Кіріспе

72-сутта Маджхима Никая, Пали Каноны

Агги Ваччаготта суттасы – Трипитаканың Маджхима Никаясындағы буддалық сутта. Бұл сутта – "Жолаушылар туралы үшінші бөлімде" (Париббаджакавагга) 72-ші сан, ал монах Нанамоли мен монах Бодхи [Аггивачкаготта] деп басқаша жазған. Бұл суттада Гаутама Будда барлық нәрсенің мәні туралы өз пікірін түсіндіреді және Ваччаготтаға Ниббананың мәнін мысал келтіру арқылы жеткізеді. Ниббананы түсінген және Сканхадан құралған сезімтал жаратылыс, сөнген отқа теңеледі.

Көріністердің қалың бұтақтары

Вакчаготта ең алдымен Буддадан космостың шегі, сана мен дене арасындағы байланыс, және Татагатаның өлімнен кейін қандай күйде болатыны туралы нақты пікірлері бар ма деп сұрайды. Барлық сұрақтарына Будда мұндай пікірлерді ұстанбайтынын жауап береді. Вачкаготта осы жауапқа қызығып, Будданың неге сұрақтарына жауап беруден бас тартатынын сұрайды. Будда әрбір сұрақ шешімі жоқ, пікірлердің тым құрылысқан торына алып келетінін, оларды зерттеу азап пен қайғыға ұрындыратынын түсіндіреді. Мұндай зерттеулер толыққанды түсінуге және нирванаға жеткізбегендіктен, Будда осы мәселелерде ешқандай пікір білдірмейді. Татагата нағыз түсіну және жабысудан тоқтау арқылы босатылады.

Нирвана

Вачкаготта одан әрі сұрақтар қояды. Бостандыққа шыққан монах қайда қайта оралады? Келесі әңгіме мынадай нәтиже береді:

«'Қайта оралу', Вачча, қолданылмайды». «Олай болса, Мырза Готама, ол қайта оралмайды». «'Қайта оралмайды', Вачча, қолданылмайды». «Ол қайта оралады да, оралмайды да». «Бұл да қолданылмайды». «Ол не қайта оралады, не оралмайды». «Бұл да қолданылмайды». Вачкаготтаның қыңжылуы артады. Будда одан от сөнгеннен кейін ол қай бағытта кетеді деп сұрайды. Вачча: «Бұл сұрақ отқа қатысты, ал ол от отынға тәуелді болды. Отынның бәрі бітіп, басқасын таба алмаса, қорегінен айырылып, сөндірілген деп айтылады» дейді. Будда содан кейін былай түсіндіреді: «Дәл осылай, қасиетті адамның бар екенін көрсететін барлық форма, сол формалар тасталып, тамырынан жұлынып, пальмира ағашы сияқты жерден тартылып алынып, болашақта қайтадан пайда бола алмайды. Формадан босаған қасиетті адам терең, өлшеусіз, түбін табуға болмайтын, алып мұхит сияқты». Осы сөздер басқа жиынтықтарға да қатысты. Татагата сананы шектеулі, өлшенетін бірлікке айналдыратын жеке тұлға факторларына байланысудан бас тартып, тірі кезінде де олардың ешқайсысымен немесе барлығымен «есептелмейді». Скандхалар салмақ болып саналады, ал ағартылған адам – «салмағы түсірілген» адам. Осыған ұқсас көптеген мәтіндер «оны анықтау мүмкін емес» метафорасының тіршіліктегі бостандыққа да қатысты екенін көрсетеді. Агги Вачкаготта Суттасында Будда осы метафораның өзі болып табылады және Будда бес жиынтықты «тамырынан жойды» немесе «құртты». Sn 1074-те дананы «есепке алуға» болмайды, өйткені ол «атау» санатынан немесе, жалпы алғанда, ұғымдардан босатылған. Бұл атаудың болмауы жағдайды есептеу немесе түсіндіру мүмкіндігін жоққа шығарады; «атау» мұнда ұсыныстарды мүмкін ететін ұғымдар немесе сезімдерді білдіреді. Агги Ваччаготта Суттасында (басқа жерлерде де қолданылады) қолданылатын от метафорасы – босатылған дананың құбылыстық тәжірибеден тыс екенін көрсетудің радикалды тәсілі. Сонымен қатар, бұл анықталмайтын, трансценденттік күй дананың тірі кезінде де күйі екенін көрсетеді. Бұл идея ертедегі брахмандардың өлімде бостандыққа қол жеткізу туралы түсінігіне қайшы келеді.