Кіскеріш тарихы мен қазбалары

Кіріспе

Кискерош () – Венгрияның Бач-Кискун ауданындағы қала. Кискерош Дунай және Тиса өзендері арасында орналасқан. Осы жерде Венгрияның ұлттық ақыны Шандор Петёфи дүниеге келген. Археологтар 2016 жылы Кискерош маңынан 161 металл затты, оның ішінде 11 алтыннан жасалған затты тауып алды. Бұл Дунай мен Тиса (мажар тілінде: Duna Tisza köze) арасындағы аймақтарда табылған ең ірі Орта қола дәуірінің табысы, саны және сапасы жағынан. Қола және алтын әшекейлерден басқа, қысқа қанжар, найза, балта, сондай-ақ алтын шеберлік құралдары да табылған. Темір дәуірінің соңғы кезеңінен (б.з.д. IV ғасыр) келетін кельт монеталары да табылды. Бірінші ғасырда Трансдунай (яғни Паннония) римдіктердің шабуылына ұшырады, халық қашып, осы аймаққа қоныстанды. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, скиф-сарматтар осы жерге, шекара аймағына қоныстанды, "лимес" шебін қорғады және V ғасырға дейін осы аймақта болды. Кискерош аумағында жеті сармат зираты табылды. Жазиг сармат зиратынан алтынмен әшекейленген інжу-маржан алқа және сирек кездесетін жылтыратылған зергерлік бұйымдар табылған. 1930 жылдары бес авар ауылы мен жеті зират ашылды. Археологиялық жағдайлар көрсеткендей, осы аймақтағы сарматтар мен Рим провинциялары арасында тығыз байланыс болған. Хун дәуірінен (420-454 жж.) небары бірнеше жәдігерлер табылды. Аварлардың тоғыз зираты қазылған. Олардың металл құлыптары Кавказ және Волга бойындағы құлыптарға ұқсас. Ең әдемі табыс – алтынмен әшекейленген бес сопақ алмадин тасынан жасалған алқа және алты алтын әшекей – ханзаданың қабірінен табылған. Осы отбасы түрктерді жеңуге қосқан үлесі үшін Леопольд I оларға жерді және айналасындағы аумақтарды сыйлады. 19 мамыр 1718 жылы 700 словак шаруасы Кискерошқа көшіп келді. 1785 жылы халық саны 5000-ға жетті. 1823 жылдың 1 қаңтарында Шандор Петёфи Кискерошта дүниеге келді. XX ғасырда Венгрия екі дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырады, ал Ұлы депрессия жылдарында ауыл экономикасы ауыр зардап шекті. 1944 жылы Кискерош совет әскерімен басылып алынды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кірістің көп бөлігі ауыл шаруашылығынан (шарап және жеміс-жидек өндірісі) түсті. 1950 жылдары мұнай іздеу кезінде 56°C температуралы йодты бромды, емдік салмақты жылу суы табылды, ол танымал жылу ваннасы мен бассейнінің негізін құрады. Кискерош 1970 жылдары қарқынды дамыды, инфрақұрылым, білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік мекемелер салынды. 1973 жылы Кискерош қайтадан қала мәртебесін алды.

Kiskőrös (, Kishkerish, Körösch, ) is a town in Bács Kiskun, Hungary. Kiskőrös is situated between the Danube and Tisza rivers at around Sándor Petőfi, the national poet of Hungary, was born here. Archeologists unearthed 161 metal objects out of them 11 made of gold in the vicinity of Kiskőrös in 2016, representing the biggest ever Middle Bronze Age found both quantity and quality in the areas between the Danube and Tisza (in Hungarian: Duna Tisza köze). In addition to bronze and gold jewellery, daggers, spears, axes as well as goldsmith tools were found. Celtic coins from the Late Iron Age (4th century B. C.) have also been found. In the first century Transdanubia (i. e. Pannonia) was invaded by the Romans and its population ran away and settled in the area. Archaeological evidence suggests that Scythian Sarmatian were settled here, to the border region, to protect the "limes", who continued to be present up to the 5th century AD. Seven sarmata cemeteries have been found so far within the permiaters of Kiskőrös. In the graves of a Jazig Sarmatian cemetery a necklace of pearls in gold setting and other rare polished jewellery were found. In the 1930s five Avar villages and seven cemeteries have been discovered. The archeological findings strongly suggest a strong connection between the Sarmatians living in the area and the Roman provinces. Only a few relics were have been found from the Hun period (420 454). Nine Avar cemeteries have been dug so far. Their characteristic metal buckles with a griffin fitting are strikingly similar to those found in the Caucasus and along the River Volga. The most beautiful findings of all, a necklace of 5 oval almandine pendants in gold setting and 6 gold pendants were uncovered in a princes's grave. family. For their contribution to defeat the Turks, Leopold I gave the family the land and the surrounding areas. On 19 May 1718, 700 Slovak farmers moved to Kiskőrös. The population has reached 5,000 by 1785. On 1 January 1823 Sándor Petőfi was born in Kiskőrös. In the 20th century Hungary lost both world wars and during the years of the Great Depression the economy of the village suffered greatly. Kiskőrös was occupied by the Soviet Army in 1944. After World War II, most of the income came from agriculture (wine and fruit production). In the 1950s, when drilling for oil, salty iodous brominous medicinal thermal water of 56 °C was found, forming the basis of the popular thermal bath and swimming pool. Kiskőrös began to develop rapidly in the 1970s and infrastructure, educational, healthcare and welfare institutions were built. Kiskőrös became a town again in 1973.

Демография

2001 жылы Кискеростің 15 348 тұрғыны болған. Халықтың құрамы біртекті, басым бөлігі венгрлерді құрайды. (95,8% мажарлар, 3,1% словактар, 1,4% цығандар, 0,7% немістер және т.б.). Діндердің таралуы: 46,4% лютерандық, 27,5% рим-католик, 4,5% кальвиншіл және т.б.).

Ғимараттар мен құрылыстар

Сандор Петёфидің туған жеріндегі мұражай Кискеростің ең көп баратын мұражайларының бірі. Ол 1880 жылдан бері мұражай болып келеді. Кискерош қалалық әкімшілігі 1893 жылы салынған. Кискеростің шығысында FM радио және телеарналардың хабарларын таратуға арналған биік бетон мұнара орналасқан.