Кіріспе

Кёсег (Güns) – Венгрияның Вас округінде орналасқан қала. Қала тарихи ерекшеліктерімен әйгілі.

Тарих

Вас (Айзенбург) тарихи гарнизондық округінің жалғыз еркін патшалық қаласының тарихы он үшінші ғасырдың үшінші ширегіне дейін жетеді. Оны 1157 жылы Венгрияға қоныс аударған Хедер руының бір тармағы – Кёзеги әулеті құрды. 1274 жылға дейін Генрих I және оның ұлы Иван Кёзеги әулетінің тармағын Гюссингтен Кёзегге (Гюнс) көшірді. Он жылдар бойы қала Кёзег (Гюн) иелерінің орталығы болды. Тек 1327 жылы Анжу әулетінен шыққан Карл Роберт Батыс Трансдунайдағы Кёзеги әулетінің билігін жойды, ал бір жылдан кейін (1328 жылы) қалаға патшалық мәртебе берді. Қаланың шекарасы Анжу әулеті тұсында (1347–1381) бекітілді. 1392 жылы корольдік қала феодалдыққа айналды, осы кезде Пфальц графы Николас Гарай, Монорокеректегі Эллербахтар әулеті Люксембург патшасы Сигизмундқа төлеген қарызын өтеді. Гарай дәуірі 1441 жылы аяқталды. 1677 жылы Юристич Миклош атындағы гимназия (JMG) құрылды. Бұл Венгриядағы ең көне жұмыс істеп тұрған халықаралық мектеп. Мектептегі көптеген ағылшын тілді студенттер оқитын Халықаралық бакалавриат (IB) бағдарламасы Гранде-Буазиер кампусында құрылды. Бұл мектепте венгр, француз, неміс, итальян және ағылшын тілдерінде білім беріледі. Халықаралық мектеп АҚШ колледждерінің емтихан орталығы (SAT, ACT және т.б.), сондай-ақ британдық IGCSE емтиханы болып табылады. 2006 жылы Herald Tribune газеті оны әлемдегі үздік он халықаралық мектептің бірі деп тізімдеді. [2] Good Schools Guide International мәліметінше, "Оқушылар шынайы халықаралық білім алып, оның нәтижесінде жан-жақты дамыған, әлемдік көзқарысқа ие жастар болып өседі".

Венгриядағы кішкентай соғыс

XVI ғасырда түріктерге қарсы соғыстардың үшінші толқынында Кёзег 1532 жылғы жорықтың басты ошағына айналды. 5-30 тамыз аралығында Ұлы визир Ибрагим қалаға қарсы 19 ірі шабуыл жасады. Хорват капитаны Никола Юришичтің басшылығымен, 700-800 ғана венгр, хорват және неміс сарбаздарынан тұратын шағын гарнизон, Кёзег қоршауында 100 000-нан астам сарбазды Осман әскерін тойтарды. Соңғы сәтсіз шабуылдан кейін түрік басшылығы яничарлардың көтерілісіне байланысты лагерьді ығыстыруға мәжбүр болды. Дәстүр бойынша, әскерлерді шығарып жіберудің соңғы тобы сағат 11-ге таяу қала шегінен кетуге тиіс болған. Осы тарихи ерлікке құрмет ретінде, 1777 жылдан бері қаладағы шіркеу сағаттары сағат 11-ді көрсетеді. Түрік соғыстарынан кейін, 1695 жылы Кёзег гарнизоны мен айналасындағы аумақтар Эстерхази герцогтарының билігіне өтті және 1931 жылға дейін сонда қалды. Қала 1703-1711 жылдардағы Ракоци азаттық соғыстарынан кейін стратегиялық маңыздылығын жоғалтты. Сомбательмен бірге Кёзег 1705-1708 жылдары Рабаның батысындағы аймақтарды азат ету және ұстап тұру үшін куруц әскери басшылығының ең маңызды бекінісі болды. XVIII ғасырда еркін патшалық қала тарихындағы ең ұзақ бейбіт кезеңді басынан өткерді. Қала тарихында алғаш рет 1712 жылы қаладағы халықтың азаюын толықтыру мақсатымен отарлаушыларды тартуға тырысып, Швабендорф (Кёзегфальва) құрылды. Кёзег XIX ғасырдың ортасына қарай Вас гарнизондық округіндегі жетекші рөлін жоғалтты. ХІХ ғасырдың басындағы венгр реформасы кезінде гильдиялық жүйедегі өндірістік дағдарыстан тек бірнеше шеберхана ғана аман қалды. Қоғамдық компаниялардың, қоғамдардың және округтегі алғашқы қаржы мекемесінің құрылуы қаладағы азаматтық дамудың бастапқы белгілері болды. Бұрынғыдай шағын бизнес пен шағын саудагерлерден тұратын қоғаммен қатар, Кёзег осы кезеңде мектептер, денсаулық сақтау орындары мен гарнизондар қаласына айналды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Холокост

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кёшегтегі еврейлер 1944 жылдың жазында Аушвицке депортацияланған соңғылардың бірі болды. Кейін сол жылы нацистер Кёшегте құл еңбек лагерін ашты, онда 4500 адам тыфтан қайтыс болды.

Коммунизмнен кейін

1992 жылдан бері Kőszeg қалыпты әкімшілік жүйеде және нарықтық экономикада қайтадан өмір сүруде. Қаржылық тұрғыдан нашар қала, сыртқы инвесторлардан капитал тарту арқылы жаңару мүмкіндіктерін қарастырып, мемлекеттік органдар мен Еуропалық Одақтан қолдау іздеуде. Kőszeg өзінің табиғи әдемілігі мен архитектурасының сұлулығын сақтап қалды. Тек бастион қақпалары ғана айтарлықтай зақымдалған. Қаланың құрылымы өзгеріссіз қалды. Бүгінде Kőszeg Венгрияның ең тартымды қалаларының бірі және туристер арасында танымал бағыт. 1978 жылы Kőszeg архитектуралық мұрасын сақтағаны үшін Хилд сыйлығымен (Венгрия архитектурасының сыйлығы) марапатталды. Жыл сайын қалада Венаға бет алған Осман түріктерінің қамал тастауына арналған "Қала күндері" мерекесі өткізіледі, онда оқиға қайта жаңғыртылады және оның қаһармандары еске алынады.

Демография

1880 жылы Кёзегте 7301 адам тұрды, олардың көп бөлігі неміс ұлтынан болған (1495, 1715 және 1784 жылдары да неміс көпшілігі болған). Неміс азаматтарының көпшілігі лютеран дінін ұстанған, Сопрон қаласындағыдай. Аустрия-Мажарстан кезінде қала халқы мажарландырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ресми түрде 117 неміс елден қуылды, бірақ іс жүзінде неміс тілінде сөйлейтін көбірек адамдар депортацияланды, себебі қала халқы 1941 жылы 10 320 адамнан 1949 жылы 8 780 адамға дейін азайды. Коммунистік кезеңде қалған немістер мадьярлардың қатарына сіңіп кетті. 2001 жылы Кёзегте 11 844 адам тұрды, олардың 93,4% - мадьярлар, 3,2% - немістер, 1,6% - хорваттар. Діни сенімдері бойынша бөлінісі: 72,2% - Рим католиктері, 8,6% - лютерандар, 2,5% - кальвиншілер, 1,1% - басқа діндер, 5,5% - дінсіздер, 10,1% - жауап бермегендер немесе белгісіз (2001 жылғы халық санағы).

Спорт

Бұл шаңғыдан секіру кешені кішкентай болғанымен, елімізде әлі қолданыстағы жалғыз нысан.