Кіріспе

Америка Құрама Штаттары Армиясының Құрмет медалінің иегері

Хосе Кабальфин Калугас (29 желтоқсан 1907 – 18 қаңтар 1998) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Филиппин скауттарының қатарында болған. Ол Батан шайқасындағы ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталды. 23 жасында Калугас Америка Құрама Штаттары Армиясының Филиппин скауттарына қосылып, артиллерист ретінде оқуын аяқтады және бөлімшесі Екінші дүниежүзілік соғысқа жұмылдырылғанға дейін Филиппин скауттарының әртүрлі артиллериялық батареяларында қызмет етті. Бірлігінің бір қару батареясы істен шығып, экипажы қаза тапқанын байқаған соң, ол бірнеше әріптесін жинап, ор қазып, шепті қорғауға тырысты. Ол бірге тұтқындалған әріптестерімен алыс жау лагеріне айдалып, соғыс тұтқыны ретінде ұсталды. 1943 жылы босатылғаннан кейін, ол Филиппиннің партизандық отрядына жасырын түрде жіберілді, онда жапондықтардан Филиппиннің азаттығы үшін күресті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Калугас тікелей қызметке тағайындалып, Америка Құрама Штаттарының азаматы болды. Армиядан зейнеткерлікке шыққан соң, ол Вашингтон штатының Такома қаласына қоныстанды.

Ерте өмір және әскери дайындық

Калугас 1907 жылдың 29 желтоқсанында Филиппиннің Илоило провинциясының Леон қаласындағы Тагсинг ауданында дүниеге келді. Сол күні жасаған ерлігі үшін оның жоғары лауазымды офицерлері Калугасты АҚШ армиясының батылдық үшін берілетін ең жоғары наградасы – Құрмет медалімен марапаттауға ұсынды. Бірақ оған медаль тапсырылар алдында Батандағы американдық әскердің барлығы жапон әскерлеріне тұтқынға берілді.

Батанның берілуі және өлім науқаны

Батан шайқасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон империясының Филиппинге басып кіруінің ең қаһарлы кезеңі болды деуге болады. Батан шайқасының соңғы сатысында және жапондық күштердің қайталап шабуылдауы мен артиллериялық оқ жаудыруынан кейін, Батан түбегіндегі одақтастардың байланыс және қорғаныс жүйесі дерлік толығымен қирады. Соңғы екі күнде одақтастардың барлық қорғанысы күйреп, жолдар босқындар мен қашқан әскерлермен толып кетті. 8 сәуірде Батандағы АҚШ-тың аға қолбасшысы, генерал-майор Эдвард "Нед" П. Кинг кіші, әрі қаруласқанға ешқандай мәні жоқ екенін түсініп, капитуляциялау мүмкіндіктерін қарастырды. 1942 жылдың 9 сәуірінде шамамен 76 000 филиппин және американ сарбазы генерал-лейтенант Масахару Хомма басқаратын 54 000 жапон әскеріне бағынды. Бұл – АҚШ тарихындағы әскери күштерінің ең ірі жаппай тапсырылуы болды. Бағынудан кейін Калугас және басқа тұтқындар Маривелестен Тарлак провинциясындағы О'Доннелл лагеріне қарай аттанды. Жапондар шайқастың жалғасатынын күткендіктен, шамамен 25 000 әскери тұтқын күтіп, үш есе көп санды топты тасымалдауға дайын болмады немесе мүкіндік таппады. Көптеген тұтқындар бірден мүлкінен айырылып, терең тозаңда, көліктермен қиратылған жолдармен 98 шақырымдық қашықтықты жүріп өтті, ал Сан-Фернандодан Капасқа дейінгі жолдың бір бөлігін теміржол вагондарында тығылып, қиын жағдайда сапарлады. Жолда 21 000-нан астам ер және әйел ауру, аштық, су жетіспеушілігі, ыстықтан зардап шегу, емделмеген жаралар және қасақана өлтіру салдарынан қаза тапты. Филиппин азаматтарының өлімі американдықтарға қарағанда әлдеқайда көп болды: Батан өлім маршында шамамен 5 000 – 10 000 филиппин және 600 – 650 американ тұтқыны көз жұмды. Калугас 1943 жылдың қаңтарына дейін О'Доннелл лагерінде тұтқын ретінде қалды, содан кейін жапондарға жұмыс істеуге жіберілді. Партизан отрядының офицері ретінде ол Карангаландағы жапон гарнизонына шабуылға қатысты. Окинавада қызмет еткен кезде Калугас АҚШ азаматтығын алу рәсімін аяқтады.

Құрмет медалі

Бұл оқиға 1942 жылдың 16 қаңтарында Филиппин аралдарындағы Батан провинциясының Кулис ауданында болды. Жау батареялық позицияны бомбалау және артиллериялық оқтармен атқылау арқылы бір қаруды істен шығарды және барлық артиллеристерді өлтірді немесе жаралады. Сержант Калугас, басқа батареяның асхана сержанты, өз еркімен және бұйрықсыз, артиллериялық оқтардан қоршалған 1000 метрлік қашықтықты жүріп, қару позициясына жетті. Ол жерде ол еріктілерден отряд құрып, қаруды қайта іске қосып, жауға тиімді оқ жаудырды, бірақ позиция жапон артиллериясының үздіксіз және қатты атысына тапталды.

Мұра

Самат тауында Құрмет медалімен марапатталуына себеп болған оқиғаны еске алатын рельеф орналасқан. 2003 жылы түсірілген, филиппиндік актер Ронни Лазароның ойнаған "Батырлардың мұрасы: Батан мен Коррегидор тарихы" атты бір сағаттық филиппин деректі фильмінде Калугас бейнеленген. Калугас және оның отбасы оның Құрмет медалін қайтыс болғанға дейін сақтау және көрмеге қою үшін Форт мұражайына тапсырды. 2006 жылы Хай Пойнт, Сиэтлдегі аз қамтылған және мүмкіндігі шектеулі тұрғындарға арналған 36 пәтерлік тұрғын үй "Сержант Хоссе Калугас аға пәтерлері" деп аталды. 2009 жылғы Еске алу күні оның есімі бұрыннан орнатылған мемориалдағы Тірі соғыс ескерткіш паркінде құрметпен еске алынды.