Кіріспе

Жеке тұлғалардың k топтамаларына шындық мәнін тағайындайтын қасиет. Математикада, X1, …, Xn жиындарының тізбегі бойынша шекті қатынас – X1 × … × Xn картезиан көбейтіндісінің кіші жиыны; яғни, ол n топтамалар жиыны (x1, …, xn), олардың әрқайсысы сәйкес келетін Xi жиынының элементтерінің тізбегі. Әдетте, қатынас n топтама элементтері арасындағы мүмкін байланысты сипаттайды. Мысалы, "x, y-ға және z-ға бөлінеді" қатынасы – x, y және z орнына қойылғанда сөйлемді шындыққа айналдыратын 3 топтамадан тұрады. Қатынастағы "орындар" санын көрсететін n теріс емес бүтін сан қатынастың ариттігі, адициттілігі немесе дәрежесі деп аталады. n "орыны бар" қатынас әртүрлі n-арлық қатынас, n-адикті қатынас немесе n дәрежелі қатынас деп аталады. Сондай-ақ, бұл ұғымды шексіз реттіліктері бар шексіз қатынастарға дайындауға болады.

Ешқандай

Нөлдік (0 ary) қатынастар тек екі мүшеден тұрады: бос нөлдік қатынас, ол ешқашан орындалмайды, және әмбебап нөлдік қатынас, ол әрқашан орындалады. Бұған себебі, 0-дық бір ғана топ бар – бос топ, ал барлық 0-дық топтар жиынының (бір элементті) екі ғана кіші жиыны бар. Олар кейде индукциялық аргументтің бастапқы жағдайын құру үшін қолданылады.

Онарлық

Бірлік (1-ар) қатынастарды белгілі бір қасиетке ие мүшелер жиынтығы ретінде қарастыруға болады (мысалы, Нобель сыйлығының лауреаттары). Кез келген нөлдік функция – бірлік қатынас болып табылады.

Үшіншілік

Тернарлық (3-арлы) қатынастарға, мысалы, екі кіріс пен бір шығысты байланыстыратын екілік функциялар жатады. Біртектес тернарлық қатынастың үш домені де бір жиынтықтан тұрады.

Тарих

Логик Август Де Морган 1860 жылдар шамасында жарық көрген еңбегінде қатынас ұғымын қазіргі түсінігімен ұқсас күйде тұңғыш рет айқындады. Ол сондай-ақ қатынастар теориясындағы алғашқы формалды нәтижелерді келтірді (Де Морган және қатынастар туралы, Мэррил 1990-ды қараңыз). Чарльз Пирс, Готлоб Фреге, Георг Кантор, Рихард Дедекинд және тағы басқалар қатынастар теориясын дамытты. Олардың көптеген идеялары, әсіресе реттіліктер деп аталатын қатынастар бойынша, "Математика негіздері" (1903) еңбегінде жинақталды, онда Бертран Рассел осы нәтижелерді кеңінен пайдаланды. 1970 жылы Эдгар Кодд дерекқорлар үшін реляциялық модель ұсынды, осымен дерекқорларды басқару жүйелерінің дамуына жол ашты.