Кіріспе

Динадан – Артур аңызындағы «Тристан прозасы» ерлік романдары дәстүріндегі Дөңгелек үстелдің корнуоллдық рыцарі және оның бейімделулері, соның ішінде «Ле Морте д’Артур» еңбегінің бір бөлігі. Ол әзілкештігімен және өмірге қарайтын тәжірибелілігімен танымал, және басты кейіпкер Тристанның жақын досы. Динадан Мордред пен Агравен оны өлтіргенге дейін көптеген, көбінесе комедиялық эпизодтардың басты кейіпкері болып табылады.

Ортағасырлық әдебиет

Динадан – Корнуоллдан шыққан, Брунор ағаның ұлы, сонымен қатар "Қорқытпайтын Ыстыққан жақсы салт атты" деп танылады. Оның бауырлары – Дөңгелек үстелдің салт аттылары Брюнор ле Нуар және Дэниел. Артур романдарындағы көптеген салт аттылардан өзгеше, Динадан тәжірибелі болғандықтан ұрыс-жанжалдан қашып, сарайлық махаббатты бекергі еңбек деп санайды, бірақ қажет болған жағдайда шайқаста батылдық көрсетеді. Паламед пен Ламорак сияқты, Динадан да 13-шы ғасырдағы "Тристан прозасында" – Тристан мен Изольда жырларының бір түрі ретінде таныстырылды. Ол кейінгі қайта жазылған нұсқаларда да кездеседі, мысалы, Пост Вулгата циклында және Томас Малоридің танымал еңбегі "Ле Морте д'Артур" ("Сэр Тристан кітабында"). Сонымен қатар, ол әйелдерге деген терең күмәнін комедиялық мазмұн ретінде пайдаланатын "Эсканор" сияқты, аз танымал романстарда және "Мерлиннің болжамдарының" кейбір нұсқаларында да пайда болды.

Артурдың өлімі

Малори Динаданды бейнелеуде оның циникалық юморын және рыцарлықпен мазақ етуге бейімділігін ерекше атап көрсетеді. Керісінше, Эжен Винавер және Гарольд Ливермор сияқты басқа ғалымдар Малоридің Динаданның юморын француз тіліндегі түпнұсқадан нашар деп санайды, онда Динаданның әзілдері көбірек наразылық тудырып, құлдыраушылыққа ұқсайды, тіпті дін сияқты тыйым салынған тақырыптарға да тоқталатын еді. «Le Morte d'Arthur» туындысында, «Прозалық Тристан» баянынан кейін, Динадан Корнуоллдан оралғаннан кейін трагикалық аяқтайды, ол Маркты таққа қайта отырғызған Артур патшаның шешімін өзгертуге көндіруді үміттенеді. Дегенмен, қатыгез рыцарь Бреху Мәрмішпен болған шайқасынан әлі жаралы болған Динаданға дөңгелек үстелдің екі сатқын рыцары, Мордред пен Агравейн шабуыл жасап, оны өлтіреді. Олар Динаданды патша Пелиннордың бәсекелес руынан шыққан жауы Ламоракпен байланысы үшін жек көреді. Ланселоттың жартылай інісі Гектор де Марис Динаданды жанжаққан күйінде тауып, Камелотқа жеткізеді, онда ол Ланселоттың құшағында көз жұмады.

Ла Тавола Ритонда

Ла Тавола Ритонда – Прозалық Тристанның кеш ортағасырлық итальяндық қайта жазылуы. Динадан (Динадано) өзінің жақын досы Тристанның (Тристано) өлімі үшін кек алу мақсатымен тұтқынға алынған Маркты (Марко) өлтіруге тырысады. Бұл нұсқада Brehu the Merciless (Breus sanz Pietà) шын мәнінде оның туысы болып келеді. Басқа бейнелеулерден өзгеше, Динаданның осы нұсқасы зор күш қолданып, әйелдерге жеккөрушілікпен қараған, тіпті Тристанның сүйіктісі Изельтке (Изотта) ашық түрде "сатылық" деп қорлаған қатыгез мінезді адам ретінде суреттеледі. Динадан әйелге ғана Ескі Мұнараның (Losanna della Torre Antica) зұлым Лосаннасымен болған қысқа ғана қарым-қатынасы кезінде ғашық болады. Бұл оқиға оны Тристанға қарсы қояды, ол Лосаннаның қарсыласы Тессинаны құтқару үшін күреседі (Динадан оны да "сатылық" деп қорлайды). Динаданның әйелдерге деген жауыртқыш көзқарасы Тристанның оған деген дос күлкісіне себеп болады, соның ішінде комедиялық эпизод: Динадан Эспиногрестің (бұл жерде патша ретінде бейнеленген, бірақ Малори нұсқасында Тристан мен Динаданның серігі болған рыцарь) қызына үйленуден бас тартқаннан кейін, Тристан түнде Динаданның бөлмесіне кіріп, оған ғашық қыз болып көрінеді.

Қазіргі көркем әдебиет

Динадан қазіргі заманғы бейімделулерде, мысалы, «Камелот» мюзиклінің сахналық қойылымы мен кино нұсқасында кездеседі. 1960 жылғы Бродвейдегі алғашқы қойылымда оны Джон Каллум сомдады, ал 1967 жылғы фильмде Энтони Роджерс ойнады. Бұған қоса, Динадан Джеральд Морристің 2003 жылғы «Сэр Динаданның балладасы» романының басты кейіпкері болып табылады және Марк Твеннің 1890 жылғы «Коннектикут Янкисі король Артурдың сарайында» атты туындысының «Сэр Динадан – юморист» деген тарауында еске алынады.