Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық табиғатты зерттеуші сэр Уильям Джон Маклей (13 маусым 1820 – 7 желтоқсан 1891) – шотландтық австралиялық саясаткер, табиғатты зерттеуші, зоолог және герпетолог.
British naturalist
Sir William John Macleay (13 June 1820 – 7 December 1891) was a Scottish Australian politician, naturalist, zoologist, and herpetologist.
Ерте өмір
Маклей Шотландияның Уик қаласында, Кеннет Маклей мен оның әйелі Барбара Хорнның екінші ұлы болып дүниеге келді. Ол осы салада белсенді болған отбасының соңғы табиғат зерттеушісі ретінде танымал; оның әйелінің інісі Александр Маклей, 1826-1836 жылдар аралығында Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының хатшысы және империяның колонияларының флорасы мен фаунасымен айналысатын қоғамдардың мүшесі және феллосы болған.
Macleay was born at Wick, Caithness, Scotland, second son of Kenneth Macleay of Keiss and his wife Barbara, née Horne. He is noted as the last of the naturalists in a family active in this field; his uncle was Alexander Macleay, Colonial Secretary of New South Wales from 1826 to 1836, and a member and fellow of societies concerned with the flora and fauna of the empire's colonies.
Саяси мансап
1855 жылы 1 наурызда Маклей Лаклан және Төменгі Дарлинг мал өсіру ауданының мүшесі ретінде ескі Заң шығару кеңесіне сайланды. Жауапты үкімет құрылғаннан кейін, 19 сәуірде 1856 жылы Маклей Лаклан және Төменгі Дарлинг округі үшін Заңнамалық Ассамблеяға сайланды және 11 сәуірде 1859 жылға дейін қызмет етті. 1860 жылдан 1874 жылға дейін ол Ассамблеяда Муррумбиджі округін өкілдік етті.
On 1 March 1855 Macleay was elected to the old Legislative Council as member for the Lachlan and Lower Darling Pastoral District. After responsible government, on 19 April 1856 Macleay was elected to the Legislative Assembly for the Lachlan and Lower Darling serving until 11 April 1859. From 1860 to 1874 he represented Murrumbidgee in the Assembly.
Зоологиялық мансап
Маклей 1857 жылдан бастап Сиднейде тұрды, сол жылы ол колониялық хатшы және саясаткер Эдвард Дис Томсонның қызы Сьюзан Эммелин Дис Томсонға үйленді. Ол жәндіктерден шағын жинақ жасап, 1861 жылы оны едәуір кеңейте бастады. 1862 жылдың сәуір айында оның үйінде өткен жиналыста жергілікті энтомологиялық қоғам құру туралы шешім қабылданды. Маклей президент болып сайланды және екі жыл бойы осы қызметті атқарды. Қоғам 11 жыл бойы жұмыс істеді, және Маклей ең көп мақаланың авторы болды, сонымен қатар шығындардың көп бөлігін өзі көтерді. 1865 жылы В. С. Маклей қайтыс болғаннан кейін ол Маклей жинағының мұрагері болды, ал 1874 жылы оны энтомологиялық жинақтан зоологиялық жинаққа айналдыруға шешім қабылдады. Сондай-ақ 1874 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс Линнея қоғамы құрылды, оның алғашқы президенті болып Маклей сайланды. 1875 жылдың мамырында «Шеверт» баркасын жабдықтап, Жаңа Гвинеяға сапар шекті, онда ол «өте кең және құнды коллекция» деп сипаттаған зоологиялық үлгілерді алды. Жаңа Гвинеядан оралғаннан кейін Маклей Линнея қоғамын дамытуға көмектесті. Ол қоғамға көптеген кітаптар мен ғылыми жұмыстарға қажетті материалдар сыйлады, бірақ 1882 жылдың қыркүйегінде Бақ сарайы өртенгенде бәрі жойылды. Осы қайғылы оқиғаға қарамастан, қоғам өз қызметін жалғастырып, бірте-бірте жаңа кітапхана құрды. 1885 жылы Маклей қоғам пайдалануы үшін Итака жолындағы Элизабет шығанағында ғимарат салды және оған 14 000 фунт стерлинг мөлшерінде қаржы бөлді. Ол қоғамның басылымдарына бірнеше мақала жазды, ал 1881 жылы оның екі томдық «Австралия балықтарының сипаттамалық каталогы» жарық көрді. Үш жылдан кейін осы каталогқа қосымша шықты, сондай-ақ сол жылы оның «Австралиялық жыландардың санағы» басылымнан қайта жарияланды. Маклей Австралияның диптерлік жәндіктерінің сипаттамалық каталогын жасауды жоспарлаған, бірақ денсаулығы нашарлап, оны аяқтауға үлкермеді.
Macleay lived in Sydney from 1857, the year he was married to Susan Emmeline Deas Thomson, daughter of Colonial Secretary and politician, Edward Deas Thomson, and was now able to develop his interest in science. He had made a small collection of insects, and in 1861 began to extend it considerably. In April 1862 a meeting was held at his house and it was decided to found a local Entomological Society. Macleay was elected president and held the position for two years. The society lasted 11 years and, not only was Macleay the author of the largest number of papers, he also bore most of the expense. He had succeeded to the Macleay collection on the death of W. S. Macleay in 1865, and in 1874 decided to extend it from an entomological collection into a zoological collection. Also in 1874 the Linnean Society of New South Wales was founded, of which Macleay was elected the first president, and in May 1875, having fitted up the barque Chevert, he sailed for New Guinea, where he obtained what he described as "a vast and valuable collection" of zoological specimens. After his return from New Guinea, Macleay fostered the Linnean Society. He presented many books and materials for scientific work to it, however all were destroyed when the Garden Palace was burnt down in September 1882. In spite of this blow the society continued on its way and gradually built up another library. In 1885 Macleay erected a building for the use of the society in Ithaca road, Elizabeth Bay, and endowed it with the sum of £14,000. He had contributed several papers to the Proceedings of the society, and in 1881 his two volume Descriptive Catalogue of Australian Fishes was published. Three years later a Supplement to this catalogue appeared, and in the same year his Census of Australian Snakes was reprinted from the Proceedings. Macleay had hoped to make a descriptive catalogue of the Dipterous insects of Australia, but his health began to fail and it was not completed.
Мұра
Маклей тиф сияқты аурулардың алдын алу үшін көп нәрсе жасауға болатынын түсінді және үкіметтік бактериологты тағайындауды қатты ұсынды. Аз қолдау алғаннан кейін ол Сидней университетіне бактериология кафедрасын немесе лекциялық курс ашу үшін 12 000 фунт стерлинг мұра етіп қалдырды, бірақ мұрагерлік шарттарына байланысты университет сенаты оны қабылдамады, ал ақша Линней қоғамына берілді. Шамамен 40 жыл өткен соң Бош қорынан бактериология профессурасы құрылды. 1890 жылы үкімет университет аумағында ғимарат бергеннен кейін, ол құнды Маклей коллекциясын университетке тапсырды және куратордың жалақысын қамтамасыз ету үшін 6000 фунт стерлинг қаржы берді. Маклей 1889 жылы рыцарь атағын алды. Ол 7 желтоқсан 1891 жылы қайтыс болды; оның әйелі Сьюзан 1903 жылы қайтыс болды және олардың балалары болған жоқ. Маклей Линней қоғамына жалпы мақсаттар үшін 6000 фунт стерлинг қалдырды, ал оның әйелі қайтыс болғаннан кейін, Линней қоғамына табиғатты зерттеуді ынталандыру және дамыту үшін жылына 400 фунт стерлинг көлемінде төрт Линней-Маклей стипендиясын беру үшін 35 000 фунт стерлинг берілді.
Macleay realised that a lot could be done to prevent diseases like typhoid fever and strongly urged the appointment of a government bacteriologist. Receiving little support he eventually left £12,000 to the University of Sydney for the foundation of a chair or lectureship in bacteriology, but this was rejected by the university senate due to the conditions of the bequest and the money went to the Linnean Society. Nearly 40 years later a professorship in bacteriology was established from the Bosch fund. In 1890 the government having provided a building in the university grounds he handed the valuable Macleay collection to the university, together with an endowment of £6000 to provide for the salary of a curator. Macleay was knighted in 1889. He died on 7 December 1891; his wife, Susan, died in 1903 and there were no children. Macleay left £6000 to the Linnean Society for general purposes and after his wife died, £35,000 was given to the Linnean Society to provide four Linnean Macleay fellowships of £400 per annum each, to encourage and advance research in natural science.