Кіріспе

Жалпы салыстырмалылық теориясының тұжырымдамасы

Физикада каноникалық кванттық гравитация – жалпы салыстырмалылық теориясының каноникалық тұжырымдамасын (немесе каноникалық гравитацияны) кванттауға жасалған тыраш. Бұл Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясының Гамильтондық тұжырымдамасы болып табылады. Негізгі теория Брайс ДеУиттің 1967 жылы жарияланған мақаласында сипатталған, ал оның негізінде Питер Бергманның Пауль Дирак ұсынған шектеулі Гамильтон жүйелері үшін каноникалық кванттау техникаларын қолдану арқылы жасалған бұрынғы жұмыстары жатыр. Дирактың тәсілі, белгілі бір өлшемді таңдауда Гамильтондық техникаларды қолдана отырып, өлшемдік симметрияларды қамтитын жүйелерді кванттауға мүмкіндік береді. ДеУит және Дирактың жұмыстарына негізделген жаңа тәсілдерге Хартл-Хокинг күйі, Редж калькулясы, Уилер-ДеУитт теңдеуі және циклдық кванттық гравитация кіреді.

Шектіліктері бар каноникалық кванттау

Каноникалық классикалық жалпы салыстырмалылық теориясы толыққанды шектелген теорияның мысалы болып табылады. Шектелген теорияларда фазалық кеңістіктің әртүрлі түрлері бар: шектелмеген (сонымен қатар кинематикалық деп аталады) фазалық кеңістік, онда шектеу функциялары анықталады, және шектеулер шешілген қысқартылған фазалық кеңістік. Каноникалық кванттаудың жалпы түсінігінде фазалық кеңістік тиісті Гильберт кеңістігімен алмастырылады және фазалық кеңістік айнымалылары кванттық операторларға көтеріледі. Дирактың кванттау тәсілінде шектелмеген фазалық кеңістік кинематикалық Гильберт кеңістігімен алмастырылады, ал шектеу функциялары кинематикалық Гильберт кеңістігінде жүзеге асырылған шектеу операторларымен алмастырылады; содан кейін шешімдер ізделеді. Бұл кванттық шектеу теңдеулері каноникалық кванттық жалпы салыстырмалылық теориясының орталық теңдеулері болып табылады, кем дегенде Дирактың тәсілі бойынша, ол әдетте қолданылатын тәсіл. Шектеулері бар теорияларда қысқартылған фазалық кеңістікті кванттау да бар, онда шектеулер классикалық деңгейде шешіледі және қысқартылған фазалық кеңістіктің фазалық кеңістік айнымалылары кванттық операторларға көтеріледі, алайда бұл тәсіл жалпы салыстырмалылық теориясында мүмкін емес деп есептелді, өйткені ол классикалық өріс теңдеулерінің жалпы шешімін табуға тең болып көрінді. Алайда, Карло Ровелли ұсынған идеяларға негізделген Бьянка Диттрихтің жалпы салыстырмалылық теориясының байқалатын шамаларын есептеу үшін жүйелі жуықтау схемасын (алғаш рет) жасауымен, Томас Тиман гравитацияның қысқартылған фазалық кеңістігін кванттаудың тиімді схемасын жасады. Дегенмен, ол Дирак кванттауымен толыққанды тең емес, өйткені "сағат айнымалылары" қысқартылған фазалық кеңістіктегі кванттауда классикалық болып қабылдануы керек, Дирак кванттауындағы жағдайдан айырмашылығы. Жиі кездесетін қате түсінік – координаттық түрлендірулер жалпы салыстырмалылық теориясының өлшемдік симметриясы болып табылады, ал шын мәнінде нағыз өлшемдік симметриялар диффеоморфизмдер болып табылады, математиктер анықтағандай (көзік аргументін қараңыз) – олар әлдеқайда радикалды. Жалпы салыстырмалылық теориясының бірінші сыныпты шектеулері – кеңістіктік диффеоморфизм шектеуі және Гамильтондық шектеу (сонымен қатар Уилер-Де Витт теңдеуі деп те аталады) және теорияның кеңістіктік және уақыттық диффеоморфизм инварианттылығын белгілейді. Бұл шектеулерді классикалық түрде енгізу негізінен бастапқы деректерге қатысты рұқсат ету шарттары болып табылады, сонымен қатар олар Пуассон жақшасы арқылы "эволюция" теңдеулерін (нағыз өлшемдік түрлендірулер) тудырады. Маңыздысы, шектеулер арасындағы Пуассон жақшасы алгебрасы классикалық теорияны толық анықтайды – бұл каноникалық кванттық гравитацияның жартылай классикалық шегінде қандай да бір жолмен қайта жаңғыртуы керек нәрсе, кванттық гравитацияның өміршең теориясы болуы үшін. Дирактың тәсілінде толқындық функцияға салынған бірінші сыныпты кванттық шектеулер де өлшемдік түрлендірулерді тудырады. Осылайша классикалық теориядағы екі қадамдық процесс – шектеулерді шешу (бастапқы деректерге рұқсат ету шарттарын шешумен бірдей) және өлшемдік орбиталарды іздеу (эволюция теңдеулерін шешу) кванттық теориядағы бір қадамдық процесспен ауыстырылады, атап айтқанда кванттық теңдеулердің шешімдерін іздеу. Бұл, әрине, кванттық деңгейде шектеуді шешеді және бірқатар өлшемдік инвариантты күйлерді іздейді, өйткені ол өлшемдік түрлендірулердің кванттық генераторы болып табылады. Классикалық деңгейде рұқсат ету шарттарын және эволюциялық теңдеулерді шешу Эйнштейннің барлық өріс теңдеулерін шешумен тең, бұл Дирактың каноникалық кванттық гравитацияға деген көзқарасында кванттық шектеу теңдеулерінің орталық рөлін көрсетеді.

Уилер-ДеВит теңдеуі

Уилер-ДеВит теңдеуі (кейде Гамильтон шектеуі, ал кейде Эйнштейн-Шредингер теңдеуі деп аталады) кванттық деңгейдегі динамиканы сипаттайтындықтан маңызды рөл атқарады. Ол Шредингер теңдеуімен салыстырылады, бірақ уақыт координатасы , физикалық емес, сондықтан физикалық толқындық функция оған тәуелді бола алмайды, нәтижесінде Шредингер теңдеуі шектеуге дейін тосылады:

Метрикалық айнымалыларды қолдану, классикалық өрнекті анықталған кванттық операторға түрлендіруге тырысқанда, көрінетін еңсерілмейтін математикалық қиындықтарға алып келеді, және осылайша ондаған жылдар бойы осы тәсілмен ешқандай прогресс жасалмады. Бұл мәселе шешілді және анықталған Уилер-ДеВит теңдеуі алғаш рет Аштекар-Барберо айнымалыларын және циклдық өрнекті енгізу арқылы құрастырылды, бұл Томас Тиманн жасаған жақсы анықталған оператор. Осы жетістікке дейін Уилер-ДеВит теңдеуі тек симметриялық түрде қысқартылған модельдерде, мысалы, кванттық космологияда ғана қолданылды.

Аштекар Барбероның және LQG-нің өзгермелі сандық квантталуы

Каноникалық кванттық гравитациядағы көптеген техникалық проблемалар шектеулермен байланысты. Қасиетті жалпы салыстырмалылық теориясы бастапқыда метрикалық айнымалылар арқылы тұжырымдалған, бірақ канондық операторларға шектеулерді көтеруде еңсерілмейтін математикалық қиындықтар туындады, себебі олардың канондық айнымалыларға өте күшті сызықтық емес тәуелділігі болды. Аштекардың жаңа айнымалыларын енгізумен теңдеулер едәуір жеңілдетілді. Аштекар айнымалылары каноникалық жалпы салыстырмалылықты, өлшеу теорияларына жақын жаңа жұп канондық айнымалылар арқылы сипаттайды. Осылайша, кеңістіктік диффеоморфизм және Гамильтон шектеулерімен қатар, қосымша Гаусс калибрлік шектеуі енгізілді. Бұраулы өрнектеме – бұл өлшеу теорияларының кванттық Гамильтондық өрнектемесі, ол бұраулар арқылы беріледі. Янг-Миллс теориялары контекстінде бұраулы өрнектеме мақсаты – Гаусс калибрлік симметриясының салдарынан туындаған артықшылықты жою, Гаусс калибрлік инвариантты күйлер кеңістігінде тікелей жұмыс істеуге мүмкіндік беру. Бұл өрнектеме Аштекар-Барберо өрнектемесінен табиғи түрде пайда болды, өйткені ол толыққанды бұзбайтын сипаттама береді, сондай-ақ кеңістіктік диффеоморфизм шектеуін осы өрнектемеде оңай қарастыруға болады. Тейманн бұраулы өрнектемеде материяның барлық түрлерінің қатысуымен жақсы анықталған каноникалық теорияны ұсынды және оның анық шекті екенін нақты көрсетті! Осылайша, қайта нормалау қажеттілігі жоқ. Дегенмен, LQG әдісі Планк шкаласындағы физиканы сипаттауға өте ыңғайлы болса да, таныс төмен энергиялық физикамен байланыс орнату және оның дұрыс жартылай классикалық лимиті бар екенін анықтауда қиындықтар бар.

Уақыт мәселесі

Жалпы салыстырмалылық теориясының барлық каноникалық теориялары уақыт мәселесімен күресуге тиіс. Кванттық гравитацияда уақыт мәселесі – жалпы салыстырмалылық теориясы мен кванттық механика арасындағы тұжырымдық қайшылық. Каноникалық жалпы салыстырмалылық теориясында уақыт жалпы коварианттылықтың салдарынан бір координата ғана. Кванттық өріс теорияларында, әсіресе Гамильтондық формулировкада, формулировка кеңістіктің үш өлшемі мен уақыттың бір өлшеміне бөлінеді. Шамамен айтқанда, уақыт мәселесі – жалпы салыстырмалылық теориясында уақыттың болмауы. Өйткені жалпы салыстырмалылық теориясында Гамильтониан нөлге тең болуы тиіс шектеу болып табылады. Дегенмен, кез келген каноникалық теорияда Гамильтониан уақыт бойынша ауысуларды тудырады. Сондықтан, жалпы салыстырмалылық теориясында "ешнәрсе қозгалмайды" ("уақыт жоқ") деген қорытындыға жетеміз. "Уақыт жоқ" болғандықтан, кванттық механиканың белгілі бір уақыт сәттеріндегі өлшемдерін қалыпты түсіндіру мүмкін болмайды. Бұл уақыт мәселесі – формализмнің барлық интерпретациялық мәселелерінің жалпы туы. Чарльз Ванг Джеймс Йорктың геометродинамиканың конформдық ыдырауының каноникалық формализмін жасады, бұл жалпы салыстырмалылық теориясының "Йорк уақыты" деген түсініктің пайда болуына әкелді. Бұл жұмысты кейіннен ол және оның әріптестері масштабқа инвариантты дилатондық гравитациялық материя теорияларының кең класына қолданылатын уақытты анықтау және кванттау тәсіліне дамытты.

Кванттық космология проблемасы

Кванттық космологияның мәселесі – каноникалық кванттық гравитацияның шектеулерін шешетін физикалық күйлер бүкіл ғаламның кванттық күйлерін көрсетеді және осылайша сыртқы бақылаушыны жоққа шығарады, бірақ сыртқы бақылаушы кванттық механиканың көптеген түсіндірмелерінде маңызды элемент болып табылады.