Кіріспе
Джон Чарльз Дарк (1806–22 қазан 1844) – Ван Димен жерінде (қазіргі Тасмания) және Оңтүстік Австралиядағы геодезист және саяхатшы. Ол 1844 жылы аборигендердің найзасына қанап қайтыс болды.
Алғашқы жылдар
Дарк 1806 жылы Англияның Херефорд қаласында дүниеге келді. Ол Херефордтағы бай мүлік иесі Уильям Дарк пен Элизабет Дарктің ұлы еді. Англиядағы балалық шағы туралы дерлік ештеңе белгілі емес. 1824 жылы ол Ван Димен жеріне екі емісімен – Эдвард Дейви Уедж және Джон Хелдер Уеджпен бірге келді, сонда Джон Уедж Жерді зерттеу бөлімінде екінші көмекші геодезист болды. 1824-1825 жылдары Дарк емісі Джонмен бірге штат бойынша саяхаттап, геодезия мамандығын үйренді. 1826 жылдың қаңтар айында Дарк 40-шы полктің лейтенанты Уильямсқа қосылып, заңнан тыс Томас Джеффристі қууға және тұтқындауға қатысты, нәтижесінде оған 500 акр жер берілді. Наурыздың басында ол тағы да лейтенант Уильямсқа қосылды, бұл жолы Мэтью Брэйди мен оның бандасын іздеу үшін. Брэйди аяғынан жараланды, бірақ қашып кетті. Айдың соңында оны Джон Бэтмен мен оның серіктері тұтқындады.
Жер зерттеуші
1832 жылы Жерді зерттеу департаменті, бас геодезист Джордж Франкландтың басшылығымен, аралдың тригонометриялық зерттеуіне дайындала бастады, және Дарк департаментте уақытша қызметке орналасты. Франкланд үшін ерекше қызығушылық тудырған аймақ – Уайлдс Крейгтің батысындағы жер (сол кезде Тенериф шыңы деп аталған). Сара аралынан қашқан сотталған Джеймс Гудвин осы аймақ арқылы өтіп, қоныстанған жерлерге қайтып бара жатқан еді. Дарк бес адаммен бірге 1833 жылдың 19 наурызынан бастап Уайлдс Крейгтің батысындағы аймақты зерттеуге жіберілді. Олардың бірі – Джеймс Гудвин: «Бұрын Маккуари портынан қашқан, далада өте тәжірибелі адам». Экспедиция 8 сәуірде аштық пен шаршаудан тоқтатылды, зерттеу мақсатына жете алмады. 1833 жылдың мамырында Дарк тағы бір экспедицияны Уайлдс Крейгке бастады, бірақ оң аяғына ауыр күйік тигендіктен ол да сәтті аяқталмады. Ол тұрақты геодезист қызметіне орналаса алмады, сондықтан 1836 жылдың ақпанында Гиллонг маңында жер алып, Порт-Филлип аймағына кетіп қалды. Дарк 1838 жылы Оңтүстік Австралияда геодезист болып жұмысқа қабылданды. 1839 жылдың қарашасында ол отставкаға кету туралы өтініш берді (мүмкін, Элизабет Картерге деген романтикалық сезімінен туындаған), ал 1839 жылдың 31 желтоқсанында қызметтен тыс болғандықтан жұмыстан босатылды. 1840 жылы Дарк Оңтүстік Австралия полиция инспекторы Александр Толмердің қарындасы Элизабет Изабелла Картерге үйленді. 1844 жылы Дарк Порт-Линкольн және Спенсер шығанағының батысы мен солтүстік-батысын зерттеуге арналған жеке қаржымен ұйымдастырылған экспедицияның жетекшісі болып тағайындалды. 12 сәуірде ол және тағы үш адам Аделаидадан «Губернатор Гаулер» кемесімен Порт-Линкольнге сапарлады. Экспедиция 29 тамызда Порт-Линкольннен шығып, зерттеу жұмыстарын бастады. Дарк басқарған топта Дарктің досы және оның оң қолы, геодезист Джон Генри Теакстон (1878 жылы қайтыс болған), сондай-ақ шатыр тігушілер мен аспазшы ретінде жұмысқа алынған екі адам болды. Олардың бірінің аты – Джеймс Хауард, екіншісінің аты-жөні белгісіз. Олар Галлер тауларының арғы жағына дейін қалың бұталы жерлерді кезіп өтті, Дарк қоныстануға жарамды жер таппады. Экспедиция 16 қазанда суы жоқ бұл аймақтан кері шегінуді бастады.
Күнделік жазба
Дарктің соңғы күнделікті жазбасы 22 қазанда болды: "Менің қасымда тоғыз адам қосылған [үш] қара нәсілді адам болды, мен су айдынына қарай шамамен үш шақырымдай жол жүрдім, бірақ біздің бағытымыздан шығысқа қарай; сағат 2-де үлкен құмтастан жасалған тасқа жеттім, онда 200 метр ені мен жарты миль ұзындығындағы, қалың бұталармен қоршалған жазықта мол жем мен су таптым. Жергілікті тұрғындар біз лагерь құрғанға дейін бізбен бірге болды. Оларды суға жеткізгені үшін мен бар күшіммен көмектестім. Олар өте жақсы ниетпен қарады." Күнделік Дарктің басқарушысы Джон Теакстонның қолымен жалғасады және Даркке үш жергілікті адамның қалай іш және тізесіне найза таққандарын сипаттайды. Теакстон оның өлімін былай деп жазды: "Мен мырза Дарктің жараларын таңып, оған қан тараттым, бірақ оның денесі суынып бара жатқанын байқадым және оған хабарладым. Мен бұл оқиғадан қорқып жүрдім. Сағат 10-да ол маған өліп бара жатқанын айтты, ол ішінде шіру процесі басталған, ол ауырсынуды сезінбеді; ол маған соңғы тапсырмаларын берді және сағат он екіге бес минут қалғанда, соңғы деміне дейін тыныш болды. Мен мырза Дарктің денесін үстел тәрізді шыңдарға көшіріп, оларды табанындағы кішкентай шөпті жазыққа, тереңдігі бес футқа жерледім."
The diary continues in the hand of Darke's second in command, John Theakston, and describes how Darke was speared in the stomach and knee by three natives. His death is recorded by Theakston: "I here dressed the wounds of Mr Darke, and bled him, but found his extremities getting cold, and I informed him. I feared the event. At 10 o'clock he told me he was dying, that mortification had taken place, he was out of pain; he gave me his last commands and died at five minutes to twelve, quite calm to the last minute. I carried the body of Mr Darke to the Table Topped Peaks and buried him on a small grassy plain at the foot of them, in a grave five feet deep."
Қабірдің орны
1891 жылы "Аделаида обсерваторына" жазған хатында А. Фолдс мырза былай деп мәлімдеді: "Соңғы солтүстік шыңның солтүстік-батысындағы ойыста (ең биік, шын мәнінде Даркс шыңы) қабір орналасқан, және сол жерде батыл саяхатшы жатыр, барлық айналасы оның үшін, өйткені ақ немесе қара адамдар осы усақ-айдақ шөлге өте сирек аяқ басады". 1909 жылы геодезист В. Г. Эванс Дарк қабірін тауып, қабірді жартылай ашу арқылы оның табылуын растады: "бір тібік сүйегінің (шұпиған), жамбас сүйегінің бөлігі табылды – жақсы сақталған, бірақ ауаға ұшырағанда құлап кетті. қабірді қажетсіз бұзбады, кейін үйіп қойды". Оңтүстік Австралия үкіметі 1910 жылы қабір маңында қорық құрып, темір қоршаумен қоршалған обелиск орнатты.
Мұра
Дарк есімі Дарк шыңы арқылы мәңгі есте қалды, ол Дарк жотасындағы тау, Эйр түбегінің орталық бөлігінде, Дарк шыңы елді мекенінде орналасқан. Дарк өмірін еске алу үшін қабірдегі обелискпен қатар екі ескерткіш орнатылған. Дарктің Аделаидадан соңғы экспедицияға аттанғанына 100 жыл толуына орай, экспедиция басталған жерге жақын, Аделаиданың Король Уильям көшесіндегі ғимараттың қабырғасына қола тақта орнатылды. Осыған ұқсас құрмет көрсету мақсатында 1944 жылдың 29 тамызында Порт-Линкольн қаласындағы Азаматтық залда тақта ашылды. Джон Теакстон бақытсыз аяқталған Джон Эйнсворт Хоррокс экспедициясында екінші командир болып қызмет етті, және де көшбасшының қайырсыздағынан ол команданы өз мойнына алуға мәжбүр болды. Дарктің әйелі Элизабет 1858 жылы Сиднейде белгілі дәрігер және жазушы доктор Джулиус Бернкасл (МД, МРКС, 1819–1870) -ке қайта тұрмысқа шықты. Олар отбасымен бірге кейіннен Мельбурнға көшіп, онда доктор Бернкасл 1870 жылы, ал Элизабет 1881 жылы қайтыс болды.