1930 жылғы ұлттық заңдар қақтығысы туралы конвенцияның салдары

Кіріспе

Ұлттық заңдар қақтығысына қатысты кейбір мәселелер туралы конвенцияның салдары

Ұлттық басымдық қағидасы 1930 жылғы Ұлттық заңдар қақтығысына қатысты кейбір мәселелер туралы конвенцияның 4-бабының салдары болып табылады, оны жиырма үш тарап ратификациялаған. Бұл конвенцияда "мемлекет өзінің азаматы болып табылатын, сонымен қатар басқа мемлекеттің азаматтығын да иеленген адамға қатысты, сол мемлекетке қарсы дипломатиялық қорғау көрсетуге құқылы емес" делінген. Іс жүзінде, бұл бірнеше азаматтығы бар адам өзінің бірінің елінде болғанда, сол елдің оны тек өзінің азаматы немесе ұлты ретінде қарауға құқығы бар екенін білдіреді. Бұған әскери міндеттерді тағайындау немесе елден кетуге рұқсат алу талаптары да кіреді. Профессор Айлин Денза бұл қағида "классикалық қағиданы" кодификациялағандығын және 2018 жылға дейін халықаралық деңгейде "қазіргі мемлекеттік практика" болып қала беретінін айтады. Халықаралық құқық комиссиясының 2006 жылғы Дипломатиялық қорғау жөніндегі жобалық мақалалары да осы қағиданы жалпылай бекітті. Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі шетелдегі екі азаматтығы бар адамдарға берген кеңесінде осыны қайталай келе, "біз әдетте сізге қолдау көрсетпейміз немесе сіз бен сол мемлекет билігі арасындағы мәмілелерге араласпаймыз" деді. Біріккен Корольдік британдық азаматты басқа елде ұстаған жағдайда, тіпті ол адам сол елдің азаматы болса да, ерекше гуманитарлық қажеттіліктер туғанда, мысалы, Филип Хаммондтың Кейузвей Бей кітаптарының жоғалуына байланысты араласуы сияқты, сол елдің билігіне бейресми дипломатиялық өкілдіктер жіберуі мүмкін.

Тарих

Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы суық соғыс кезеңінде, АҚШ кейбір Варшава шартының елдерімен консулдық келісімдерге қол қойды. Бұл келісімдерге сәйкес, АҚШ паспорты мен тиісті визасы бар АҚШ азаматы сол елге кірген жағдайда, ол елдің азаматы ретінде қарастырылмауы тиіс (соның салдарынан, елден кетуіне кедергі келтірілмеуі керек). Варшава шартының елдері (әсіресе Польша) АҚШ-та қоныстанған эмигранттар мен олардың ұрпақтарының туризмін дамытуға мүдделі болды. 1991 жылы Варшава шарты таратылғаннан кейін, осы елдердің көпшілігі АҚШ азаматтары үшін виза талаптарын жойды, осылайша аталған ережелердің күші жойылды (толық мәліметтер үшін Польшадағы қос азаматтық тақырыбын қараңыз). Австралия, Канада және АҚШ Қытай Халық Республикасымен ұқсас консулдық келісімдер жасады. 2006 жылы Халықаралық құқық комиссиясы Дипломатиялық қорғау жөніндегі шарттардың жобасын қабылдады, ол негізінен қалыптасқан тәжірибені кодификациялады, және бұл қағида жалпы алғанда расталды. Бірақ, қорғаушы мемлекеттің ұлттығы "басымдық құқығына" ие болған жағдайда дипломатиялық қорғау көрсету мүмкіндігі қарастырылып, дәстүрлі тәжірибенің қатаңдығын жеңілдетуге тырысты. Аталған шарттардың жобалары әлі күнге дейін келісімге қол қою үшін конференцияға ұсынылмады. 7-баптың жобасында мынадай мәлімдеме бар: "Мемлекет, азаматына қатысты, егер бұл мемлекеттің ұлттығы зиян келтірілген күні де, талап ресми түрде ұсынылған күні де басым болмаса, сол адамның азаматы бар мемлекетке қарсы дипломатиялық қорғау көрсете алмайды." Лондон университетінің колледжіндегі халықаралық құқық профессоры және Сыртқы істер министрлігінің бұрынғы заң кеңесшісі Айлин Денза бұл ережені "классикалық қағиданың" кодификациясы деп санайды және 2018 жылға дейін ол халықаралық деңгейде "қазіргі мемлекеттік практика" болып табылады. Джеймс Ларри Таулби мен Герхард фон Глан 2022 жылғы АҚШ құқық оқулығында Ұлттық қақтығысқа қатысты Конвенцияның 3-6 баптарына қатысты былай деп жазады: "Қазіргі мемлекеттер іс жүзінде осы баптардың көпшілігін сақтайды, жалпы конвенциялық ережелердің болмауына қарамастан." Олар "Басты ұлттық қағида" деген атауды қолданбаса да, осы қағиданың мазмұнын түсіндіреді.

During the Cold War era, the United States signed consular agreements with certain Warsaw Pact countries providing that a U. S. citizen who entered that country with a U. S. passport and the appropriate visa would not be subsequently treated as a citizen of that country (and hence prevented from leaving). The Warsaw Pact countries involved (notably Poland) wished to encourage tourism from emigrants and their descendants settled in the U. S. Since the dissolution of the Warsaw Pact in 1991, many of those countries have abolished visa requirements for U. S. citizens thus nullifying those provisions (for detailed discussion see under Dual citizenship in Poland). Australia, Canada, and the United States have concluded similar consular agreements with the People's Republic of China. In 2006, the International Law Commission adopted draft Articles on Diplomatic Protection, largely codifying established practice, which in general reaffirmed the rule. However it sought to ease the strictness of traditional practice with a proposal that where the nationality of a protecting state is "predominant", diplomatic protection may be given. These draft Articles have not been submitted to a conference to formalize them into a treaty. The draft Article 7 states:
A State of nationality may not exercise diplomatic protection in respect of a person against a State of which that person is also a national unless the nationality of the former State is predominant, both at the date of injury and at the date of the official presentation of the claim. Eileen Denza, Professor of International Law at University College London and a former Legal Adviser in the Foreign and Commonwealth Office, states that the rule is a codification of a "classic rule", and as of 2018, remains "modern state practice" internationally. James Larry Taulbee and Gerhard von Glahn, in their 2022 U. S. legal textbook, write that regarding the underlying Articles 3 to 6 of the Convention on Certain Questions Relating to the Conflict of Nationality: "states today in practice follow almost all of those provisions, despite the absence of general conventional rules." They do not use the name "Master Nationality Rule", but explicitly give a summary of the rule.