Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кёсег (Güns) – Венгрияның Вас округінде орналасқан қала. Қала тарихи ерекшеліктерімен әйгілі.
Kőszeg (; Güns ; ; ; ) is a town in Vas County, Hungary. The town is famous for its historical character.
Тарих
Вас (Айзенбург) тарихи гарнизондық округінің жалғыз еркін патшалық қаласының тарихы он үшінші ғасырдың үшінші ширегіне дейін жетеді. Оны 1157 жылы Венгрияға қоныс аударған Хедер руының бір тармағы – Кёзеги әулеті құрды. 1274 жылға дейін Генрих I және оның ұлы Иван Кёзеги әулетінің тармағын Гюссингтен Кёзегге (Гюнс) көшірді. Он жылдар бойы қала Кёзег (Гюн) иелерінің орталығы болды. Тек 1327 жылы Анжу әулетінен шыққан Карл Роберт Батыс Трансдунайдағы Кёзеги әулетінің билігін жойды, ал бір жылдан кейін (1328 жылы) қалаға патшалық мәртебе берді. Қаланың шекарасы Анжу әулеті тұсында (1347–1381) бекітілді. 1392 жылы корольдік қала феодалдыққа айналды, осы кезде Пфальц графы Николас Гарай, Монорокеректегі Эллербахтар әулеті Люксембург патшасы Сигизмундқа төлеген қарызын өтеді. Гарай дәуірі 1441 жылы аяқталды. 1677 жылы Юристич Миклош атындағы гимназия (JMG) құрылды. Бұл Венгриядағы ең көне жұмыс істеп тұрған халықаралық мектеп. Мектептегі көптеген ағылшын тілді студенттер оқитын Халықаралық бакалавриат (IB) бағдарламасы Гранде-Буазиер кампусында құрылды. Бұл мектепте венгр, француз, неміс, итальян және ағылшын тілдерінде білім беріледі. Халықаралық мектеп АҚШ колледждерінің емтихан орталығы (SAT, ACT және т.б.), сондай-ақ британдық IGCSE емтиханы болып табылады. 2006 жылы Herald Tribune газеті оны әлемдегі үздік он халықаралық мектептің бірі деп тізімдеді. [2] Good Schools Guide International мәліметінше, "Оқушылар шынайы халықаралық білім алып, оның нәтижесінде жан-жақты дамыған, әлемдік көзқарысқа ие жастар болып өседі".
The origins of the only free royal town in the historical garrison county of Vas (Eisenburg) go back to the third quarter of the thirteenth century. It was founded by the Kőszegi family, a branch of the Héder clan, who had settled in Hungary in 1157 AD. Sometime before 1274 Henry I and his son Ivan moved the court of the Kőszegi, a breakaway branch of the family, from Güssing to Kőszeg (Güns). For decades, the town was the seat of the lords of Kőszeg (Güns). Only in 1327 did Charles Robert of Anjou finally break the power of the Kőszegi family in Western Transdanubia, and a year later, in (1328), elevated the town to royal status. The town boundaries were fixed during the Anjou dynasty (1347–1381). In 1392 the royal town became a fiefdom, when the Palatinate Nicolas Garai repaid a bond paid to King Sigismund of Luxembourg by the Ellerbach family from Monyorókerék. The Garai era ended in 1441. In 1677 the secondary school, Jurisics Miklós Gimnázium (JMG), was founded. It is the oldest operating International School in Hungary. The International Baccalaureate (IB) program, which most English speaking students at the school follow, was created at the Grande Boissière campus. It is a bilingual school, with instruction in Hungarian, French, German, Italian, and English. The International School is a testing center for the U. S. college boards (SAT, ACT,etc. ), as well as the British IGCSE exam. In 2006, the Herald Tribune listed it as one of the top ten international schools in the world. [2]
According to the Good Schools Guide International, "Students receive a truly international education and as a result, leave as rounded and worldly young people.
Венгриядағы кішкентай соғыс
XVI ғасырда түріктерге қарсы соғыстардың үшінші толқынында Кёзег 1532 жылғы жорықтың басты ошағына айналды. 5-30 тамыз аралығында Ұлы визир Ибрагим қалаға қарсы 19 ірі шабуыл жасады. Хорват капитаны Никола Юришичтің басшылығымен, 700-800 ғана венгр, хорват және неміс сарбаздарынан тұратын шағын гарнизон, Кёзег қоршауында 100 000-нан астам сарбазды Осман әскерін тойтарды. Соңғы сәтсіз шабуылдан кейін түрік басшылығы яничарлардың көтерілісіне байланысты лагерьді ығыстыруға мәжбүр болды. Дәстүр бойынша, әскерлерді шығарып жіберудің соңғы тобы сағат 11-ге таяу қала шегінен кетуге тиіс болған. Осы тарихи ерлікке құрмет ретінде, 1777 жылдан бері қаладағы шіркеу сағаттары сағат 11-ді көрсетеді. Түрік соғыстарынан кейін, 1695 жылы Кёзег гарнизоны мен айналасындағы аумақтар Эстерхази герцогтарының билігіне өтті және 1931 жылға дейін сонда қалды. Қала 1703-1711 жылдардағы Ракоци азаттық соғыстарынан кейін стратегиялық маңыздылығын жоғалтты. Сомбательмен бірге Кёзег 1705-1708 жылдары Рабаның батысындағы аймақтарды азат ету және ұстап тұру үшін куруц әскери басшылығының ең маңызды бекінісі болды. XVIII ғасырда еркін патшалық қала тарихындағы ең ұзақ бейбіт кезеңді басынан өткерді. Қала тарихында алғаш рет 1712 жылы қаладағы халықтың азаюын толықтыру мақсатымен отарлаушыларды тартуға тырысып, Швабендорф (Кёзегфальва) құрылды. Кёзег XIX ғасырдың ортасына қарай Вас гарнизондық округіндегі жетекші рөлін жоғалтты. ХІХ ғасырдың басындағы венгр реформасы кезінде гильдиялық жүйедегі өндірістік дағдарыстан тек бірнеше шеберхана ғана аман қалды. Қоғамдық компаниялардың, қоғамдардың және округтегі алғашқы қаржы мекемесінің құрылуы қаладағы азаматтық дамудың бастапқы белгілері болды. Бұрынғыдай шағын бизнес пен шағын саудагерлерден тұратын қоғаммен қатар, Кёзег осы кезеңде мектептер, денсаулық сақтау орындары мен гарнизондар қаласына айналды.
In the third wave of the great wars against the Turks in the sixteenth century, Kőszeg became the major flashpoint of the campaign of 1532. Between August 5–30, Grand Vizier Ibrahim led 19 major assaults against the town. Under the leadership of the town and fort of Croatian captain Nikola Jurišić, a small garrison of only 700–800 Hungarian, Croat and German soldiers repelled an Ottoman force numbering over 100,000 soldiers in the Siege of Kőszeg. After the final unsuccessful attack, the Turkish leadership were forced to decamp due to an uprising by the Janissaries. According to tradition, the last contingent of withdrawing troops were meant to have left the city limits around 11 o'clock. As a memorial to this historic heroism, the church clocks in the town have read 11 o'clock since 1777. After the Turkish wars, in 1695 the garrison and surrounding areas of Kőszeg fell into the hands of the Esterházy dukes, where it remained until 1931. The town lost its strategic importance after the Rákóczi Liberation Wars of 1703–1711. Along with Szombathely, Kőszeg was the most important fortress for the kuruc military leadership from 1705–1708, to liberate and hold onto the areas west of the Rába. The free royal town enjoyed the longest period of peace in its history during the eighteenth century. For the first time in the history of the town, there was an attempt, in 1712, to replace the population loss in the town by trying to attract colonists, and by founding Schwabendorf (Kőszegfalva). Kőszeg had already lost its leading role in the garrison county of Vas by the mid nineteenth century. Only a few workshops survived the production crisis within the guild system during the Hungarian reformation of the early nineteenth century. The founding of public companies, societies, and the first financial institution in the county were the first signs of civic development in the town. Alongside the by then typical society made up of small businesses and small traders, Kőszeg developed during this time into a town of schools, sanatoria, and garrisons.
Екінші дүниежүзілік соғыс және Холокост
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кёшегтегі еврейлер 1944 жылдың жазында Аушвицке депортацияланған соңғылардың бірі болды. Кейін сол жылы нацистер Кёшегте құл еңбек лагерін ашты, онда 4500 адам тыфтан қайтыс болды.
During World War II, the Jews of Kőszeg were among the last to be deported to Auschwitz in the summer of 1944. Later that year Nazis established a slave labor camp at Kőszeg where 4,500 died of typhus.
Коммунизмнен кейін
1992 жылдан бері Kőszeg қалыпты әкімшілік жүйеде және нарықтық экономикада қайтадан өмір сүруде. Қаржылық тұрғыдан нашар қала, сыртқы инвесторлардан капитал тарту арқылы жаңару мүмкіндіктерін қарастырып, мемлекеттік органдар мен Еуропалық Одақтан қолдау іздеуде. Kőszeg өзінің табиғи әдемілігі мен архитектурасының сұлулығын сақтап қалды. Тек бастион қақпалары ғана айтарлықтай зақымдалған. Қаланың құрылымы өзгеріссіз қалды. Бүгінде Kőszeg Венгрияның ең тартымды қалаларының бірі және туристер арасында танымал бағыт. 1978 жылы Kőszeg архитектуралық мұрасын сақтағаны үшін Хилд сыйлығымен (Венгрия архитектурасының сыйлығы) марапатталды. Жыл сайын қалада Венаға бет алған Осман түріктерінің қамал тастауына арналған "Қала күндері" мерекесі өткізіледі, онда оқиға қайта жаңғыртылады және оның қаһармандары еске алынады.
Since 1992 Kőszeg is again living under a normal administrative system and a market economy. The financially feeble town is looking at options for renewal through an injection of capital from outside investors and is seeking support from government agencies and the European Union. Kőszeg has managed to retain its natural charm and the beauty of its architecture. Only the bastion gates have been damaged significantly. The structure of the town remains unaltered. Today Kőszeg is one of the most attractive towns in Hungary and is a tourist destination. Kőszeg was awarded the Hild Prize (Hungarian architecture prize) in 1978 for preserving its architectural heritage. Every year, it hosts the Castle Days at the castle there, commemorating and reenacting the siege by Ottoman Turks on the way to Vienna, in which the defenders were able to hold out.
Демография
1880 жылы Кёзегте 7301 адам тұрды, олардың көп бөлігі неміс ұлтынан болған (1495, 1715 және 1784 жылдары да неміс көпшілігі болған). Неміс азаматтарының көпшілігі лютеран дінін ұстанған, Сопрон қаласындағыдай. Аустрия-Мажарстан кезінде қала халқы мажарландырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ресми түрде 117 неміс елден қуылды, бірақ іс жүзінде неміс тілінде сөйлейтін көбірек адамдар депортацияланды, себебі қала халқы 1941 жылы 10 320 адамнан 1949 жылы 8 780 адамға дейін азайды. Коммунистік кезеңде қалған немістер мадьярлардың қатарына сіңіп кетті. 2001 жылы Кёзегте 11 844 адам тұрды, олардың 93,4% - мадьярлар, 3,2% - немістер, 1,6% - хорваттар. Діни сенімдері бойынша бөлінісі: 72,2% - Рим католиктері, 8,6% - лютерандар, 2,5% - кальвиншілер, 1,1% - басқа діндер, 5,5% - дінсіздер, 10,1% - жауап бермегендер немесе белгісіз (2001 жылғы халық санағы).
In 1880 Kőszeg had 7,301 inhabitants with ethnic German majority (in 1495, 1715, and 1784 a German majority existed also). The German citizens mainly were Lutherans, as in Sopron. During Austro Hungarian times the city population was magyarized. After the Second World War officially, 117 Germans were expelled, but in fact more German speaking people were deported because the town's population declined from 10,320 (in 1941) to 8,780 (in 1949). During the communist era the remaining Germans assimilated to the Magyars. In 2001 Kőszeg had 11,844 inhabitants, 93.4% Magyars, 3.2% Germans, 1.6% Croats. The distribution of religions were: 72.2% Roman Catholic, 8.6% Lutheran, 2.5% Calvinist, 1.1% others, 5.5% Atheist, 10.1% no answer, unknown (2001 census).
Спорт
Бұл шаңғыдан секіру кешені кішкентай болғанымен, елімізде әлі қолданыстағы жалғыз нысан.
Although the ski jumping facility is a small one, it is the only still in use in the country.