаның кез келген жылы алған тұрақты жалақысының 100% аспауы тиіс, акционерлердің келісімімен 200% дейін көтерілуі мүмкін.