Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Душан Матић (серб кириллицасы: Душан Матић; 31 тамыз 1898 – 12 қыркүйек 1980) – белград сюрреалистер тобының құрамында белсенді болған серб ақыны.
Dušan Matić (Serbian Cyrillic: Душан Матић; 31 August 1898 – 12 September 1980) was a Serbian poet who was active as part of the Belgrade surrealist group.
Ерте өмір
Душан Матич 1898 жылғы 31 тамызда Чуприя қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Ягодинадан шыққан мемлекеттік қызметкер, ал анасы Крушевацтан. Әкесінің қызметіне байланысты Матич отбасы жиі көшіп-қонып, Пирот, Чачак, Ниш және Шабац қалаларында тұрды. 1912 жылы ол Шабац қаласында мектепке бармай жатып, Бірінші Балқан соғысы басталды. Оның үйі Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында қирады, содан кейін Матич отбасы Душанның анасының туыстарымен бірге болу үшін Крушевацқа көшті. 16 жасында Матич өзінің алғашқы өлеңдерін Сербияның социал-демократиялық партиясымен байланысты Radničke novine (Жұмысшылар журналы) басылымында Урош Йованович псевдонимімен жариялады. 1915 жылы Матич әкесімен бірге Ұлы шегінуге қатысып, ақырында Дуррес қаласынан кетіп қалды. Мессинадан Марсельге, содан кейін Гренобльге көшіп, Матич білімін Ниццада жалғастырды, ол 1917 жылғы шілдеде орта мектепті бітірді.
Dušan Matić was born on 31 August 1898 in Ćuprija. His father was a civil servant from Jagodina, and his mother was from Kruševac. Due to his father's occupation, the Matić family moved frequently, spending time in Pirot, Čačak, Niš and Šabac. Just as he had started attending school in Šabac in 1912, the First Balkan War erupted. His family home was destroyed in the early days of World War I, after which the Matić family moved to Kruševac to stay with the family of Dušan's mother. At the age of 16, Matić published his first poetry in the Serbian Social Democratic Party aligned Radničke novine (The Workers' Journal) under the nom de plume Uroš Jovanović. In 1915, Matić followed his father in the Great Retreat, eventually departing from Durrës. Moving from Messina to Marseille, followed by Grenoble, Matić eventually continued his education in Nice, where he graduated from high school in July 1917.
Білім
1917 жылдың қазан айында Матич Париждегі Сорбоннаға оқуға түсті, онда философияны оқыды. Ол жерде ол Растко Петровичпен танысып, дос болды, және олар бірге француз авангарды жазушыларының бас қосуларына қатысты. 1919 жылы Матич Милош Крньянскимен достық қарым-қатынас орнатты, ол Парижге алмасу бағдарламасымен келген студент болған. 1919-1921 жылдары Матич профессор Жорж Дюманың психология бойынша алғашқы лекцияларын тыңдады. Матич Белградтағы сюрреалистер тобының арасында Андре Бретонның «Магниттік өрістер» (Les Champs magnétiques) атты еңбегін оқыған алғашқысы болды, оны 1920 жылы жазғы демалысында Белградқа әкелді. Осы кезде ол Любомир Мичичпен бірлесіп жұмыс істеді, ол Матичтің «Бергсон болжау және жаңа» (Bergson o predviđanju i novom) эссесін «Zenit» (Zenith) журналының мамыр айындағы санында жариялады. 1921 жылдың наурыз айында ауруға байланысты оқуын тоқтатты. 1922 жылы Парижден Белградқа көшіп, 6 наурызда философия мамандығы бойынша бітірді. 1922 жылдың тамызында Матич Дрезденге келді, онда неміс романтизмі философиясын оқыды. Осы кезеңде ол Белградта шығатын авангардтық «Путеви» (Жолдар) журналына сынды пікір білдірді. Ол өзінің сын-пікірін Марко Ристичке жолдаған хатында толық түсіндірді, бұл екеуінің арасында жарылысқа себеп болды.
In October 1917, Matić enrolled at the Sorbonne in Paris, where he studied philosophy. There, he met and befriended Rastko Petrović, with whom he would attend meetings hosted by French avant garde writers of the era. In 1919, Matić befriended Miloš Crnjanski, who was in Paris as an exchange student. From 1919 to 1921, Matić attended early psychology lectures by professor Georges Dumas. Matić was the first of the Belgrade surrealist group to read André Breton's Les Champs magnétiques, which he brought to Belgrade during summer break in 1920. At this time, he collaborated with Ljubomir Micić, who published Matić's essay Bergson o predviđanju i novom (Bergson on Prediction and the New) in the May issue of Zenit (Zenith). Matić discontinued his studies in March 1921 due to illness. In 1922, he moved from Paris to Belgrade, where he graduated with a degree in philosophy on 6 March 1922. In August 1922, Matić arrived in Dresden where he studied German Romanticist philosophy. During this time, he was critical toward the Belgrade based avant garde magazine Putevi (Roads). He elaborated on his criticism in a letter to Marko Ristić, which caused a rift between the two.
Сюрреализм
Матич 1923 жылдың қазан айында «Путеви» басылымында өлеңдерін жариялай бастады. Ол сонымен қатар Фрейдтің психоанализі туралы да жазған. Матичтің «Путеви» басылымында жарияланған ең ықпалды эссесі – «Битка око зида» («Қабырғадағы күрес»). 1924 жылы «Путеви» жабылып қалғаннан кейін Марко Ристич «Svedočanstva» («Куәліктер») атты жаңа журнал ашты. Онда Матич өзінің «Уевич» эссесін жариялады, онда топтың Тин Уевичке қатысты көзқарасы, сондай-ақ алтыншы нөмірдегі «ақымақтық» тақырыбындағы бөлімі және жетінші нөмірдің үлкен бөлігі «Пакао» («Тозақ») деген атпен жарық көрді, онда психикалық аурулардың, соқырлардың, тұтқындардың, секс-жұмыскерлердің және қаңғыбастардың ішкі әлемі суреттелген. Осы кезеңде Матич Белградтағы «Реалка» мектебінде ауыстырып оқытушы болып жұмыс істеді. 1925 жылы Матич Парижге сапар шегіп, Бретонның «Clarté» тобымен танысты, жиі «Café Cyrano» кафесіне барып, Риф соғысына қарсы топтың петициясына қол қойды. 1925 жылдың қазаны мен 1926 жылдың маусымы аралығында Матич «Реалка» мектебіндегі қызметінен кетіп, журналистика саласында жұмыс істеді. 1926 жылдың маусымында ол Сербия және француз тілдерін оқытатын Төртінші Белград гимназиясында орынбасар мұғалім болды. 1927 жылы Матич «Buđenje materije» («Материяның оянуы») эссесін Звездан Вуядиновичтің «50 u Evropi» журналында жариялады. 1929 жылдың 30 қарашасында Александр Вучоның пәтерінде Белград сюрреалистік тобы ресми түрде құрылды. Матич 14 сәуірде «Politika» газетіне жіберілген және жарияланған құрылу туралы хатқа қол қойды. Мамыр айында топтың алғашқы сюрреалистік альманахи «Nemoguće» («Мүмкін емес») деген атпен жарық көрді, ал кіріспесін Ристич пен Матич жазды. Мамыр айында Матич «Москва» қонақ үйінде Звездан Вуядиновичпен физикалық қақтығысқа түсті, ал қазан айында топ «Правда» журналында топқа қатысты ашық сындарлы және қорлау мақала жариялаған Раде Драйначпен бірнеше рет физикалық қақтығысқа түсті. Драйначтың сөзіне сенсек, оны бүкіл топ ұрып-соқты. Алайда, Костичтің айтуынша, Драйнач Дьорде Йовановичпен қысқаша төбелес жасаған, оның барысында Йованович Драйнаштың пальтосын ұстап алды, ал Костич оларға таяқпен шабуыл жасаған кезде оның қолын тоқтатып тұрды. Костич Радожица Живанович Ноенің сол түні «Москва» қонақ үйінің жанында Драйнашты жеке төбелес кезінде ұрып-соққанын мәлімдеді. Ұйымның бірнеше мүшесі қазан айының соңында осыған ұқсас оқиға туралы мәлімдеме жасады. 1931 жылы Матич пен Ристич Белградтағы сюрреалистік қозғалыстың негізгі теоретиктері ретінде танылды. Олар қаңтар айында «Pozicija nadrealizma» («Сюрреализмнің позициясы») атты декларация жариялады. Кейіннен билік бұл декларацияға тыйым салды, себебі топтың социалистік көзқарастары болды, және «Matica srpska» оны қатты сынға түсті. Бірнеше мүшелер декларациямен келіспеушіліктеріне байланысты топтан кеткеннен кейін, топ 1932 жылдың маусымына дейін жалғасқан «Nadrealizam danas i ovde» («Сюрреализм осында және қазір») атты жаңа басылымды жариялады. 1932 жылдың соңында Матич Оскар Давичо мен Дьордже Костичпен бірлесіп «Položaj nadrealizma u socijalnom procesu» («Сюрреализмнің әлеуметтік процестегі орны») атты кітабын жариялады. Кітап сюрреализмнің шектерін ашық сынға алды және Ристич пен Матич арасында бірнеше жылға созылған дау тудырды. Осы кезеңде Матич өзінің басшысы, Төртінші Белград гимназиясының директоры Миодраг Ристичтің қызы Лела Ристичке үйленді. Лела одан 12 жас кіші болды, ал оның әкесі Матичтің некеден кейін мектепте жұмыс істеуіне қарсы болды.
Matić started publishing his poetry in Putevi in October 1923. He also wrote on Freud's psychoanalysis. Matić's most influential essay published in Putevi was Bitka oko zida (A Struggle over the Wall). After the disestablishment of Putevi in 1924, Marko Ristić started a new magazine titled Svedočanstva (Testimonies). In it, Matić published his essay Ujević detailing the group's view of Tin Ujević, as well as a segment on the creation of madness in the sixth issue and a large portion of the seventh issue titled Pakao (Hell) detailing the inner lives of the mentally ill, the blind, prisoners, sex workers and beggars. During this time, Matić was a substitute teacher at the Belgrade Realschule (Realka). In 1925, Matić travelled to Paris where he associated with Breton's group Clarté, often visiting Café Cyrano where he signed the group's petition against the Rif War. Between October 1925 and June 1926, Matić left his position at the Realka to work in journalism. In June 1926, he became a substitute teacher at the Fourth Belgrade Gymnasium, where he taught the Serbian and French languages. In 1927, Matić published his essay Buđenje materije (The Awakening of Matter) in Zvezdan Vujadinović's magazine 50 u Evropi. On 30 November 1929, in the apartment of Aleksandar Vučo, the Belgrade surrealist group was officially formed. Matić co signed a letter on the formation sent to Politika and published on 14 April. In May, the first surrealist almanac the group authored was published under the name Nemoguće (The Impossible), with an introduction written by Ristić and Matić. Controversially, Matić got into a physical confrontation with Zvezdan Vujadinović in Hotel Moskva in May, while in October the group got into several physical confrontations with Rade Drainac after the publishing of his openly disdainful and derogatory article on the group in the magazine Pravda. According to Drainac, he was beaten by the entire group. However, according to Đorđe Kostić, Drainac got into a short scuffle with Đorđe Jovanović and himself, during which Jovanović grabbed Drainac by the coat and Kostić blocked his arm when he swung at them with a walking stick. Kostić claimed that Radojica Živanović Noe beat Drainac only later that night in a one on one fight near Hotel Moskva. Several members of the group signed an announcement outlining a similar story in late October. In 1931, Matić and Ristić positioned themselves as the main theoreticians of the surrealist movement in Belgrade. They published a declaration titled Pozicija nadrealizma (The Position of Surrealism) in January. The declaration was later banned by the authorities because of the group's socialist sympathies, and was critiqued severely by Matica srpska. After several members left the group because of their disagreements with the declaration, the group published a new review titled Nadrealizam danas i ovde (Surrealism Here and Now) which would continue until June 1932. In late 1932, Matić published the book Položaj nadrealizma u društvenom procesu (The Position of Surrealism in the Social Process) in collaboration with Oskar Davičo and Đorđe Kostić. The book was openly critical of the limits of surrealism and caused a falling out between Ristić and Matić which would continue for several years. During this period, Matić married Lela Ristić, the daughter of his superior, the principal of the Fourth Belgrade Gymnasium Miodrag Ristić. Lela was 12 years his junior, and her father disapproved of Matić continuing to work at the school following their marriage.
Социалистік реализм
1932 жылы Матич Давичомен байланысы бойынша тергеуге алынды, ал Давичо Мемлекетті қорғау жөніндегі Ұлттық сот тарапынан 5 жылға бас бостандығынан айырылды. 1934 жылы Матич Академиктер клубының Халық университетінде «Психоанализ және фрейдизм» және «Фашизм және мәдениет» тақырыбында екі лекция оқыды. 1935 жылдың сәуірінде Матич Крагуевацта Александр Вучо, Велибор Глигорич және Радован Зогович сияқты жазушылар тобымен бірге тұрды. Ол онда «Қазіргі сын және Светозар Маркович» атты эссесін ұсынды. Сол жылы Матич Александр Вучомен бірлесіп «Мария Ручара» поэмасын жариялады, кейіннен ол тыйым салынды. Ол Иван Павловтың шартты рефлекстер туралы кітабын аударды және Марко Ристич пен Милан Дединакпен бірге Крньянскийдің «Идеялар антологиясы» еңбегіне қарсы наразылық хатына қол қойды. 1935 жылдың сәуірінде Матич Бірінші Реальное мектептен Төртінші Реальное мектепке ауысты. 9 мамырда мерзімінен бұрын зейнетке шықты. 1936 жылы Матич пен Вучо жазып жатқан романынан үзінді жариялады, ол кезде «Београд» (Белград) деп аталды. Марко Ристич басылымды қатты сынға алды. Матичтің досы, сәулетші Милан Минич, журналдың визуалды элементтерін жобалаумен де жұмыс істеді. Матич сюрреалистік әріптестерінің көпшілігінің көзқарасына қарамастан, Десанка Максимовичті журналда жұмыс істеуге шақырды. Ристичтің қарсылығына қарамастан, Коча Попович келесі қос нөмірде Матич пен Вучомен бірлесіп жұмыс істеді. 1937 жылы «Наша stvarnost» журналының 9-10 нөмірінде, Испаниядағы мәдениетті қорғауға арналған Милан Дединак «Терезедегі адам» поэмасын Матич пен Кочаның кіріспесімен жариялады. 1938 жылы Матич Бранислав Нушич пен заң профессоры Дьордже Тасич басқарған Ғалымдар, жазушылар және суретшілер қауымдастығының жетекші мүшесі болды. Матич 1938 жылдың басында жазушылар бөлімінің алдында Нушичтің жерлеу рәсімінде сөз сөйледі. Сол жылы ол Белградта жаңадан құрылған қыздар гимназиясының профессоры лауазымынан босатылды. Ол коммунистік үгіт таратуда кінәлі деп танылып, тағы да ерте зейнеткерлікке шығарылды. 1939 жылы Матич Эмиль Золаның «Герминаль» және «Орданған ұлы» романдарын аударды. 1940 жылы Гека Кон Матич пен Вучоның аяқталған романын жариялады, ол енді «Глухо доба» (Сайтсыз кезең) деп аталды. Романның визуалды элементтерін Матичтің досы, кейіннен сәулетші және Белградтың Majestic қонақ үйінің иесі Оливер Минич жасады. Роман 1903 жылғы мамыр төңкерісі кезінде серб халқының күнделікті өмірін бейнелеуге тырысты. Сол жылы Матич пен Эли Финчи Роджер Мартин дю Гардтың көп томдық «The Thibaults» ромасының алғашқы романын, «Le cahier gris» (Сұр дәптер) аударды.
In 1932, Matić was under investigation over his ties to Davičo, who was sentenced to 5 years in prison by the National Court for the Defense of the State. In 1934, Matić held two lectures at the People's University of the Academicians' Club, "Psychoanalysis and Freudianism" and "Fascism and Culture". In April 1935, Matić resided in Kragujevac with a group of writers including Aleksandar Vučo, Velibor Gligorić and Radovan Zogović. There, he presented his essay "Contemporary Criticism and Svetozar Marković". That same year, Matić published the poem "Marija Ručara" in collaboration with Aleksandar Vučo, which was later banned. He translated Ivan Pavlov's book on conditional reflexes and co signed a protest letter with Marko Ristić and Milan Dedinac against Crnjanski's Antologija Ideja (Anthology of Ideje), which they published in NIN. In April 1935, Matić transferred from the First Realschule to the Fourth Realschule. He was sent into early retirement on 9 May. In 1936, Matić and Vučo published an excerpt from the novel they were working on, at that time titled Beograd (Belgrade), in the first double issue of Naša stvarnost (Our Reality). Marko Ristić was highly critical of the publication. Matić's friend, the architect Milan Minić, also collaborated on the magazine, designing the visual elements. In sharp contrast to the sentiments of most of his surrealist collaborators, Matić also invited Desanka Maksimović to work on the magazine. Despite Ristić's objections, Koča Popović would collaborate with Matić and Vučo on the next double issue. In the 9 10 double issue of Naša stvarnost in 1937, dedicated to the defense of culture in Spain, Milan Dedinac published the poem Jedan čovek na prozoru (A Man on the Window), with an introduction by Matić and Koča. In 1938, Matić was one of the leading members of the Association of Scientists, Writers and Artists headed by Branislav Nušić and law professor Đorđe Tasić. Matić held a speech at Nušić's funeral in early 1938 in front of the writers' section. That same year, he was again dismissed from his new position of professor at the newly formed Girls' Gymnasium in Belgrade. He was again sent into early retirement, being found guilty of spreading communist propaganda. In 1939, Matić translated Émile Zola's novels Germinal and Son Excellence Eugène Rougon. In 1940, Geca Kon published Matić and Vučo's finished novel, now titled Gluho doba (The Deaf Times). Its visual elements were provided by Matić's friend and later architect and owner of Belgrade's Hotel Majestic, Oliver Minić. The novel tried to portray everyday Serbian life during the 1903 May Coup. That same year, Matić and Eli Finci translated Roger Martin du Gard's first novel in his multi volume The Thibaults, Le cahier gris (The Grey Notebook).
Екінші дүниежүзілік соғыс
Матич сәуір соғысынан кейін Белградтан қашып, Приепольедегі достары, Миничтер отбасында паналады. Ол Приепольге жасалған усташе шабуылынан мүжілмей құтылып, 1941 жылдың қыркүйегіне дейін Белградқа қайта оралды. Желтоқсан айында Александр Вучомен бірге тұтқындалып, Банжица концлагеріне қамалды. Матич 1942 жылдың ақпанында босатылды, бірақ 1944 жылы одақтастардың Белградты бомбалауына дейін полиция бақылауында қалды, сол кезде саяхаттау жеңілдеді. 1944 жылдың сәуірінде Ужицеге аттанып, жақын маңдағы Забуче төбесінде орналасты. 1944 жылдың тамызында Белградқа оралды және Белград шабуылы кезінде Оливер Миничтің "Маджестик" қонақ үйінде болды. Соғыс жылдары Матич 1942 жылы Югослав партизандарымен байланыс орнатуға тырысты, бірақ Липовица орманға жол тартқанда четник күштері тоқтатты.
Matić fled from Belgrade following the April War to stay with his friends, the Minić family, in Prijepolje. He barely escaped the Ustaše attack on Prijepolje and made it to Belgrade before September 1941. He was arrested in December along with Aleksandar Vučo and interred at the Banjica concentration camp. Matić was released in February 1942, but remained under police surveillance until the 1944 Allied bombing of Belgrade when travel became easier. He left for Užice in April 1944, where he stayed at Zabučje, a nearby hill. He returned to Belgrade in August 1944, and was staying at Oliver Minić's Hotel Majestic during the Belgrade Offensive. During the war, Matić tried to make contact with the Yugoslav Partisans in 1942, but was intercepted by Chetnik forces en route to the Lipovica forest.
Соғыстан кейінгі мансап
Соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай, Матич 1946 жылы Белград радиосында жұмыс істей бастады. Ол жерде жаңа пьесалар, кітаптар мен көрмелер туралы жаңалықтарды редакциялады. Сол кезде ол Густав Флауберттің «Сентиментальды тәрбие» атты еңбегін аударды. 1949 жылы 1 қаңтарда Матич жаңадан құрылған Сахналық өнер академиясының деканы болды. Сол жерде ол келесі он жыл ішінде қазіргі заманғы әдебиетті оқытты. Ол Васко Попа және Миодраг Павлович сияқты жас жазушыларға кеңес берді, оларды ерекше құрметпен бағалады. 1950 жылы «Книжевност» (Әдебиет) және «Книжевне новине» (Әдеби жаңалықтар) журналдарында очерктерін жариялай бастады. 1951 жылы Матич «Книжевност» журналының редакторы және Белград қаласының Мәдениет және өнер жөніндегі кеңесінің мүшесі болды. Келесі жылдың наурыз айында ол өзінің бұрынғы сюрреалистік әріптестерінің көпшілігімен бірге реформаланған «Svedočanstva» басылымына қатысты. 1952 жылы Сербия Жазушылар қауымдастығының президенті болып сайланды, одан кейін желтоқсан айының соңында Югославия Коммунистер лигасына қосылды. Оның өтінішін Александр Вучо және Роксанда Нжегуш қолдады. 1953 жылы Матич Еуропа зиялыларының кездесуіне қатысу үшін Женеваға барды. Ол жерде ол Сэмюэл Беккеттің «Годоны күту» пьесасының алғашқы қойылымын көрді, оны Серб-хорват тіліне аудару үшін Югославияға әкелді. Келесі жылы ол «Atelje 212» театрында қойылды, режиссері – Павле Угринов. Матич келесі жылдары Женевадағы кездесуге бес реттен астам қатысты. 1956 жылы Матич «Книжевност» журналының редакторларының бірі болды, сондай-ақ Оскар Давиччоның жаңадан құрылған модернистік «Delo» (Еңбек) журналына үлес қосты. Келесі жылы ол бірінші «Sterijino pozorje» театр фестивалінде комиссия төрағасы болды. Сол жылы ол «Анина балска хаљина» (Ананың кешкі көйлегі) атты очерктер жинағын жариялады, ол үшін 1957 жылы Сербия Жазушылар қауымдастығынан сыйлық алды. Сондай-ақ 1957 жылы ол «Глухо доба» романының жалғасы болған «Коцка је бачена» (Тәуекел етілді) романын жариялады. Борислав Михайлович Михиз Матичтің романына қатты сын айтты, «Политика» журналында қатаң сын жариялады. 1958 жылы Матич Чедомир Миндеровичпен бірге «Книжевне новине» (Әдеби жаңалықтар) журналының редакторы болды. Келесі жылы ол «Буђење материје» (Материяның оянуы) атты поэзиялық кітабын жариялады, ол үшін 7 шілде сыйлығын алды. Осы уақыт аралығында Матич өзінің қорғауында болған жас ақындар тобын құрай бастады. Топтың құрамында Йован Христич және Драшко Реджеп болды. 1962 жылы Матич «Лажа и паралажа ноћи» (Түннің өтірігі мен салдары) романын жариялады. Оның көбінесе монолог түрінде жазылған кітабы пьесаға бейімделді және Бода Маркович режиссерлік еткен «Atelje 212» театрында қойылды. Келесі жылы Матич Парижге сапар шегіп, сол кездегі Мәдениет істері министрі Андре Малроның қонағы болды. Сол жылы ол Кеңес Одағына барды.
Soon after the end of the war, Matić started working in Radio Belgrade in 1946. There, he edited the news about new plays, books and exhibitions. During that time, he translated Gustave Flaubert's Sentimental Education. On 1 January 1949, Matić became dean of the newly formed Academy of Performing Arts. There, he taught contemporary literature during the following decade. He mentored young writers such as Vasko Popa and Miodrag Pavlović, who he held in especially high regard. In 1950, he started publishing his essays in Književnost (Literature) and Književne novine (Literary News). In 1951, Matić became an editor in Književnost and a member of the Council for Culture and Art of the city of Belgrade. In March of the following year, he participated in the publishing of a reformed Svedočanstva with most of his former surrealist collaborators. He was elected president of the Association of Writers of Serbia in 1952, after which he joined the League of Communists of Yugoslavia in late December. His application was supported by Aleksandar Vučo and Roksanda Njeguš. In 1953, Matić traveled to Geneva to attend a meeting of European intellectuals. There, he watched an early staging of Samuel Beckett's Waiting for Godot, which he brought back to Yugoslavia to be translated into Serbo Croatian. It was staged the following year at Atelje 212, directed by Pavle Ugrinov. Matić attended the meeting in Geneva more than five times during the following years. In 1956, Matić became co editor of Književnost alongside Eli Finci, also contributing to Oskar Davičo's newly created modernist periodical Delo (Labor). The following year, he became president of the commission at the first Sterijino pozorje theater festival. That year, he published his collection of essays titled Anina balska haljina (Ana's Ball Gown) for which he received an award from the Association of Writers of Serbia in 1957. Also in 1957, he published his novel Kocka je bačena (The Die is Cast), a sequel of sorts to Gluho doba. Borislav Mihajlović Mihiz was highly critical of Matić's novel, publishing a scathing critique in Politika. In 1958, Matić became co editor of Književne novine (Literary News) alongside Čedomir Minderović. The following year, he published his book of poetry Buđenje materije (The Awakening of Matter) for which he was awarded the 7th of July Award. During this time, Matić began assembling a group of young poets who became his protégés. The group included Jovan Hristić and Draško Ređep. In 1962, Matić published his novel Laža i paralaža noći (The Lie and Paralysis of Night). His book, written largely as a monologue, was adapted into a play and was put on in Atelje 212, directed by Boda Marković. The following year, Matić traveled to Paris where he stayed as a guest of André Malraux, at the time Minister of Cultural Affairs. He visited the Soviet Union that same year.
Соңғы жылдар
Келесі онжылдықта Матич өзінің жетістіктері үшін бірнеше марапатқа ие болды. 1965 жылы Сербия ғылым және өнер академиясының (САНУ) корреспондент-мүшесі, ал 1970 жылы толық мүшесі болды. 1966 жылы «Матика сербская» ұйымының «Змай» сыйлығымен, 1968 жылы Жосип Броз Титоның «Халық еңбегі» орденімен марапатталды. 1967 жылы Владимир Андрич Матичтің өмірі туралы деректі фильм түсірді. Осы кезеңде 1969 жылы оның очерктері, мақалалары мен сұхбаттары жинағы «Пропланак и ум» (Шалғын мен ой) деген атпен, ал 1971 жылы Йован Христичтің іріктеуімен «Битка око зида» (Қабырға маңындағы күрес) атты очерктерінің таңдамасы жарық көрді. Матич 1975 жылы Парижге сапар шекті, онда ауырып қалды. Соңғы жылдары көру қабілеті нашарлап, Нови-Садта тұратын Драшко Реджеппен хат алмасуын жалғастырды. Осы уақыт аралығында Бернар Ноэль 1975 жылы Матич туралы «Treize cases du je» (Өзіңнің он үш жәшігі) атты зерттеуін жариялады, ал Жерар де Кортанце Парижде тіркелген «Les Nouvelles littéraires» журналында Матичпен жасаған ұзақ сұхбатын жариялады. 1976 жылы Матич Парижде Андре Бретон туралы естеліктерін «André Breton oblique» (Бұрыс Андре Бретон) деп атады. Сол жылы BIGZ басылымы Реджептің алғы сөзімен Матичтің «Тајни пламен» (Құпия жалын) атты өлеңдерінің таңдамасын жариялады. Матичтің Бретон туралы кітабы 1978 жылы Югославияда аударылып басылды.
During the following decade, Matić was awarded several honors for his accomplishments. He became a corresponding member of the Serbian Academy of Sciences and Arts (SANU) in 1965, and a full member in 1970. He was awarded the Zmaj Award by Matica srpska in 1966 and the Order of People's Merit by Josip Broz Tito in 1968. In 1967, a documentary about Matić's life was produced by Vladimir Andrić. During this period, a collection of his essays, articles and interviews was published titled Proplanak i um (The Meadow and the Mind) in 1969, as well as a selection of his essays titled Bitka oko zida (A Struggle over the Wall) in 1971, selected by Jovan Hristić. Matić traveled to Paris in 1975, where he fell ill. His sight was weak during his final years, and he continued to maintain correspondence primarily with Draško Ređep who was residing in Novi Sad. During this time, Bernard Noël published a study on Matić titled Treize cases du je (Thirteen Boxes of the Self) in 1975, while Gérard de Cortanze published a long form interview with Matić in Les Nouvelles littéraires recorded in Paris. In 1976, Matić published his memories about André Breton in Paris titled André Breton oblique (A Skewed André Breton). That same year, BIGZ published a selection of Matić's poems titled Tajni plamen (The Secret Flame), with a foreword by Ređep. Matić's book on Breton was translated and published in Yugoslavia in 1978.
Өлім
Матич 1980 жылдың 12 қыркүйегінде Белградтағы Сербия клиникалық орталығында қайтыс болды. Оның денесі 15 қыркүйекте Белградтың Жаңа Көмесу орында кремацияланды. Оның қоштасу рәсімінде Иван В. Лалич пен Педя Милосавльевич Ғылым академиясы (SANU) атынан, ал Живорад Ковачевич Белград қаласының атынан сөз сөйледі.
Matić died on 12 September 1980 at the Clinical Centre of Serbia in Belgrade. His remains were cremated on 15 September at the Belgrade New Cemetery. At his funeral service, speeches were given by Ivan V. Lalić and Peđa Milosavljević representing SANU, and Živorad Kovačević representing the City of Belgrade.
Мұра
1980 жылы бельгиялық музыкалық тобы TC Matic Душан Матичтің құрметіне аталды. 1981 жылдан бастап, оның туған қаласы Чуприядағы Душан Матич Ұлттық кітапханасы қыркүйек айында "Матич күндері" фестивалін ұйымдастырады. Фестиваль жыл сайын жас ақындар мен суретшілерге "Матичтің шарфы" сыйлығын табыс етеді. 2010 жылдың 13 қыркүйегінде жазушының естелігіне арналған мемориалдық тақта Белградтағы Воеводе Добрняка көшесіндегі үйіне орнатылды. Шараға Драшко Реджеп және Чуприя муниципалитетінің басшысы Боривое Калаба қатысты.
In 1980, the Belgian musical group TC Matic was named after Dušan Matić. Starting in 1981, the Dušan Matić National Library in his hometown of Ćuprija organizes the Matić's Days festival in September. The festival presents the annual Matić's Scarf award to young poets and visual artists. On 13 September 2010, a memorial plaque commemorating the writer was placed on his home in Vojvode Dobrnjca street in Belgrade. The event was attended by Draško Ređep and the president of Ćuprija municipality, Borivoje Kalaba.