Джессе Найт: Көшпелі Батыстың кеніші және кәсіпкері

Кіріспе

Американдық кәсіпкер, Вайоминг Жоғарғы Сотының судьясы Джесси Найт (6 қыркүйек 1845 – 14 наурыз 1921) – американдық тау-кен магнаты, 19 ғасырдағы Батыс Америкадағы соңғы күндердің қасиеттілерінің арасында үлкен табысқа жеткен сирек адамдардың бірі. Әкесі Ньюэл Найт қайтыс болғаннан кейін Джессидің отбасы жастық шағында кедейлікте өтті. Жас кезінде ол кен іздеуші болып жұмыс істеді және 1896 жылы Юта штатының Эврика қаласының жанындағы Тинтик тау-кен ауданында Хумбуг кенін тапты. Хумбуг пайдалы болғандықтан, ол айналасындағы басқа кендерді де сатып алды, олардың ішінде «Аға Сам», Бек туннелі, «Темір гүл» және «Колорадо» кендері болды. Орасан зор байлыққа ие болғаннан кейін Найт Канаданың Альберта провинциясындағы Реймонд қаласын соңғы күндердің қасиеттілерінің қонысы ретінде құрды. 1964 жылы ол Ұлттық каубойлар және батыс мұрасы мұражайының Ұлы батыстықтар залына енгізілді.

Өмірбаян

Найт Наувоо қаласында, Иллинойс штатында, соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің (LDS Church) екі көрнекті мүшесі Ньюэл мен Лидия Найттың отбасында дүниеге келді. Джесси бір жаста болғанда, оның отбасы Бригам Янгтың басшылығымен мормон пионерлері ретінде Наувоодан қашуға мәжбүр болды. Джессидің әкесі 1847 жылдың қаңтарында Небраскада Мормон жолында қайтыс болды; анасы мен сегіз бауыры жолын жалғастырды, бірақ 1850 жылдың басында ғана Тұз көл аңғарына жетті. Найт Батыс Американың тау-кен және кәсіпкерлік тарихында маңызды тұлға, өйткені ол он тоғызыншы ғасырдың соңындағы "қарақшы барон" капиталистерінен бірнеше маңызды жағынан ерекшеленді. Оның табысы, олардың табысы сияқты, талаптарды, еңбекті, капиталды, технологияны және мемлекеттік қызметтерді, сондай-ақ Knight Investment Company сияқты тиімді интеграцияланған кәсіпорындарды шебер сатып алу мен басқаруға байланысты болды. Алайда, ол Intermountain West аймағында өзінің әріптестерінен гөрі патенттелген кен өндіруге көбірек ие болды және көптеген басқа кен өндіруші кәсіпкерлер мен теміржол барондары сияқты акцияларды манипуляциялауға бейім болған жоқ. Оның үстіне, оның іскерлік тәсілдері, әсіресе жұмысшыларымен қарым-қатынас жасағанда, сол кездегі ірі бизнесмендердің іс-әрекеттерінен әлдеқайда бауырластық пен ізгілік танытты. Басқа компаниялар мен шахта иелері өз жұмысшыларын жиі пайдаланған кезде, Найт өзінің компаниясы орналасқан Юта штатының Найтсвилл қаласында жұмысшыларына өте әділ қарады, ол әдеттегі кен өндіру лагерінің гедонистік мекемелерінің орнына кездесу үйі, ойын-сауық залы және мектеппен жабдықталды. Найттың қайырымдылығы сол кезең үшін ерекше болмаса да, Бригам Янг университетіне (оның әйелі Амандамен бөліскен қызығушылығы) берген жомарт сыйлықтары оған BYU-ның "қорғаншысы" деген атақ берді. Ол сондай-ақ өз шіркеуіне және шіркеумен байланысты көптеген жобаларға кеңпейілден садақа берді. Оның үстіне, оның Юта штатындағы Прово қаласындағы жайлы, бірақ сән-салтанатсыз үйі Сан-Францискодағы Ноб-Хиллден Нью-Йорктегі Пятая авенюға дейін ірі бизнесмендер салған сәнді сарайлармен салыстыруға келмейді. Найт өзінің бай, бірақ берешен ағасы ретінде танылуына байланысты өмірінде "Джесси аға" деген лақап атпен танылды. Ол өзінің ақшасы жақсылық жасауға және шіркеуін нығайтуға жұмсалады деген сенімін білдірді; ол бұл мәселені "сенімді басқарушы" ретінде қарастырды. Ол бірде былай деген еді: "Жер - Раббының банкі, ешкімнің де банктен ақша алып, оны өзіне ысыраппен жұмсауға құқығы жоқ". Ол ерте жылдары LDS шіркеуінен шығып, Ютадағы мормонға қарсы Либералды партияға қысқа уақыт қосылса да, өмірінің көп бөлігінде адал мүшесі болды және LDS шіркеуін Юта аумағын бақылау және көп әйел алу сияқты мәселелер бойынша федералды үкіметпен заңдық шайқастардан туындаған қаржылық күйреуден құтқаруға көмектесті. Тау-кен өндірісінде байлық жинағаннан кейін Найт қазіргі Альбертаның оңтүстігінде елді мекендер мен өнеркәсіпті дамытуға кірісті. 1901 жылы Найт Канаданың Солтүстік-Батыс аймақтарында 30000 акр (120 км²) жерді акры 2,50 долларға сатып алды. Осы жерде ол ранчо құрды; Найт кейіннен өзінің ранчосының жанында тағы 226 000 акр (915 км²) жер сатып алды және қант қызылшасының суландыру шаруашылығына негізделген қала құрды, содан кейін Найт салған жергілікті қант зауытында өңделді. Бұл елді мекен оның ұлы Реймонд Найт құрметіне Реймонд деп аталды. Бес жыл ішінде 1500-ден астам соңғы күнгі қасиеттілер, көбінесе Ютадан Реймондке көшіп келді. Қала 1903 жылы құрылды, ал бүгін Найт Альберта штатының Реймонд қаласының негізін қалаушы ретінде құрметтеледі.

Knight was born in Nauvoo, Illinois to Newel and Lydia Knight, two prominent members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church). When Jesse was one year old, his family was forced to flee Nauvoo as Mormon pioneers under the leadership of Brigham Young. Jesse's father died in Nebraska on the Mormon Trail in January 1847; his mother and eight siblings continued on but were not able to reach their Salt Lake Valley destination until early 1850. Knight is significant in Western American mining and entrepreneurial history because in several important ways he differed from the typical "robber baron" capitalists of the late nineteenth century Gilded Age. His success, like theirs, depended upon the skillful acquisition and management of such business variables as claims, labor, capital, technology, and government services, and also upon the development of cost efficient integrated enterprises, such as the Knight Investment Company. However, he also owned more patented mining claims in the Intermountain West than did his counterparts, and he was not inclined to engage in stock manipulation like many other mining entrepreneurs and railroad barons. Moreover, his business methods, especially when dealing with his working men, were far more paternalistic and benevolent than those of the typical big businessmen of the era. While other company town and mine owners often exploited their workers, Knight treated his workers very fairly in his company town of Knightsville, Utah, which he equipped with a meetinghouse, amusement hall, and school instead of the usual hedonistic establishments of mining camp life. Although Knight's philanthropy was not unique for the period, his generous gifts to Brigham Young University (an interest he shared with his wife, Amanda) earned him the reputation as the "patron saint" of BYU. He also donated freely to his church and to many church related projects. Furthermore, his comfortable but unostentatious home in Provo, Utah, did not rival the extravagantly garish mansions built by big businessmen from San Francisco's Nob Hill to New York's Fifth Avenue. Knight was known by the moniker "Uncle Jesse" during his lifetime due to his image as rich but giving uncle. In his writing, he expressed a belief that his money was for the purpose of doing good and building up his church; he regarded the matter as a "trusted stewardship." As he once said, "The earth is the Lord's bank, and no man has a right to take money out of that bank and use it extravagantly upon himself." Although he strayed from the LDS Church in his early years and briefly affiliated with the anti Mormon Liberal Party in Utah, he was a devout member for most of his life and helped to save the LDS Church from financial ruin incurred from legal battles with the federal government over control of the Utah territory and issues such as polygamy. After making his fortune in mining, Knight went on to develop settlement and industry in what is today southern Alberta. In 1901, Knight purchased 30,000 acres (120 km²) of land in Canada's Northwest Territories for $2.50 per acre. On this property he established a ranch; Knight later went on to acquire another 226,000 acres (915 km²) of land near his ranch and established a town built around irrigation farming of sugar beets, which were then processed in a local sugar factory that Knight built. The settlement was named Raymond in honor of his son, Raymond Knight. Within five years, over 1,500 Latter day Saints—mostly from Utah—had immigrated to Raymond. The town incorporated in 1903, and today Knight is honored as the founder of Raymond, Alberta.