Кіріспе

Бинарлық қатынастың элементтерінің ретін кері қайтару, статистикадағы 1/x ретінде азаятын кері байланыстар. Математикада, бинарлық қатынастың керісі – қатынаста элементтердің реті ауысқанда пайда болатын қатынас. Мысалы, "баласы" қатынасының керісі – "ата-анасы" қатынасы. Формальды түрде, егер A және B жиындар болса және R – A-дан B-ға қатынас болса, онда R керісі осылай анықталады: (b, a) ∈ R⁻¹ егер және тек қана (a, b) ∈ R болса. Жиын құраушы белгісінде: R⁻¹ = {(b, a) | (a, b) ∈ R}.

Қатынас логикалық матрица арқылы бейнеленгендіктен, ал кері қатынастың логикалық матрицасы түпнұсқасының транспозициясы болғандықтан, кері қатынас транспозициялық қатынас деп те аталады. Оны бастапқы қатынастың қарама-қарсы немесе дуалы, бастапқы қатынастың керісі немесе қатынастың өзара керісі деп те атайды.

Кері қатынастың басқа белгілері: R⁻¹ немесе Rᵗ.

Бұл белгілеу кері функция үшін қолданылатын белгілеуге ұқсас. Көптеген функциялардың керісі болмаса да, әрбір қатынастың бірегей керісі болады. Қатынасты кері қатынасқа бейнелейтін унарлық операция – инволюция, сондықтан ол жиынтықтағы екілік қатынастарда инволюциямен жартылай топ құрылымын тудырады, немесе жалпы алғанда, төменде сипатталғандай қатынастар санатында пышақ санатын тудырады. Унарлық операция ретінде, керісін табу (кейде конверсия немесе транспозиция деп аталады) қатынастар есебінің реттік операцияларымен (одақ, қиылыс және толықтыру) үйлеседі.

Қасиеттері

Жинақтағы екілік ендореляциялардың моноидтерінде (қатынастардың композициясы қатынастардағы екілік операция болып табылады), кері қатынас топтық теориядағы кері элементтің анықтамасын қанағаттандырмайды, яғни егер R жинақтағы кез келген қатынас болса, онда R⁻¹ жалпы жағдайда R жинақтағы сәйкестік қатынасына тең болмайды. Кері қатынас инволюциясы бар жарты топтың (әлсіз) аксиомаларын қанағаттандырады: және .

Қатынастар есебінде конверсия (кері қатынас алудың унарлық операциясы) біріктіру және қиылысу сияқты басқа екілік операциялармен коммутативті болады. Конверсия комплементтің унарлық операциясымен, сондай-ақ жоғарғы және төменгі шектерді алумен де коммутативті. Конверсия қатынастарды кіріктіру бойынша реттеумен де үйлесімді. Егер Q унивалент болса, онда QQT – Q доменіндегі эквиваленттік қатынас, қараңыз Транзитивті қатынас#Қосымша қасиеттер.