Себеп пен салдардың айналма байланысы

Кіріспе

Себеп пен салдар арасындағы айналма байланыстар

Эпистемологияда, әсіресе білімнің әлеуметтануында, рефлексивтілік – себеп пен салдар арасындағы айналма байланыстарды, әсіресе адам сенімдерінің құрылымындағы бекініске ие болуын білдіреді. Рефлексивті қатынас көп бағытты болады, егер себептер мен салдарлар рефлексивті агентке қабаттасқан немесе күрделі әлеуметтанулық қатынаста әсер етсе. Эпистемология дінді қамтығанда бұл қатынастың күрделілігі одан да арта түседі. Әлеуметтануда, яғни оның бастау тегінде, рефлексивтілік – өзін-өзі анықтау актісі, онда өмірдің өзі зерттеуді тудырады, соның арқасында ойлау әрекеті бастамашы немесе зерттеуші тұлғаға «қайта бұрылып», сіңіп, әсер етеді. Бұл көбінесе агенттің әлеуметтендіру күштерін тану және әлеуметтік құрылымдағы өз орнын өзгерту қабілетіне қатысты. Рефлексивтіліктің төмен деңгейі адамдардың көбінесе ортаға (немесе «қоғамға») бағынышты болуына алып келеді. Ал әлеуметтік рефлексивтіліктің жоғары деңгейі жеке адамдардың өз нормаларын, талғамдарын, саясатын, тілектерін және т.б. қалыптастыруымен сипатталады. Бұл автономия ұғымына ұқсас. (Сондай-ақ, құрылым мен агенттік және әлеуметтік ұтқырлықты қараңыз.) Экономикада рефлексивтілік – нарық сезімінің өзін-өзі күшейтетін әсерін білдіреді, яғни бағаның өсуі сатып алушыларды тартады, олардың іс-әрекеттері бағаны одан да жоғары көтереді, бірақ бұл процесс тұрақты бола алмайды. Бұл оң кері байланыс циклының мысалы. Сол сияқты, кері процесс бағалардың күрт құлдырауына әкелуі мүмкін.

Шолу

Әлеуметтік теорияда рефлексивтілік, пәннің өзіне де бірдей қолданылуы тиіс теориялар туындаған кезде пайда болуы мүмкін; мысалы, ғылыми білімнің әлеуметтану саласындағы білім құрылысы теориялары, ғылыми білімді зерттеушілердің өзінің білім құрылысына да бірдей қолданылуы керек болған жағдайда, немесе пәннің тақырыбы сол пәнмен айналысатын адамдарға да қатысты болғанда (мысалы, психологиялық теория психологтардың психологиялық процестерін түсіндіруге тиіс). Көбінесе рефлексивтілік, әлеуметтік жүйедегі бақылаушылардың байқаулары, олар бақылап отырған жағдайларға әсер еткенде немесе жасалған теория, теорияның объективті түрде модельдеуі тиіс адамдардың немесе жүйелердің мінез-құлқына таралып, әсер еткенде болады деп есептеледі. Сонымен, мысалы, оқшауланған ауылда тұратын антрополог, зерттеліп жатқан ауыл мен оның тұрғындарының мінез-құлқына әсер етуі мүмкін. Байқаулар, бақылаушының қатысуынан тәуелсіз болмайды. Сондықтан рефлексивтілік – әлеуметтік ғылымдардағы бақылаушы әсеріне ұқсас әдістемелік мәселе. Ғылымның социологиясының соңғы бөлігінде, «күшті бағдарлама» деп аталатын бөлігінде, рефлексивтілік әдістемелік норма немесе принцип ретінде ұсынылады, яғни ғылыми, діни немесе этикалық білім жүйелерінің әлеуметтік құрылысының толық теориялық сипаттамасы, осы басқа білім жүйелерін түсіндіру үшін қолданылатын бірдей принциптер мен әдістермен түсіндірілуі керек. Бұл, табиғи эпистемологиялардың жалпы ерекшелігін көрсетеді, мұндай білім теориялары, білімді өзіндік бейнелеу процесінің бір бөлігі ретінде, зерттеудің белгілі бір салаларына басқа салаларды түсіндіруге мүмкіндік береді: білім процестерінің жалпы аспектілерімен айналысатын кез келген зерттеу саласы (мысалы, ғылым тарихы, танымдық ғылым, ғылым социологиясы, қабылдау психологиясы, семиотика, логика, нейробиология) басқа да осындай салаларды рефлексивті түрде зерттей алады, бұл білімді құру шарттарын жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Рефлексивтілік – өзін-өзі танудың субъективті процесін де, әлеуметтік қатынастар туралы теорияларға сілтеме жасай отырып, әлеуметтік мінез-құлықты зерттеуді де қамтиды.

In social theory, reflexivity may occur when theories in a discipline should apply equally to the discipline itself; for example, in the case that the theories of knowledge construction in the field of sociology of scientific knowledge should apply equally to knowledge construction by sociology of scientific knowledge practitioners, or when the subject matter of a discipline should apply equally to the individual practitioners of that discipline (e. g., when psychological theory should explain the psychological processes of psychologists). More broadly, reflexivity is considered to occur when the observations of observers in the social system affect the very situations they are observing, or when theory being formulated is disseminated to and affects the behaviour of the individuals or systems the theory is meant to be objectively modelling. Thus, for example, an anthropologist living in an isolated village may affect the village and the behaviour of its citizens under study. The observations are not independent of the participation of the observer. Reflexivity is, therefore, a methodological issue in the social sciences analogous to the observer effect. Within that part of recent sociology of science that has been called the strong programme, reflexivity is suggested as a methodological norm or principle, meaning that a full theoretical account of the social construction of, say, scientific, religious or ethical knowledge systems, should itself be explainable by the same principles and methods as used for accounting for these other knowledge systems. This points to a general feature of naturalised epistemologies, that such theories of knowledge allow for specific fields of research to elucidate other fields as part of an overall self reflective process: any particular field of research occupied with aspects of knowledge processes in general (e. g., history of science, cognitive science, sociology of science, psychology of perception, semiotics, logic, neuroscience) may reflexively study other such fields yielding to an overall improved reflection on the conditions for creating knowledge. Reflexivity includes both a subjective process of self consciousness inquiry and the study of social behaviour with reference to theories about social relationships.

Тарих

Рефлексивтілік қағидасын алғаш рет, бәлкім, 1928 жылы Уильям И. Томас және Дороти Суэйн Томас әлеуметтанушылар «Америкадағы бала» кітабында былай айтқан: «Егер адамдар жағдайды нақты деп қабылдаса, олар салдарынан нақты болады». Бұл теория кейін «Томас теоремасы» деп аталды. Әлеуметтанушы Роберт К. Мертон (1948, 1949) Томас қағидасын пайдаланып, өзін-өзі орындалатын болжам ұғымын анықтады: егер болжам немесе пайғамбарлық айтылса, адамдар өз мінез-құлқы мен әрекеттерін сол деңгейде бейімдей алады, нәтижесінде жалған болжам шындыққа айналады немесе керісінше, шындыққа айналуға тиіс болжам жалған болып шығады. Пайғамбарлық нәтижеге немесе оқиғаға конститутивті әсер етеді, нәтижені өзгертіп, басқаша дамуы мүмкін болған жағдайдан өзгеше етеді. Рефлексивтілік мәселесі ғылымда Карл Поппер (1957) тарапынан жалпылама түрде көтерілді. Ол «Тарихишілдіктің кедейлігі» кітабында болжамның болжалып отырған оқиғаға тигізетін әсерін атап өтті және бұл құбылысты грек аңызына сілтеме жасай отырып «Эдип эффектісі» деп атады. Оракулдың пайғамбарлығын орындауға себеп болған оқиғалар тізбесіне пайғамбарлықтың өзі зор ықпал етеді. Поппер бастапқыда мұндай өзін-өзі орындалатын болжамды әлеуметтік ғылымның ерекшелігі деп есептеді, бірақ кейін табиғат ғылымдарында, әсіресе биологияда және тіпті молекулалық биологияда да күтуге ұқсас нәрсе ойнайтынын және күтілгенді орындауға бағытталатынын байқады. Бұл мәселені Эрнест Нагель де (1961) қарастырды. Рефлексивтілік ғылым үшін қиындық тудырады, себебі болжам болжам жасалған жүйеде өзгерістерге әкелсе, болжамдарды нақты оқиғалармен салыстыру арқылы ғылыми гипотезаларды бағалау қиынға соғады. Әлеуметтік ғылымдарда бұл мәселе одан да күрделі. Рефлексивтілік экономикалық ғылымда Грунберг пен Модильяни (1954) және Герберт А. Саймон (1954) тарапынан «рефлексивті болжам» мәселесі ретінде талқыланды, Лукастың сын-пікіріне байланысты маңызды мәселе ретінде қарастырылды және ғылыми білімнің әлеуметтануында (SSK) рефлексивтілік мәселесінен туындаған әдістемелік мәселе ретінде көтерілді. Рефлексивтілік қазіргі заманғы құрылым мен агенттік мәселесіне қатысты, мысалы, Энтони Гидденстің структурация теориясында және Пьер Бурдьенің генетикалық структурализмінде, мәселе де, шешім де ретінде пайда болды. Мысалы, Гидденс конститутивті рефлексивтіліктің кез келген әлеуметтік жүйеде мүмкін екенін және бұл әлеуметтік ғылымдар үшін ерекше әдістемелік қиындықтар тудыратынын атап өтті. Гидденс бұл тақырыпты «рефлексивті жаңару» ұғымымен кеңейтті, қоғам уақыт өте келе өзін-өзі жақсырақ сезінетін, ойланатын және демек, рефлексивті бола беретінін дәлелдеді. Бурдье әлеуметтік ғалымдардың табиғатынан бейтараптыққа ұмтылатынын, бірақ осы бейтараптыққа жете алу үшін олар өздерінің көзқарастарын рефлексивті түрде біліп, олардан арылуы керек екенін айтты. Сондықтан Бурдье үшін рефлексивтілік – мәселе емес, шешімнің бір бөлігі. Мишель Фуконың «Нәрселердің реті» еңбегі де рефлексивтілік мәселесіне тоқсынады. Фуко Ренессанстан бергі Батыс ой-санасының тарихын зерттейді және әр тарихи дәуірдің (оның үш кезеңін анықтап, төртіншісін ұсынады) білімді құрылымдап, ұйымдастыратын «тарихи априори» немесе эпистемасы бар екенін көрсетеді. Фуко адам туралы ұғымның 19 ғасырдың басында, ол «Адам дәуірі» деп атаған кезде, Иммануил Канттың философиясымен пайда болғанын айтады. Ол кітабын адам дәуірі мен білімге ұмтылысымыздың мәселесін қойып аяқтайды, онда «адам – білуші субъекті де, өзі зерттейтін объекті де» болып табылады. Осылайша, Фуко әлеуметтік ғылымдар объективті емес, өзара байланысты дискурстарында шындықты жасайды деп санайды.

The principle of reflexivity was perhaps first enunciated by the sociologists William I. Thomas and Dorothy Swaine Thomas, in their 1928 book The child in America: "If men define situations as real, they are real in their consequences". The theory was later termed the "Thomas theorem". Sociologist Robert K. Merton (1948, 1949) built on the Thomas principle to define the notion of a self fulfilling prophecy: that once a prediction or prophecy is made, actors may accommodate their behaviours and actions so that a statement that would have been false becomes true or, conversely, a statement that would have been true becomes false as a consequence of the prediction or prophecy being made. The prophecy has a constitutive impact on the outcome or result, changing the outcome from what would otherwise have happened. Reflexivity was taken up as an issue in science in general by Karl Popper (1957), who in his book The poverty of historicism highlighted the influence of a prediction upon the event predicted, calling this the 'Oedipus effect' in reference to the Greek tale in which the sequence of events fulfilling the Oracle's prophecy is greatly influenced by the prophecy itself. Popper initially considered such self fulfilling prophecy a distinguishing feature of social science, but later came to see that in the natural sciences, particularly biology and even molecular biology, something equivalent to expectation comes into play and can act to bring about that which has been expected. It was also taken up by Ernest Nagel (1961). Reflexivity presents a problem for science because if a prediction can lead to changes in the system that the prediction is made in relation to, it becomes difficult to assess scientific hypotheses by comparing the predictions they entail with the events that actually occur. The problem is even more difficult in the social sciences. Reflexivity has been taken up as the issue of "reflexive prediction" in economic science by Grunberg and Modigliani (1954) and Herbert A. Simon (1954), has been debated as a major issue in relation to the Lucas critique, and has been raised as a methodological issue in economic science arising from the issue of reflexivity in the sociology of scientific knowledge (SSK) literature. Reflexivity has emerged as both an issue and a solution in modern approaches to the problem of structure and agency, for example in the work of Anthony Giddens in his structuration theory and Pierre Bourdieu in his genetic structuralism. Giddens, for example, noted that constitutive reflexivity is possible in any social system, and that this presents a distinct methodological problem for the social sciences. Giddens accentuated this theme with his notion of "reflexive modernity" – the argument that, over time, society is becoming increasingly more self aware, reflective, and hence reflexive. Bourdieu argued that the social scientist is inherently laden with biases, and only by becoming reflexively aware of those biases can the social scientists free themselves from them and aspire to the practice of an objective science. For Bourdieu, therefore, reflexivity is part of the solution, not the problem. Michel Foucault's The order of things can be said to touch on the issue of Reflexivity. Foucault examines the history of Western thought since the Renaissance and argues that each historical epoch (he identifies three and proposes a fourth) has an episteme, or "a historical a priori", that structures and organises knowledge. Foucault argues that the concept of man emerged in the early 19th century, what he calls the "Age of Man", with the philosophy of Immanuel Kant. He finishes the book by posing the problem of the age of man and our pursuit of knowledge where "man is both knowing subject and the object of his own study"; thus, Foucault argues that the social sciences, far from being objective, produce truth in their own mutually exclusive discourses.

Экономика саласында

Экономикалық философ Джордж Сорос, өзінің ұстазы Карл Поппердің (1957) ұсынған идеяларының ықпалымен, экономикада рефлексивтіліктің маңыздылығын белсенді түрде насихаттады, алғаш рет оны 1987 жылы жариялаған «Финанс алхимиясы» кітабында талқылады. Ол осы принципті қолдану арқылы нарық мінез-құлқына қатысты түсініктерін өзінің қаржылық мансабының сәттілігіне үлкен үлес қосып, маңызды фактор деп санайды. Рефлексивтілік жалпы тепе-теңдік теориясына қайшы келеді, ол нарықтар тепе-теңдікке қарай жылжуы және тепе-теңдік емес ауытқулардың тек уақытша және кездейсоқ шу екенін көрсетеді. Тепе-теңдік теориясында бағалар ұзақ мерзімді перспективада экономикалық негіздерді көрсетеді, ал бағалар осы негіздерге әсер етпейді. Рефлексивтілік бағалардың негіздерге әсер ететінін, ал осы өзгерген негіздердің жаңа күтулерді қалыптастыратынын, соның нәтижесінде бағаларға әсер ететінін дәлелдейді; бұл процесс өзін-өзі нығайтатын циклде жалғаса береді. Бұл цикл өзін-өзі нығайтатындықтан, нарықтар тепе-теңдіктен ауытқуға бейім. Көп ұзамай олар кері өзгеріске ұшырайтын және жағымсыз күтулердің төмен қарай өзін-өзі нығайтуына басталатын нүктеге жетеді, осылайша өрлеу мен құлдырау циклдерінің белгілі үлгісін түсіндіреді. Сорос мысал ретінде несие берудің проциклдік сипатын келтіреді, яғни банктердің бағалар өскен кезде жылжымайтын мүлікке қарыз беру талаптарын жеңілдетуге, ал бағалар төмендеген кезде талаптарды күшейтуге дайындығы, бұл өсім мен құлдырау циклін күшейтеді. Оның пікірінше, жылжымайтын мүлік бағасының инфляциясы – негізінен рефлексивті құбылыс: үй бағасына банктердің сатып алуға дайын болған сомасы әсер етеді, ал бұл сомалар банктердің мүліктің қандай бағада сатылатынын болжауына байланысты анықталады. Сорос өзінің «артықшылығының» және саудагер ретіндегі табыстарына үлкен үлес қосқан фактор рефлексивтілік принципін түсіну екенін жиі айтады. Бірнеше онжылдық бойы бұл принциптің негізгі экономикалық ортада қабылдануына көп көңіл бөлмеді, бірақ 2008 жылғы құлдыраудан кейін академиялық журналдар, экономистер және инвесторлар оның теорияларын талқылау арқылы қызығушылық артты. Экономист және Financial Times газетінің бұрынғы тілшісі Анатолий Калецкий Соростың рефлексивтілік тұжырымдамасы Қытай экономикасын және Қытай үкіметі оны қалай басқаратынын түсінуге көмектеседі деп мәлімдеді. 2009 жылы Сорос рефлексивтілікті одан әрі дамыту ниетімен Жаңа экономикалық ойлау институтын құруға қаржы жұмсады. Институт әртүрлі балама экономикалық мектептермен, әсіресе посткейнсиандық бағытпен жұмыс істейді.

Economic philosopher George Soros, influenced by ideas put forward by his tutor, Karl Popper (1957), has been an active promoter of the relevance of reflexivity to economics, first propounding it publicly in his 1987 book The alchemy of finance. He regards his insights into market behaviour from applying the principle as a major factor in the success of his financial career. Reflexivity is inconsistent with general equilibrium theory, which stipulates that markets move towards equilibrium and that non equilibrium fluctuations are merely random noise that will soon be corrected. In equilibrium theory, prices in the long run at equilibrium reflect the underlying economic fundamentals, which are unaffected by prices. Reflexivity asserts that prices do in fact influence the fundamentals and that these newly influenced sets of fundamentals then proceed to change expectations, thus influencing prices; the process continues in a self reinforcing pattern. Because the pattern is self reinforcing, markets tend towards disequilibrium. Sooner or later they reach a point where the sentiment is reversed and negative expectations become self reinforcing in the downward direction, thereby explaining the familiar pattern of boom and bust cycles. An example Soros cites is the procyclical nature of lending, that is, the willingness of banks to ease lending standards for real estate loans when prices are rising, then raising standards when real estate prices are falling, reinforcing the boom and bust cycle. He further suggests that property price inflation is essentially a reflexive phenomenon: house prices are influenced by the sums that banks are prepared to advance for their purchase, and these sums are determined by the banks' estimation of the prices that the property would command. Soros has often claimed that his grasp of the principle of reflexivity is what has given him his "edge" and that it is the major factor contributing to his successes as a trader. For several decades there was little sign of the principle being accepted in mainstream economic circles, but there has been an increase of interest following the crash of 2008, with academic journals, economists, and investors discussing his theories. Economist and former columnist of the Financial Times, Anatole Kaletsky, argued that Soros' concept of reflexivity is useful in understanding China's economy and how the Chinese government manages it. In 2009, Soros funded the launch of the Institute for New Economic Thinking with the hope that it would develop reflexivity further. The Institute works with several types of heterodox economics, particularly the post Keynesian branch.

Әлеуметтану саласында

Маргарет Арчер бейтаныс адамдардың рефлексиясы туралы кеңінен жазды. Ол үшін адамның рефлексивтілігі – құрылымдық қасиеттер, яки жеке адамның әлеуметтік контексті мен іс-қимыл, не жеке адамның түпкілікті мақсаттары арасындағы делдалдық механизм. Арчердің пікірінше, рефлексивті іс-қимыл қазіргі заманғы өмір жолдарының күрделілігімен күресуде күнделікті іс-қимылдар тиімсіз болуына байланысты, соңғы заманауилықта әдеттегі іс-қимылдың орнын алады. Арчер рефлексивтіліктің агенттік жағын баса көрсетсе де, рефлексивті бағдарлардың өзі "әлеуметтік және уақыт бойынша байланысты" деп қарастырылуы мүмкін. Мысалы, Эльстер рефлексивтілікті түсіну үшін оның негізгі конфигурацияларына (мысалы, ортақ түсініктер, сондай-ақ өткен әлеуметтік байланыстар мен әлеуметтік әлемнің өмірлік тәжірибесі) сүйенетінін ескермей болмайтынын атап көрсетеді. және Джеймс Клиффорд пен Джордж Маркуспен байланысты "мәдениетті жазу" қозғалысындағы антропологияның ғылыми әдістері, сондай-ақ көптеген басқа антропологтармен. Әдеби сынға және антропологтар арасындағы қарым-қатынастың философиялық талдауына негізделген бұл тәсіл антропологиядағы этикалық және әдістемелік тәсілдерді түбегейлі өзгертті. Рефлексивті антропологияға шабыттанған феминистік және колонияға қарсы сын-тегінімен қатар, бейнелеудің академиялық және саяси күшін рефлексивті түсіну, "мәдениетті жазу" процесін талдау этнографтың далалық жағдайдағы жағдайын түсінудің қажетті бөлігіне айналды. Адамдар мен мәдениеттерді тек зерттеу нысандары ретінде қарастыру және талдау көбінесе жергілікті халықтың құндылықтары мен мақсаттарын құрметтейтін, көбірек ынтымақтастықпен жұмыс істеуге басымдық берді. Дегенмен, көптеген антропологтар "мәдениетті жазу" тәсілін далалық жұмыс қатынастары туралы тым көп ой-толғаныспен антропологияның ғылыми аспектілерін бұрмалап алды деп айыптады, ал рефлексивті антропология позитивистік антропологтар тарапынан қатты сынға ұшырады. Антропологияда постмодернизм мен рефлексивтіліктің рөлі туралы пікірталас әлі де жалғасуда, бірақ көптеген антропологтар сындық көзқарастың құндылығын мойындайды және көбінесе тек антропологияны оның бұрынғы негізгі салаларынан алшақтататын сындық модельдердің маңыздылығы туралы пікір алады. Антропологтар зерттеген рефлексивтіліктің екінші түрі адамдар мен мәдени тәжірибелердің өзіне назар аударатын өзін-өзі сілтемелеудің түрлерін қамтиды. Бұл тәсілдің маңызды бастауы – Роман Якобсонның дексис және тілдегі поэтикалық функция туралы зерттеулері, сондай-ақ Михаил Бахтиннің карнавал туралы жұмысы. Антропологияда Грегори Бейтсон коммуникацияның бір бөлігі ретінде мета-хабарламалар (мәтіннің астыңғы мағынасы) туралы идеяларды дамытты, ал Клиффорд Герцтің Балидегі әтеш шайқасы сияқты салт-дәстүрлі оқиғаларды зерттеуі олардың әлеуметтік тәртіп туралы қоғамдық ой-толғанысқа бағытталған рөлін көрсетті. Ойын мен алаяқтық туралы зерттеулер рефлексивті мәдени тәжірибелер туралы идеяларды одан әрі кеңейтті. Рефлексивтілік орындаушылық, қоғамдық шаралар, рәсімдер және тілдік формалар зерттеулерінде ең көп зерттелді, бірақ кез келген уақытта әрекеттер, заттар немесе адамдар ұсталып, оларға түсініктеме берілгенде немесе басқаша қарастыру үшін бөліп қойғанда байқалуы мүмкін. Мәдени тәжірибені зерттеуде рефлексивтілік маңызды рөл атқарады, бірақ оның күрделілігі мен нәзіктігіне байланысты ол көбінесе жеткілікті зерттелмейді немесе жоғары мамандандырылған талдауларды қажет етеді. Рефлексивтілікті зерттеудің бір мақсаты – шынайылықпен байланыстыру. Мәдени дәстүрлер көбінесе шығармашылықсыз актерлер арқылы тұрақты идеалдар ретінде сақталады деп есептеледі. Жаңару дәстүрді өзгерте алады немесе өзгерте алмайды, бірақ рефлексивтілік көптеген мәдени іс-қимылдарға тән болғандықтан, рефлексивтілік дәстүрдің бөлігі болып табылады және шынайы емес емес. Рефлексивтілікті зерттеу адамдардың мәдениетте өзін-өзі тану және шығармашылық қабілеті бар екенін көрсетеді. Олар танылған жолдармен көптеген түрлі ерекшеліктерді манипуляциялау арқылы мәдениетпен ойнай алады, оған пікір білдіре алады, оны талқылай алады, өзгерте алады және объективтей алады. Бұл мәдениетті басқару және оны ойлану туралы конвенциялардың метамәдениетіне әкеледі.

Margaret Archer has written extensively on laypeople's reflexivity. For her, human reflexivity is a mediating mechanism between structural properties, or the individual's social context, and action, or the individual's ultimate concerns. Reflexive activity, according to Archer, increasingly takes the place of habitual action in late modernity since routine forms prove ineffective in dealing with the complexity of modern life trajectories. While Archer emphasises the agentic aspect of reflexivity, reflexive orientations can themselves be seen as being "socially and temporally embedded". For example, Elster points out that reflexivity cannot be understood without taking into account the fact that it draws on background configurations (e. g., shared meanings, as well as past social engagement and lived experiences of the social world) to be operative. and scientistic methods of anthropology in the "writing cultures" movement associated with James Clifford and George Marcus, as well as many other anthropologists. Rooted in literary criticism and philosophical analysis of the relationship among the anthropologists, the people represented in texts, and their textual representations, this approach has fundamentally changed ethical and methodological approaches in anthropology. As with the feminist and anti colonial critiques that provide some of reflexive anthropology's inspiration, the reflexive understanding of the academic and political power of representations, analysis of the process of "writing culture" has become a necessary part of understanding the situation of the ethnographer in the fieldwork situation. Objectification of people and cultures and analysis of them only as objects of study has been largely rejected in favor of developing more collaborative approaches that respect local people's values and goals. Nonetheless, many anthropologists have accused the "writing cultures" approach of muddying the scientific aspects of anthropology with too much introspection about fieldwork relationships, and reflexive anthropology have been heavily attacked by more positivist anthropologists. Considerable debate continues in anthropology over the role of postmodernism and reflexivity, but most anthropologists accept the value of the critical perspective, and generally only argue about the relevance of critical models that seem to lead anthropology away from its earlier core foci. The second kind of reflexivity studied by anthropologists involves varieties of self reference in which people and cultural practices call attention to themselves. One important origin for this approach is Roman Jakobson in his studies of deixis and the poetic function in language, but the work of Mikhail Bakhtin on carnival has also been important. Within anthropology, Gregory Bateson developed ideas about meta messages (subtext) as part of communication, while Clifford Geertz's studies of ritual events such as the Balinese cock fight point to their role as foci for public reflection on the social order. Studies of play and tricksters further expanded ideas about reflexive cultural practices. Reflexivity has been most intensively explored in studies of performance, public events, rituals, and linguistic forms but can be seen any time acts, things, or people are held up and commented upon or otherwise set apart for consideration. In researching cultural practices, reflexivity plays an important role, but because of its complexity and subtlety, it often goes under investigated or involves highly specialised analyses. One use of studying reflexivity is in connection to authenticity. Cultural traditions are often imagined as perpetuated as stable ideals by uncreative actors. Innovation may or may not change tradition, but since reflexivity is intrinsic to many cultural activities, reflexivity is part of tradition and not inauthentic. The study of reflexivity shows that people have both self awareness and creativity in culture. They can play with, comment upon, debate, modify, and objectify culture through manipulating many different features in recognised ways. This leads to the metaculture of conventions about managing and reflecting upon culture.

Халықаралық қатынастарда

Халықаралық қатынастарда рефлексивтілік мәселесі алғаш рет 1980 жылдардың соңындағы «Үшінші пікірталас» аясында көтерілді. Бұл пікірталас пәннің позитивистік догмасымен үзіліс жасады. Позитивистік теориялық қайта құру рефлексивтілікті сындық зерттеулердің негізгі тасы ретінде енгізді. Марк Нойфельд үшін халықаралық қатынастардағы рефлексивтілік мыналармен сипатталады: 1) жатқан негізгі қағидалардың өзіне-өзінің хабардар болуы, 2) теориялық парадигмалардың саяси-нормативтік өлшемдерін мойындау және 3) бейтарап немесе саяси емес білім өндірісі мүмкін болмаса да, парадигмалардың артықшылықтарын бағалау мүмкін екенін растау. 1990 жылдардан бері рефлексивтілік конструктивистік, постструктуралистік, феминистік және халықаралық қатынастарға қатысты басқа да сындық көзқарастардың маңызды мәселесіне айналды. «Халықаралық қатынастарда зерттеулер жүргізу» еңбегінде Патрик Таддеус Джексон рефлексивтілікті неопозитивизм, сыншыл реализм және аналитизммен қатар, қазіргі халықаралық қатынастар зерттеулерін жіктеуге болатын төрт негізгі әдістемелердің бірі ретінде анықтады.

Рефлексивтілік және әлеуметтік ғылымдардың жағдайы

Фланаган рефлексивтілік классикалық ғылымның дәстүрлі үш рөлін – түсіндіру, болжау және бақылауды – күрделендіреді деп санайды. Жеке тұлғалар мен әлеуметтік жиынтықтардың өзін-өзі зерттеуге және бейімделуге қабілетті болуы – нақты әлемдегі әлеуметтік жүйелердің ерекше қасиеті, ол әлеуметтік ғылымдарды физикалық ғылымдардан ерекшелендіреді. Сондықтан рефлексивтілік әлеуметтік ғылымдарды классикалық физика сияқты "нақты" ғылымдар ретінде қарастыру мүмкіндігіне қатысты маңызды мәселелерді көтереді және әлеуметтік ғылымдардың мәні туралы сұрақтар тудырады.

Рефлексивтілікті іске асыру әдістері

Жаңа буын ғалымдар (мета)теориялық талқылаудан асып, рефлексивтілікті іске асыру үшін нақты зерттеу тәжірибесін жасауға кірісті. Бұл ғалымдар рефлексивтілікті бейресми процестен ресми зерттеу практикасына айналдыру арқылы "қалай істеуге болады" деген сұраққа жауап берді. Көптеген зерттеулер ғалымдардың өз позициясы мен жағдайына қатысты көбірек рефлексивті болуына қалай қол жеткізе алатынына бағытталған, ал кейбіреулері білімді өндірудің басқа процестерімен, мысалы, тілді қолданумен байланысты рефлексивті әдістерді құруға тырысты. Профессор Одри Алехандро рефлексивті әдістер туралы үш томдық еңбегінде осы мәселені одан әрі дамытты. Трилогияның бірінші мақаласында дискурс теориясын интеграциялайтын рефлексивтілікті іске асыруға арналған сындық әдістеме – Рефлексивті Дискурс Талдауы ұсынылады. Трилогияның соңғы бөлігі тілдік рефлексивтіліктің тағы бір әдісін қосады, атап айтқанда Рефлексивті шолу. Бұл әдіс әдебиетті шолу практикасына тілдік және рефлексивті өлшемдерді қосуға бағытталған төрт қадамды ұсынады.