Кіріспе

Ұйымдық тиімділік – ұйымдардың жоспарланған нәтижелерге жетудегі тиімділігін бағалауға қолданылатын түсінік. Ұйымдық тиімділік – қуатты да, күрделі де термин. Оны ұйымдық қызметті сын тұрғысынан бағалау және жақсарту үшін пайдалануға болады; осының өзі оның артықшылығы. Дегенмен, бұл термин әртүрлі адамдарға әртүрлі мағына беретіндіктен, мәселелі деп есептеледі. Сонымен қатар, ұйымдық нәтижелерді өлшеудің басқа да тәсілдері бар. Ұйымдық тиімділік – компаниялардың өздері белгілеген мақсаттарына қаншалықты жеткендігін көрсетеді, бұл мәселе бірнеше факторға байланысты. Олардың ішінде талантты басқару, лидерлік дамыту, ұйымды жобалау және құрылымдау, өлшемдер мен бағалау көрсеткіштерін жасау, өзгерістер мен трансформацияны жүзеге асыру, компанияның адам капиталын басқару үшін интеллектуалды процестер мен технологияларды енгізу және жалпы адам ресурстары саясатын қалыптастыру кіреді.

Ұйымның тиімділігінің экономикалық үлгілері

Экономикада ұйымдық тиімділік пайдалылық тұрғысынан және қызметкерлердің жоғары айналымы мен қанағаттанбаушылыққа байланысты проблемаларды азайту арқылы анықталады. Кәсіпке қабілетті қызметкерлер нарығында сұраныс пен ұсыныстың өзара әсері болғандықтан, компаниялар үміткерлерді өтініш беруден алжайту үшін тым төмен емес, сонымен қатар компанияның пайданы максималдау мүмкіндігінен кемітетіндей артық жоғары емес ынталандыру ұсынуы керек. Дегенмен, көптеген зерттеушілер бұл парадигманың кемшіліктері бар екенін айтады, себебі ол ұйымдардың тиімділігін тек олардың мақсаттарына жету деңгейімен ғана байланыстырады. Мысалы, мақсаттар субъективті және саяси сипатқа ие болуы мүмкін, өйткені олар кеңестің құндылықтары мен басымдықтарын көрсетеді. Сонымен қатар, мақсаттарды анықтау қиын болуы мүмкін, бұл өлшеуге кедергі келтіреді, ал өлшеу әдістеріндегі айырмашылықтар ұйымдарды салыстыруды қиындатады. Атап айтқанда, ұйымдар себеп-салдарлық байланысты анықтауға мүмкіндік беретін толыққанды әсерді бағалау жүргізе алмайды. Жүйелік ресурстар тәсілі ұйымды бір-бірімен байланысқан кіші жүйелердің жиынтығы ретінде қарастырады, олар бірлесіп ұйымның қажетті нәтижелеріне қол жеткізу үшін жұмыс істейді. Осыған сәйкес, егер кез келген кіші жүйе нашар жұмыс істейтін болса, бүкіл жүйенің жұмысына кері әсер етеді. Бұл тәсілді қолдану арқылы ұйымдық тиімділік ұйымның сыртқы ортадан алатын ресурстары, оның құрамдас бөлімдері арасындағы байланыстар, фирманың нарықтағы өзгерістерге бейімделу деңгейі және ұйымның өнімді шығарудағы тиімділігімен өлшенеді. Стратегиялық топтар тәсілі ұйымдық тиімділіктің оның негізгі акционерлері немесе "топтарының" талаптарын қанағаттандыру қабілетіне байланысты екенін көрсетеді, олардан олардың өмір сүруі үшін үнемі қолдау қажет. Бұл модель ұйымның шектеулі ресурстарды бақылау үшін бәсекелесетін мүдделері бар бірнеше саяси ареналардан тұратынын болжайды. Бұл модель сонымен қатар сыртқы ортадағы өзгерістерді ескереді, осыған байланысты ұйым тиімді жұмыс істеу үшін өмір сүруі үшін ең маңызды топтарға стратегиялық басымдық беруі керек.

Қолдану

Ұйымның тиімділігі туралы кең ұғым коммерциялық емес ұйымдарға қаржыландыру туралы шешімдер қабылдауда қолданылады. Қорлар және гранттардың басқа да көздері, сондай-ақ басқа да қаржы түрлері, қорлардан қаржы іздейтін ұйымдардың тиімділігіне қызығушылық танытады. Қорлар әрдайым қаржы сұраныстарының немесе қаржыландыру ұсыныстарының көптігімен күреседі және қаржыландыруды инвестиция ретінде қарастырады, тәуекел капиталисі компанияны таңдағандағыдай күтімділікпен қарастырады. Ричард және авторлар (2009) ұйымдық тиімділікті ұйымдық өнімділік және әдетте тиімдірек немесе нәтижелірек жұмыспен байланысты көптеген ішкі нәтижелер, сондай-ақ экономикалық бағалаудан тыс тұратын, мысалы, корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік сияқты кең ауқымды мәселелерге қатысты сыртқы өлшемдердің жиынтығы деп түсіндіреді.

Бірнеше өлшемдер

Коммерциялық емес ұйымдардың тиімділігін зерттейтін ғалымдар бұл ұғымның көп қырлы екенін және оның әртүрлі анықтамалары бар екенін мойындайды. Мысалы, көптеген коммерциялық емес ұйымдардың басшылары ұйымдық тиімділікті "нәтижеге жауапкершілік" деп, яғни ұйымның өз мақсаттарына қатысты белгілі бір деңгейде прогреске жетуі ретінде анықтайды, ал азыншылығы тиімділікті "жоғарғы шығындарды азайту" немесе қайырымдалық қор жинау және басқару шығындарын төмендету деп қарастырады. Коммерциялық емес ұйымдарда ұйымдық тиімділік логикалық модельдер арқылы бағаланады. Логикалық модельдер – бұл бағдарламаларды бағалауда коммерциялық емес секторда кеңінен қолданылатын басқару құралы. Логикалық модельдер нақты бағдарламалар үшін жасалады және нақты, өлшенетін ресурстарды нақты, өлшенетін нәтижелермен байланыстырады. Әдетте, логикалық модельдер бағдарламаның кірістерді, өндіріс процесін және нәтижелерді – мысалы, көрсетілген қызметтерді қалай байланыстыратынын көрсетеді, бұл өз кезегінде күтілетін нәтижелерге, мысалы, иеленушілердің денсаулығының жақсаруына алып келеді.