Кіріспе

1964 жылы Уильям Каслдың түсірген фильмі

"Стрейт Джекет" – 1964 жылы түсірілген американдық психологиялық қорқыныш фильмі. Фильмді Уильям Касл режиссерлік етіп, өндірді, сценарийін Роберт Блох жазды, ал басты рөлді Джоан Кроуфорд ойнады. Сюжеті ондаған жылдар бұрын күйеуі мен оның сүйіктісін өлтірген әйелдің психиатриялық ауруханадан босатылғаннан кейін балтамен жасалған бірнеше кісі өлтіруге күдікпен қаралуын баяндайды. 1964 жылғы қаңтарда Columbia Pictures компаниясы шығарған бұл фильм Роберт Блохтың Касл үшін жазған екі сценарийдің біріншісі болды, екіншісі – "Түнгі серуенші" (1964). Фильм сюжетінде "газлайтинг" деп аталатын психологиялық зорлық-зомбылық әдісі қолданылады.

Сюжет

Люси Харбиннің неке адалдығын бұзуға арналған шешімі бар. Сондықтан күйеуін сүйіктісімен бірге жатқан күйеуін тапқанда, олардың басын шауып тастайды. Өкінішке қарай, Люсидің үш жасар қызы Кэрол оқиғаның куәгері болды. Люсиді қылмыстық ақылсыз деп айыптады. Ол келесі 20 жылын психикалық ауруханада өткізеді. Ол эмоционалдық тұрақтылықты қалпына келтіру үшін қанша уақыт қажет. Бостандыққа шыққаннан кейін Люси ағасы мен оның әйелімен бірге фермаға көшіп келеді. Ол жерде ол қызы Кэролмен, қазір суретші және мүсіншімен кездеседі. Ол сонымен қатар, қаланың ең бай жігіті Майклмен де кездеседі. Кэрол анасымен қарым-қатынас жасауға тырысады, бірақ Люсиді оның қорқынышты әрекеті туралы армандар мен еске алулар мазалайды. Ол екі құрбанның басын кесіп алып, төсекте жатқандарын елестетеді. Бір күні Люсиге психиатр доктор Андерсон келіп, онымен сөйлеседі. Кездесу тым көп дәлелдейді және ол күйзеліске ұшырайды. Дәрігер енді институттың оны қоғамға шығару шешімін күмәнмен қарайды. Көп ұзамай дәрігердің мәйіті қорада өлтірілген күйінде табылды. Люси дәрігерді жадында қалған оқиға кезінде шауып тастаған шығар деп қорқады. Кэрол дәрігердің көлігін жасыруға тырысады, бірақ оны ферманың араласатын қолөнершісі шантаждайды. Біраз уақыттан кейін оның басын шауып тастаған күйі табылды. Бір күні кешке Люси мен Кэрол Майкл мен оның ата-анасына кешкі асқа барады. Бұл бақытты жағдай емес. Майклдың анасы Кэрол өзінің қымбат баласына үйленуге лайық емес деп санайды және солай дейді. Ашулы Люси үйден шығып кетеді, оның артынан Карол мен Майкл қуып, Майклдың ата-анасын үйде жалғыз қалдырады. Кейіннен, шкафта отырған кезінде Майклдың әкесі өлтіріледі. Майклдың анасы кейіннен Люсидің бет-әлпетіне ұқсайтын латекс маскасын киген кісі өлтірушімен бетпе-бет келеді. Содан кейін Люси үйге қайта оралды. Люси өлтірушімен күресіп, оны жеңеді. Ол масканы алып тастайды және ол Кэрол екені анықталады. Ол кісі өлтіруді ашкөздікпен жасағанын мойындады. Кэрол Майклдың ата-анасын өлтіріп, Люсиді айыптап, Майклға үйленуге мүмкіндік береді деп үміттенген. Фильмнің ирониялық финалында қазір сиқырлы ақылға келген Люси бір кездері ол қамалған психиатриялық ауруханада Кэролға баруға дайындалады.

Даму

"Бейби Джейнге не болды?" (1962) фильмінің сәттілігінен кейін, Джоан Кроуфорд және Бетт Дэвис, Барбара Стэнвик сияқты басқа да егде жастағы актрисалар 1960-шы жылдар бойында көптеген қорқыныш фильмдерінде ойнады. "Стрейт Джекет" кейде "психобиди", "гагспойтация" немесе "Гранде-Дам Гвиньол" деп аталатын жанрдың бір мысалы болып табылады.

Кастинг

Кроуфорд түсірілімге кіріспес бұрын үйде жарақат алғандықтан және міндеттемелерін орындай алмағандықтан Люси Харбин рөлінде Джоан Блонделлді ауыстырды. Кроуфордтың келіссөздеріне сценарий мен актерлік құрамды мақұлдау, 50 000 доллар жалақы және пайданың 15 пайызы кірді. Бастапқыда Кэрол рөліне тағайындалған Энн Хелм Кроуфордтың талабымен Дайан Бейкермен ауыстырылды. Бейкер мен Кроуфорд 1959 жылғы "The Best of Everything" фильмінде бірге ойнаған. Бейкер өзінің рөліне алғашқы актриса болған Энн Хелмнің Кроуфордпен көптеген мәселелері болғанын айтты. Бейкердің сөзіне қарағанда, фильмнің DVD-дегі «жасалу» туралы айтылғанда Кроуфорд: «Бұл жұмыс істемеді, оның уақыты бұзылған, ол түсіне алмады, көзқарасы келмеді немесе Кроуфорд қалағандай жұмыс істемеді» деген.

Жылжыту

Фильм алғашқы көрсетілімі кезінде, кинотеатрға кірген көрермендерге кішкентай картон балталар таратылды. Фильмнің титрлерінің соңында Колумбия логотипіндегі шам ұстаған әйел әдеттегідей позда бейнеленеді, бірақ басы кесілген, ал басы оның тұғырының үстінде, етегінде жатыр.

Қабылдау

Фильм сыншылардың аралас пікірлерін алды, бірақ көпшілігі Кроуфордтың ойынын мақтады; жалпы сыншылар пікірі бойынша, ол материалдан жақсы ойнаған. Variety журналы: «Кроуфорд ханым өзінің рөлін жақсы орындап, жанды ойын көрсетті» деп жазды. Джудит Крис Нью-Йорк Herald Tribune газетінде: «Жоан Кроуфордты осы үй шаруашылығындағы қорқынышты фильмдерден алып, haute couture-ға қайтару уақыты келді. Бұл ақылсыздық пен кісі өлтіру туралы оқиға, егер А класты деңгейде түсірілгенде, триллерге айналуы мүмкін еді» деп баяндады. Элейн Ротшильд Films in Review журналында: «Мен Джоан Кроуфордқа зор құрметпен қарамын, себебі тіпті осындай нашар фильмдерде де ол керемет ойын көрсетеді» деп жазды. Алайда, Босли Кроутер The New York Times газетінде фильмді де, Кроуфордтың ойынын да қатты сынап, былай деді: «Джоан Кроуфорд өмірінде бірнеше нашар фильмдерге түсті, олардың кейбіреулері өте қышқыл болды, бірақ ең нашары – "Strait Jacket". Ол фильмді «тітіркендіргіш әуесқойлық» деп атады. The Washington Post газетінің Ричард Л. Коу да фильмді жек көріп, оны «жылдың ең нашар картинасы болуы мүмкін» деп атады. Сюжеттің абсурдтығы мен оқиғалардың болжамдылығынан басқа, "Strait Jacket" зорлық-зомбылық көріністері үшін кешірілмейді». Фильм «Алтын малина» сыйлығының негізін қалаушы Джон Уилсонның «Расмий Рази кино нұсқауы» кітабында «Ең қызықты жаман фильмдердің 100-і» тізіміне енді. Сонымен қатар, фильм 8 рецензия негізінде Rotten Tomatoes сайтында 88% рейтингке ие. Каслдың жарнамалық трюктері, соның ішінде Кроуфордтың жеке қатысуы, фильмнің үлкен табысқа ие болуына көмектесті, 2019 жылғы деректер бойынша американдық кассада 60,8 миллион доллар табыс әкелді.

Үй медиасы

Strait Jacket 2002 жылдың 12 наурызында 1-ші аймақ DVD форматында жарық көрді. 2014 жылдың 4 ақпанында ол Sony Pictures Choice Collection онлайн бағдарламасы аясында 1-ші аймақ DVD форматында қайта шығарылды. Shout! Factory фильмді Blu-ray форматында 2018 жылдың 21 тамызында шығарды. Mill Creek Entertainment бұл фильмді Berserk! фильмімен бірге қос фильмді Blu-ray жинағында 2018 жылдың 2 қазанында жарыққа шығарды.

Мұра

Фильмнен үзінді 1994 жылы Джон Уотерстің "Серілік ана" фильмінде теледидардан көрінеді. Соңында Колумбия логотипі басы кесілген күйде көрсетіледі (басы аяқтарының жанында, ілгері қарай жатыр), бұл фильмдегі балтамен өлтіру тақырыбына жасалған әжуалы әзіл. Студияның, режиссердің және Кроуфордтың "Стрейт Джекет" фильмін жарнамалауы 2017 жылғы "Feud" телесериалының "Hagsploitation" эпизодында талқыланады.