Кіріспе
Шараф әл-Дин хан (күрд ақсүйек және жазушы, 1543 ж. – шамамен 1603 ж.) – Шараф Бег Бедлиси (күрд. Şerefxanê Bedlîsî; شرفالدین خان بن شمسالدین بن شرف بیگ بدلیسی) Битлис әмірі болған. Ол сонымен қатар тарихшы, жазушы және ақын еді. Ол тек парсы тілінде жазды. Арак пен Қом арасындағы Орталық Ирандағы Қарақұд ауылында туған ол, жас кезінде Сефевидтер сарайына жіберіліп, білімін сол жерде алды. Ол 1597 жылы жазылған ортағасырлық күрд тарихындағы ең маңызды еңбектердің бірі – «Шарафнаманың» авторы. Ол өзінің шығармаларында 16 ғасырдағы күрд өмірін және күрд әулеттерін жан-жақты суреттеді. Иран мен күрд тілінде сөйлейтін елдерден тыс, Шараф Хан Бидлиси өзінің еңбектерінің басқа ғалымдар тарапынан аударылуы арқылы күрд әдебиеті мен қоғамдарына ықпал етті. Ол сонымен қатар дарынды суретші және білімді адам болды, математика және әскери стратегия саласындағы шеберлігі тарихтағы білімімен теңесті.
Sharaf al Din Khan b. Shams al Din b. Sharaf Beg Bedlisi (Kurdish: شەرەفخانی بەدلیسی, Şerefxanê Bedlîsî; شرفالدین خان بن شمسالدین بن شرف بیگ بدلیسی; 25 February 1543 – c. 1603–04) was a Kurdish Emir of Bitlis. He was also a historian, writer and poet. He wrote exclusively in Persian. Born in the Qara Rud village, in central Iran, between Arak and Qom, at a young age he was sent to the Safavids' court and obtained his education there. He is the author of Sharafnama, one of the most important works on medieval Kurdish history, written in 1597. He created a good picture of Kurdish life and Kurdish dynasties in the 16th century in his works. Outside Iran and Kurdish speaking countries, Sharaf Khan Bidlisi has influenced Kurdish literature and societies through the translation of his works by other scholars. He was also a gifted artist and a well educated man, excelling as much in mathematics and military strategy as he did in history.
Ерте өмір
Шараф хан Бидлиси 1543 жылғы 25 ақпанда Иранның Маркази провинциясындағы Гармруд ауылында, әкесі жер аударылған кезде дүниеге келді. Оның әкесі Шәмшедин, күрд бегі, сол кезде Бітлис әмірлігін басқарып отырған Рожик тайпасының мүшесі болды және кем дегенде 9 ғасырдан бері тәуелсіз әмірлік ретінде үзіліс-үзіліспен билік жүргізіп келді. Сондықтан Шарафхан ешқашан "хан" деген жалпы тайпалық атақты қабылдамады, оның орнына әмір немесе мир, "князь" деген патшалық атақты таңдады. Ол көбінесе Мир Шараф (Князь Шараф) деген атпен белгілі болды. Кейіннен оның отбасы Сафавид әулетінің қорғауына алынды. Ол Тахмасп сарайында білім алды және 1596 жылы былай деп жазды:
He was a member of the Rojkî tribe, whose members governed the Bitlis Emirate at the time and had ruled intermittently as an independent emirate since at least the 9th century. Sharafkhan therefore never took up the common tribal title of "Khan", preferring instead the royal title of emir or mir, "prince." He was most commonly known as Mir Sharaf (Prince Sharaf). Later his family was taken under protection of the Safavid dynasty. He was schooled at Tahmasb's court, and wrote in 1596:
Bedlîsî spoke of his education entailing instruction in the Quran, readings on the principles of shari'a, piety and purity. Due to Shah Tahmasp's religious disposition, Bidlisi was introduced to religious scholars, who warned him against evil people, and instead encouraged friendship with the virtuous. And once Bidlisi attained maturity, he was taught the martial arts (sipahigira), archery, polo, racing, swordsmanship, and the precepts of chivalry – humanism and generosity.
Бедлиси өзінің білімі Құранды оқу, шариғат қағидаларын, құлшынық пен тазалықты үйренуді қамтығанын айтты. Шах Тахмасптың діни бейімділігіне байланысты Бидлисиді діни ғалымдармен таныстырды, олар оны жаман адамдардан сақтандырып, оның орнына ізгілермен достыққа шақырды. Ал Бидлиси жетілгеннен кейін, оған жекпе-жек өнері (сипахигира), садақ ату, поло, жарыс, қылышпен күресу және рыцарлық қағидалары – гуманизм мен жомарттық үйретілді.
He was a member of the Rojkî tribe, whose members governed the Bitlis Emirate at the time and had ruled intermittently as an independent emirate since at least the 9th century. Sharafkhan therefore never took up the common tribal title of "Khan", preferring instead the royal title of emir or mir, "prince." He was most commonly known as Mir Sharaf (Prince Sharaf). Later his family was taken under protection of the Safavid dynasty. He was schooled at Tahmasb's court, and wrote in 1596:
Bedlîsî spoke of his education entailing instruction in the Quran, readings on the principles of shari'a, piety and purity. Due to Shah Tahmasp's religious disposition, Bidlisi was introduced to religious scholars, who warned him against evil people, and instead encouraged friendship with the virtuous. And once Bidlisi attained maturity, he was taught the martial arts (sipahigira), archery, polo, racing, swordsmanship, and the precepts of chivalry – humanism and generosity.
Билік
1576 жылы Сафавилердің Тахмасб шаһы оған «Мирлер Мирі» атағын беріп, барлық ирандық күрд тайпаларының басшысы етіп тағайындады. Ол бұл атақты қабылдады, бірақ екі жыл өткен соң Шарафхан бұрынғы ұстанымынан бас тартып, 400 әскермен Осман империясын ирандықтарға қарсы соғыста қолдады. 1578 жылы Осман сұлтаны Мұрат III Шарафханға әмір атағын сыйлады, соның арқасында ол Битлис әмірлігінің әмірі атанды. 1578 мен 1588 жылдар аралығында Шарафхан дерлік барлық Осман-парсы соғыстарына жетекшілік етті. 1597 жылы Шарафхан әулет билігін ұлы Шамс әл-Динге жүктеді.