Кіріспе

Stromboli, немесе «Stromboli, Land of God» – 1950 жылы Роберто Росселлини режиссерлік еткен, Ингрид Бергман түскен итальяндық-американдық фильм. Бұл драма итальяндық неореализмнің классикалық үлгісі саналады. 2008 жылы фильм Италияның Мәдени мұра министрлігінің сақтауға алынған 100 итальян фильмінің тізіміне енгізілді, бұл тізімде «1942 және 1978 жылдар аралығында елдің ұжымдық естелігін өзгертетін» 100 фильм бар.

Сюжет

Бергман Италияда туған жерінен айрылған литвалық Карин рөлін ойнайды. Ол интернация лагерінен итальяндық бұрынғы әскери тұтқын, балықшы (Марио Витале)мен некелесу арқылы босатылады, оны лагерьде кездестіреді. Ол оған Италия мен Сицилия арасында орналасқан жанартау аралы – Стромболиде керемет өмір сыйлайтынын уәде етеді. Бірақ, көп ұзамай ол Стромболидің өте қатал және шөлейтті екенін, өзі күткендей емес екенін түсінеді. Адамдар, көбінесе балықшылар, өте дәстүрлі және консервативті болып, олардың салтына бағынбаған бұл шетелдік әйелге деген наразылық пен жеккөрушілік сезімін көрсетеді. Карин көңілі күйзеліске түсіп, ақырында жанартау аралынан қашуға бел буады.

Өмірбаян

Фильм Ингрид Бергманның Роберто Росселлиниге жазған әйгілі хатының нәтижесі болып табылады, онда ол оның жұмысына ғибраткерлікпен қарап, онымен бірге фильм түсіргісі келетінін жазды. Росселлини мен ол фильм үшін бірлескен өндіріс компаниясын құрды, Societ per Azioni Berit (Berit Films, кейде Bero Films деп жазылады), сондай-ақ Росселлиниге RKO және оның сол кездегі иесі Говард Хьюзбен өндіріс және тарату туралы келісімге қол қоюға көмектесті, осылайша фильмнің бюджетінің көп бөлігін және халықаралық тарату құқығын қамтамасыз етті. Бастапқыда ол Сэмюэл Голдуинге жүгінген, бірақ Росселлинидің «Германия, нуль жылы» фильмін көргеннен кейін ол бас тартты. Росселлинидің RKO-мен жасасқан келісімшартында барлық түсірілген материал RKO-ға тапсырылуы керек еді, ол Росселлинидің итальяндық нұсқасына негізделген фильмнің американдық нұсқасын монтаждайтын болды. Алайда, АҚШ нұсқасы режиссердің қатысуынсыз жасалды. Росселлини наразылық білдіріп, RKO-ның 81 минуттық нұсқасы өзінің түпнұсқа 105 минуттық нұсқасынан күрт өзгеше екенін мәлімдеді. Бұл қақтығыс Росселлини мен RKO-ның фильмнің халықаралық тарату құқығы үшін бір-біріне қарсы сотқа жүгінуіне әкелді. Көрінерінде, италиялықтардың көпшілігі 1950 жылдың 26 тамызында Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілгенге дейін бұл фильмді көру мүмкіндігіне ие болмады. «Стромболи» фильмі Росселлини мен Бергман арасындағы фильм түсірілімі кезінде басталган, заңды емес қарым-қатынас және фильмнің американдық көрсетіліміне бірнеше апта бұрын дүниеге келген заңды емес баласы үшін есімде қалды. Шындығында, бұл оқиға АҚШ-та үлкен резонанс туғызды, сондықтан шіркеу ұйымдары, әйелдер клубтары және елдің оннан астам штатындағы заң шығарушылар фильмге тыйым салуды талап етті, ал Бергман АҚШ Сенатында Колорадо сенаторы Эдвин К. Джонсон тарапынан «жамандыққа күшті ықпал ететін тұлға» деп айыпталды. Бұған қоса, Бергманның Голливудтағы мансабы бірнеше жылға тоқтатылды, ол «Анастасия» фильміндегі рөлі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алғанға дейін.

Сыни қабылдау

Италияда «Стромболи» фильмі жылдың ең үздік фильмі деп танылып, Кино үшін Рим сыйлығымен марапатталды. Алайда, Америкада «Стромболи» фильміне алғашқы реакция өте теріс болды. «The New York Times» газетінің редакторы Босли Краутер мақаласын былай бастады: «Барған сайын күшейіп келе жатқан қызығушылықтан кейін – әрине, Ингрид Бергман мен Роберто Росселлини жасаған тағдырлы драма «Стромболи» болғандықтан – осы кеңінен жарияланған фильмнің тым әлсіз, түсініксіз, әсерсіз және қатты мазалайтын екенін білу таң қалдырды». Краутер Бергманның кейіпкері «бір жағынан сценарийдің нашарлығына, екінші жағынан Росселлинидің режиссуралық шеберлігінің бірқалыптылығына байланысты толыққанды ашылмаған» екенін қосты. «Variety» журналының қызметкерлері де келісіп, «Режиссер Роберто Росселлини американдық нұсқаны RKO студиясы танымас етіп өңдегенін айтып, фильмге жауапкершілікті мойындамады. Өңделгенімен, өңделмегенімен, фильм оның есіміне лайық емес. Ингрид Бергманға оқуға қиын диалог пен ойнауға мүмкін емес көріністер берілген, сондықтан ол тізімдегі сөздерді шынайы ете алмайды, ал эмоциялар жаттығу сияқты көрінеді. Атақты итальяндық режиссердің көзге түсетін жалғыз ерекшелігі – аралдың тасты, лавамен жабылған пейзажының реалистік, деректік эффектісін күшейтетін қатаң түсірілім. Алайда, Росселлинидің реализмге құштарлығы Бергманға жеткен жоқ. Ол әрқашан таза, күтімді және әдемі болып көрінеді». «Харрисонның есептері» журналында: «Фильмде көңіл көтеруге лайық бірнеше сәт бар, бірақ жалпы алғанда, ол жай, баяу, нашар өңделген, сценарийі, режиссурасы және актерлік шеберлігі орташа деңгейде». «The New Yorker» журналының редакторы Джон Маккартен фильмде «жай ғана көріністерден артық ештеңе жоқ» екенін айтты және Бергманның «бірде-бір сахнада жүрегімен ойнағаны сезілмейді» деп ойлады. «The Washington Post» газетінің редакторы Ричард Л. Коу: «Шет елдік фильмдерге ешқашан бармайтын көптеген адамдар Росселлини мен Бергман есімдеріне қызығып, осы жалпақ, көңілсіз, нашар фильмді олардың жоғалтқан нәрсесі деп ойлағаны өкінішті» деп қайғырды. Ұлыбританияда «The Monthly Film Bulletin» журналы да теріс пікір білдірді, Росселлинидің «импровизациялық әдісі жеке қарым-қатынастарды бейнелейтін фильмде орынсыз екенін» және «Карин күрделі және қызықты кейіпкер болуы керек болса да, оның мотивтері мен әрекеттері түсініксіз болып қалады. Басқа кейіпкерлердің жекелігі жоқ, олар тірідей сезілмейді. Ингрид Бергман жаман ойластырылған және сценарийленген рөлмен күш салады, бірақ ол осы рөлге қажетті тұлғалық қасиеттерге ие емес». Соңғы жылдардағы бағалаулар көбінесе оңтайлы болды. 2013 жылы «The Criterion Collection» жинағының аясында фильмнің DVD-сі шығарылған кезде, Дейв Кер оны «заманауи еуропалық киноның іргелі қадамын салушы туындыларының бірі» деп атады. Венеция кинофестивалі «Стромболи» фильмін 1942-1978 жылдардағы ең маңызды 100 итальяндық фильмнің («100 film italiani da salvare») қатарына енгізді. 2012 жылы Британдық кино институтының «Sight & Sound» журналының сыншыларының сауалнамасы оны барлық уақыттың ең үздік 250 фильмінің бірі деп таныды.

Кассалық жинақ

Фильм 1950 жылдың 15 ақпанында АҚШ-та көрсетілді, бірақ кассада сәтсіздікке ұшырады, алайда Бергман мен Росселлинидің қарым-қатынасы осылайша үлкен дау тудырмаған шетелде жақсы нәтижелер көрсетті. Барлығында RKO бұл фильмнен 200 000 доллар зиян шекті.