Жек Коммон: Халықтың даусы мен социалистік реализм
Jack Common
Жек Коммон (1903-1968) – британдық социалист жазушы, эссеші, романшы. Оның еңбектері халықтық көзқараспен ерекшеленеді, «The Adelphi» журналында жұмыс істеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық социалист, эссеші және романист Джек Комон (15 тамыз 1903 – 20 қаңтар 1968) британдық социалист, эссеші және романист болған.
British socialist, essayist and novelist
Jack Common (15 August 1903 – 20 January 1968) was a British socialist, essayist and novelist.
Жазу
Комонның жазуы жылы, ирониялы және ерекше болды. 1930 жылдары ол орта таптық марксистік романдар жазатындардан өзгеше, шынайы пролетариаттық көзқараспен жазушы ретінде тез танылды. 1930 жылы «Адельфи» журналының негізін қалаушы және редакторы Джон Миддлтон Мюрри, оның жазған эссесін байқап, журналдың таралымын насихаттаушы және кейіннен редактордың көмекшісі болуға шақырды. 1936 жылы ол бір кезге редактор міндетін атқарды, ал 1938 жылы оның «Көшелердің бостандығы» атты мақалалар жинағы жарық көрді. В. С. Притчет бұл кітапты өміріндегі ең әсерлі кітап деп санады, ал Джордж Оруэлл эсселерде «қарапайым жұмысшының шынайы даусын естіді, егер ол істерді басқаруға жаңа әдептілік енгізе алатын болса, бірақ шындығында ол траншеялардан, терлеу цехынан және түрмеден әрі ештеңеге жете алмайтын секілді». Е. М. Форстер де Комонды «жылы жүректі, жақын жарасымды жазушы» деп мақтады. Комонның жұмысшылардың күнделікті өмірінің шындығы туралы жазғандарында жұмыстың қалай атқарылатыны, өндірістің қалай ұйымдастырылғаны және білімнің жұмысшыдан жұмысшыға қалай берілетіні туралы сипаттамалар бар. Комонның жазбалары орта тап зиялыларының және жұмысшылардың идеялары арасындағы айырмашылықты да көрсетеді. Ол әдеттегі жылы үнімен былай деп жазды: «Біз интеллектуалдардың келуін күтуіміз керек, қазіргі уақытта жұмыссыз адамдар қоғамдық кітапханаларда оқиды, жас от жағушы өзінің түнгі ауысымдарының таңын Шоу мен Лоуренсті оқып, қабылдаулар мен қабылдамаулар арқылы осы қоғамдық тәжірибеге сәйкес келетін мәдени санаға қарай жол табады». Ол «Жеті ауысым» (1938) жинағын жазды, онда жеті жұмысшы өздерінің тәжірибелерін айтты. Комон мен Оруэлл дос болып, хат алмасып, кейде кездесіп отырды, Комон Оруэллдің Уоллингтон шағылысынан он шақырымдай жердегі Гертфордширдегі Дэтчворт ауылындағы дүкенін басқарғанда. Оруэлл өзінің дүкенін ашу туралы Комоннан кеңес сұрады. Соғыстан кейін ол шотланд қаласындағы қоғамдық жоба туралы «Жақсы көршілер» (1946) фильмінің сценарийін жазумен айналысты; сондай-ақ ол тағы бір фильм тапсырмасымен Ньюфаундленд пен Лабрадорға сапарлады. 1951 жылы Turnstile Press Комонның ең танымал кітабын, автобиографиялық «Киддардың сәтін» жариялады, онда ол Эдвардтық Тайнсайд көшелеріндегі балалық шағын, ересек социализмінің көзімен суреттейді. Бес жасқа дейінгі өмірі туралы төрт тарау бар – егжей-тегжейлі естелік, ал анасының алкоголизм және Джек ұзақ сонарлықпен қарсылық көрсеткен үстем әке, күшті, кейде батыл, әңгімеге қараңғы фонды құрайды. Кітап «Георди натурализмінің» бір бөлігі ретінде мақталып, «басқа Англияның» сенімді бейнесі болды, ол замандас зиялылардың қиялын баурап алды. Алайда, оның ирониясы мен нәзік ащылығы көбінесе назардан тыс қалды. «The Ampersand» (1954) кітабында Комон оқиғаны одан әрі жалғастырды, бірақ оның баспашылары екі жылдан кейін банкрот болды. Ешбір кітап коммерциялық сәттілікке жете алмады және Комон көп уақыттан бері уәде еткен «Байлық және сиректер» трилогиясын аяқтамады, бұл роман Бас ереуіл кезіндегі Ньюкасл қаласында өтеді. 1950 жылдардың «ашулы жас жігіті» болу үшін тым ерте (немесе тым қарт) болған Комон жазушылық мансабын жалғастыра алмады. Оның саяси көзқарастары енді модадан шығып кеткен, және ол «Ақ Британиядағы» (1961) қолжазбасын Лондондағы досы Эрик Уорманға жібергенде, Уорман 1961 жылғы 7 маусымдағы хатында «осындай керемет жазушының» табысқа жете алмағанына өкініш білдірді. Кітапта «тап айырмашылығы» тым көп болды, ал қанаушылыққа ұшыраған, алтын жүректі жұмысшы ескірген «басқаша клише» болды. Осылайша, Джек Комон, Роберт Тресселден кейінгі ағылшын жұмысшы сыныбының ең жақсы тарихшысы, өзінің соңғы жылдарын Ньюпорт Пэгнеллде киноға арналған сценарийлерді нашар төлеммен жазумен өткізді.
Common's writing was warm, ironic and quirky. He soon won admirers throughout the 1930s as a writer with a genuine proletarian viewpoint, as distinct from the purveyors of middle class Marxist fiction. He was invited in 1930 by John Middleton Murry, founder and editor The Adelphi, who had noticed an essay he had written, to become circulation promoter and later assistant editor of the magazine. For a period in 1936 he was acting editor, and a collection of his articles The Freedom of the Streets appeared in 1938. V. S. Pritchett considered the book to have been the most influential in his life, and George Orwell heard in the essays 'the authentic voice of the ordinary working man, the man who might infuse a new decency into the control of affairs if only he could get there, but who in practice never seems to get much further than the trenches, the sweatshop and the jail.' E. M. Forster also praised Common as a "warm hearted, matey writer." Common's writings about the day to day realities of workers lives include descriptions of how work was performed and production organized, and how knowledge was transmitted from worker to worker. Common's writing also reflects on the separation between the ideas of middle class intellectuals and the ideas of workers. In his usual warm tone, he wrote "Very likely we will have to await the arrival of the intellectuals in touch, the unemployed man at present reading in public libraries, the young stoker spending the mornings of his back shift week ploughing through Shaw and Lawrence, fumbling his way through acceptances and rejections towards a cultural consciousness which squares with this communal experience." He inspired, prefaced and edited the compilation Seven Shifts (1938), in which seven working men told of their experience. Common and Orwell became friends, corresponding and occasionally meeting when Common was running the village shop in Datchworth, Hertfordshire, about ten miles from Orwell's Wallington cottage. The impractical Orwell asked Common's advice on setting up his own shop. After the war he was engaged in writing film scripts including Good Neighbours (1946), about a community scheme in a Scottish town; he also travelled to Newfoundland and Labrador on another film assignment. In 1951 Turnstile Press published Common's best known book, the autobiographical Kiddar's Luck, in which he vividly describes his childhood on the streets of Edwardian Tyneside, as seen through the lens of his adult socialism. There are four chapters on his life before five years old – a feat of detailed memory – while his mother's alcoholism and the overbearing father whom Jack at length dramatically defies, form the dark background to the vigorous, at times bravura, narrative. The book found praise as a slice of Geordie naturalism, a convincing depiction of 'the other England' which so beguiled the imagination of contemporary intellectuals. On the other hand, its irony and subtly bitter universality went largely unrecognised. In The Ampersand (1954) Common took the story further, but his publishers went into liquidation two years later. Neither book had been a commercial success and Common had not completed the trilogy with his long promised Riches and Rare, a novel set in Newcastle at the time of the General Strike. Too early (or too old) to be an angry young man of the 1950s, Common was unable to sustain a career in writing. His political attitudes were by now out of fashion, and when he sent the manuscript of In Whitest Britain (1961) to his friend Eric Warman in London, Warman replied in a letter of 7 June 1961 that he was sorry 'such a bloody good writer' could not achieve success. There was too much 'class distinction' in the book, and the downtrodden, golden hearted workman was a dated 'leading cliché'. Thus Jack Common, perhaps the finest chronicler of the English working class to follow Robert Tressell, spent his last years in Newport Pagnell writing film treatments at poor rates.
Кейінгі өмірі
1956 жылы Комон Котсволдс аймағындағы Чэстлтон үйіне екі жылдық экскурсовод ретінде жұмысқа орналасты, бұл қызметке оны сэр Ричард Рисс (1930–1938 жылдары «Адельфи» журналының редакторы) көмектесті. Үй иесі Алан Клаттон Брокпен туындаған келіспеушіліктер Комонның қыс айларында жазумен айналысу мүмкіндігіне нүке салды. 1958 жылы Фратингтегі досы Айрин Палмер Ньюпорт Пагнелл қаласының орталығындағы Сент-Джон көшесі, 14 нөмірдегі грузин стиліндегі үйді жалға алуға көмектесті. Комон сол жерде сағаттап "бақта" (кладбишта) фильмдерге жазылатын рецензияларға арналған кітаптармен жұмыс істеді, жақын досы Коннимен бірге олар екеуі жақсы көретін ауылды аралап, балаларына кітап оқыды. Оның қызы Салли кейіннен Эдвард Фицджеральдтың аудармасындағы Шелли мен Омар Хайямды тыңдағанын еске алды, Комон оның атеистік көзқарасын баса көрсетуге тырысты. Ол әрқашан астрономияға қызығушылық танытты (оның ағасы Робин жердің жазық екенін жақтады), ал Фред Хойлдің өзін-өзі жаңартатын ғаламшар туралы теориясы, құдайды қажет етпейтін теория, оны қызықтырды. Комон өзі де қоғамдық жұмыстарға белсенді қатыспады және балаларын да солай болуға ынталандырмады. Дегенмен, ол қолайлы жағдайда, көбінесе пабтарда (оның сүйіктісі – Ньюпорт Пагнеллдегі «Бұқа»), өзі сияқты өздігінен білім алған адамдармен саяси пікірталастарда жарқын көрінетін. Тағы бір сүйікті орны – Сильвер-стриттегі жұмысшылар клубы, онда ол барда ыңғайлы отырып демалатын. Ол сыраны жақсы білетін және досы Томми Маккалок осы кезеңде оны «көңілді» деп сипаттады, бірақ ол «көлемді буржуазияға» деген жек көрушілігін сақтап, Ньюкасл акцентінде сөйлей берді. 1968 жылы өкпе рагынан қайтыс болды, көптеген жарияланбаған материалдарды қалдырды, ол қазір Ньюкасл университеті кітапханасының арнайы коллекциясында сақталатын Джек Коммон мұрағатының құрамына кіреді.
In 1956 Common embarked upon a two year stint as guide to Chastleton House in the Cotswolds, a position obtained for him through Sir Richard Rees (editor of Adelphi, 1930–1938). Predictable disagreements with the owner, Alan Clutton Brock, put an end to an arrangement whereby Common had been able to get some writing done in the winter months. In 1958 a friend from Frating days, Irene Palmer, was instrumental in obtaining a rented Georgian house at 14 St John Street, in the centre of Newport Pagnell. There Common spent hours working on books for film treatment reviews in the 'garden' (a cemetery), walking with Connie in the countryside they both loved, and reading to his children. His daughter Sally later recalled listening to Shelley and Omar Khayyam in the translation of Edward FitzGerald, whose atheistic stance Common was at pains to emphasise. He had always been interested in astronomy (his Uncle Robin was a flat earther), and Fred Hoyle's theory of an endlessly self renewing universe, which dispensed with a creator, was attractive. Common was not a joiner or an activist, nor did he encourage his children to be so. He did, however, blossom in the right setting, often in pubs (a favourite was The Bull in Newport Pagnell), where he enjoyed political arguments with self taught thinkers like himself. Another favourite haunt was the nearby working men's club on Silver Street, where he took his slippered ease at the bar. He was a connoisseur of beer and was described by his friend Tommy McCulloch as 'fairly jolly' at this period, though he retained his hatred of the 'bulky bourgeoisie' – and kept his Newcastle accent. He died of lung cancer in 1968, leaving a mass of unpublished material, which forms the Jack Common Archive, now held in Special Collections at Newcastle University Library.
Танымал мәдениетте
Скульптор Лоренс Брэдшоу Карл Маркс бюстін жасауда Хайгейт зиратындағы Джек Комонның маңдайынан үлгі алды, оның осы жерде осындай шыдамдылық пен түсінікті тапқанын айтты. Халық әншісі және ән жазушы Джез Лоудың "Jack Common's Anthem" атты альбомы бар, онда сол аттас ән бар. 2009 жылы Солтүстік-Шығыс ақыны және ғалымы Кит Армстронг Джек Комон және оның туындылары туралы "Common Words and the Wandering Star" атты кітабын жариялады. Ол мұрағат материалдарын кеңінен пайдаланды. Солтүстік-Шығыс фолк тобы, Джон Диксон, Колин МакЛелланд және Алан Бидл құрған "Кызыл желкендер ұшатын жерде" альбомында Джек Комонға арналған "Jack The Lad" атты ән бар.
Sculptor Laurence Bradshaw used Common's brow as a model for his bust of Karl Marx in Highgate Cemetery, saying that he found there a similar patience and understanding. The folk singer/songwriter Jez Lowe has an album entitled Jack Common's Anthem, containing a song of the same name. In 2009, North East poet and scholar Keith Armstrong published Common Words and the Wandering Star, about Jack Common and his work. He has drawn extensively on the archive. North East folk band, Kiddars Luck, formed by John Dixon, Colin McLelland and Alan Beadle have a track on their album, Where the Red Kites Fly, called "Jack The Lad" dedicated to Jack Common.