Кіріспе

Заңдық термин
Баспа заңдары – кітаптарды лицензиялау және баспа басылымдарының барлық өнімдеріндегі, әсіресе газеттердегі сөз бостандығына қатысты заңдар. Саяси жазушылар баспасөз бостандығын әрқашан ең маңызды деп санаған. Мильтон «Ареопагитика» еңбегінде: «Маған барлық басқа бостандықтардан гөрі, еркін білуге, айтуға және ар-ождан бойынша пікір білдіруге мүмкіндік беріңіз», – дейді. Баспа өнертабысы пайда болғанға дейін шіркеу өзіне ұнамайтын барлық пікірлерді бақылау құқығын өзіне алған. Баспа машинасы ойлап табылған кезде неміс баспагерлері Батыс Еуропаның түрлі маңызды орталықтарында қоныстанды, онда қолжазбаларды көбейту үшін көптеген көшірушілер жұмыс істеді. 1473 жылы Людовик XI Ульдарик Курингке (Ульрих Герингке) патент берді (кітаптарды басып шығару және сату құқығын берді), ол үш жыл бұрын Сорбоннада (Париж университетінің теологиялық факультетінде) баспахана құрған еді, көп ұзамай Парижде елуден астам баспахана жұмыс істеді. Шіркеу мен университеттер кітаптардың көлемін өз бақылауларынан тыс деп тапты. 1496 жылы папа Александр VI шектеулер енгізе бастады, ал 1501 жылы лицензиясыз басылымға қарсы бұйрық шығарды, ол цензура принципін енгізді. 1524 және 1548 жылдар аралығында Германиядағы Императорлық диета түрлі қатаң ережелерді бекітті, ал Францияда кітап басып шығару өлім жазасымен тыйым салынды. Алайда, бұл тым қатал болды, сондықтан көп ұзамай Сорбоннаға шешім қабылдау құқығы берілді, бұл жүйе Революцияға дейін сақталды.

Цензура

Цензура шектеуші немесе түзетуші болып табылды, яғни ол жариялануды шектеу немесе тоқтату үшін араласты, немесе жарияланғаннан кейін санкциялар қолданды. Еркін пікір алмасуды басу үкіметтің қажетті бөлігі саналды, сондықтан Сэр Томас Мор өзінің «Утопиясында» жеке тұлғаның билеуші биліктің әрекеттерін сынағаны үшін өлім жазасына кесілетінін жазған. Мэри тұсында баспа қызметі 1556 жылы патшалық жарғымен құрылған «Стационарлар компаниясының» мүшелеріне ғана жүктелді. Елизавета тұсында Жұлдызды палата баспаны Лондон, Оксфорд және Кембридж қалаларымен шектеуге, баспаханалар мен баспа машиналарынң санын азайтуға, тиісті лицензиясыз шығарылған барлық басылымдарға тыйым салуға және лицензиясыз баспаханалар мен басылымдарды іздеу үшін үйлерге кіруге құқық алды.