Кіріспе

Хардж (الخرج) – Сауд Арабиясының орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік аймақ. Бұл Сауд Арабия Корольдігінің маңызды аймақтарының бірі. Мемлекеттік бас қаласы Эр-Риядтың оңтүстік-шығысында жатқан Харджтың ауданы 19,790 км² ~ 4,890,215.5 акрды құрайды және 2010 жылғы Бас статистика басқармасының мәліметтері бойынша, халқы 376,325 адамды шамалайды. Әл-Сайх (السيح) қаласы – қазіргі Харджтың астанасы және оның әкімшілік және экономикалық орталығы болып табылады.

Этимология

Сондай-ақ, Әлқарж дегені – жерден шығатын нәрсені білдіреді дейді, себебі ол ежелгі заманнан бері егіс шаруашылығымен айналысатын аймақ. Бұл атау Әл-Химияри (الملك الحميري) патшасының ақыны Асаад Әби Карб Әл-Авсат (أسعد أبي كرب الأوسط) сияқты ақындардан бұрын пайда болған, олар өз өлеңдерінде Әлқарж атауын еске алған. Көлік министрлігі жақында Әл-Сайх қаласына қарайтын жолдардағы бағыттаушы тақташаларға түзетулер енгізуді бастады. Бұл түзетулер Әл-Сайх қаласына кіретін жолдарды, Рияд тас жолын, Риядтың ескі жолын, Харад жолын және Әл-Сайх Далам жолын қамтиды. Бұл шара Рияд әмірінің осы мәселе бойынша берген тапсырмаларын орындау мақсатында жасалып жатыр, онда қаланың дұрыс атауына сәйкес (Әл-Сайх қаласы) атауын қолдану қажеттігіне баса назар салынды. Бұл атау елді біріктірген король Абдулазиз (الملك عبدالعزيز) тарапынан 1356 жылдың хижри бойынша бекітілген.

Тарих

Әл-Хардж, тарихи ескерткіштерімен, Сауд Арабиясы Корольдігінің және оның негізін қалаушы король Абдулазиздің тарихымен қызығушылық танытқан зерттеушілер мен адамдар үшін маңызды мақсатты жер болып табылады. Әл-Хардж Корольдіктегі туризм үшін қажетті факторлардың біріне ие, оларды археологиялық туризмді дамытру үшін қарастыру және іздеу қажет, себебі мұнда археологиялық ескерткіштер көп, олардың ең маңыздысы – король Абдулазиз сарайы. Бұл тарихи орын Әл-Сайх қаласының орталығындағы Әл-Азизия (العزيزية) ауданында орналасқан. Ол 1359 жылы Хижри бойынша Әл-Сайх қаласының орталығында салынған. Әл-Харджта көптеген тарихи сарайлардың арасында "Әбу Жафан сарайы" (قصر أبو جفان) бар, ол Әл-Сайх қаласының шығысында орналасқан. Ол король Абдулазиздің билігінде 1366 жылы Хижри бойынша салынды және мақсаты – шығыс аймағынан келетін адамдар мен Мекке қасиетті мешітіне қажылыққа баратын зыяратшыларға арналған орын болу еді, қазір де келушілерге ашық. Әл-Хардж облысы үшін тарихи құндылығы бар Далам (الدلم) қаласы көптеген археологиялық ескерткіштерге толы және король Абдулазиз бен Ибн Рашид (ابن رشيد) арасындағы қатал шайқас сияқты көптеген тарихи шайқастарға куә болды. Әл-Сайх қаласының солтүстігінде орналасқан Ямама (اليمامة) қаласы Арабия түбегіндегі ең көне қалалардың бірі. Қаланың солтүстік-шығыс бұрышында Исламнан бұрын осы жерде табылған ескі қоныстың бір бөлігі – (Ал-Банна) (البنة) деп аталатын ең көне қоныстардың бірі орналасқан. Қаланың айналасындағы аумақта түрлі керамикалық бұйымдар табылған, бұл б.з.д. үшінші мыңжылдықтың ортасынан басталатын ежелгі қонысқа нұсқау береді. Сонымен қатар, бұл жерден үш көне монета, күміс және қоладан жасалған әшекейлер де табылды.

География

Алқаржға көптеген аңғарлар құяды. Олардың ең маңыздылары – Ханифа аңғары (وادي حنيفة), Хания (الحنية) аңғары және Әл-Сәхба аңғары (السهباء). Сонымен қатар, Альхардж жердің ішіндегі ойыстар, яғни ʿayūn (عيون “көздер”) болуымен белгілі. Альхардж аймағындағы осы ойыстар жаз айларында Корольдіктің ішінде және сыртынан, әсіресе Перс шығанағы елдерінің азаматтары келіп көруге ұнайды. Альхарджтағы “көздер” ұзақ жылдар бойы жазда суық, қыста жылы болуымен ерекшеленеді. Өйткені, бұл үлкен құдықтар суға толып, шөлдегі өзен сияқты көп мөлшерде ағып жатады, әсіресе Әл-Сайх қаласына енетін аңғарларда. Олар су ағынының арқасында осы атты алған. Альхардж – суы мол аймақ ретінде танымал, ол ежелгі заманнан бері географиялық ерекшелігінен атын алған. Оның жері құнарлы, ауыл шаруашылығы өнімдері мол, суы тәтті. Мұнда көптеген табиғи бұлақтар бар, олар арналар мен өзендер арқылы фермалар мен шаруашылық жобаларын сумен қамтамасыз ететін. Әл-Сайх қаласының оңтүстік-батысында орналасқан ʿАйн әл-Дила (عين الضلع) бұлағы – Корольдіктегі ең ірі “көздердің” бірі. Одан басқа, минералды күкірт суы бар көптеген құдықтар мен бұлақтар да бар, олар ежелгі заманнан бері маңызды орынға ие. Олардың ең танымалдары – ʿАйн Самха (عين سمحة), ʿАйн Умм Хайса (العين المخيسة), ʿАйн әл-Дила (عين الضلع) және ʿАйн Фарз (عين فرزان). Бұл құдықтар Альхардж оазисіндегі барлық қажеттіліктер үшін сумен жабдықтаудың басты көзі болып келді. Бірақ соңғы екі онжылдықта фермерлердің, әсіресе ірі ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы жобаларының артезиан құдықтарын қазуды кеңейтуіне байланысты суды пайдалану артып, оның мөлшері мен деңгейі біртіндеп төмендеп келеді. Бұл өз кезегінде барлық “көздердегі” табиғи ағынның тоқтауына және тереңдігі 5-тен 16 метрге жететін, тіпті одан да терең жатқан “көздердің” сарқылуына әкелді.

Климат

Аль-Хардж климаты континенттік, жаз айларында қатты ыстық, ал қыста құрғақ суық болады және жаңбыр жауу мүмкіндігі төмен. Қыркүйек айының ортасынан бастап түндер суына бастайды, желтоқсан мен қаңтар айларында суық күшейеді. Қыс айларындағы орташа ең жоғары температура 18°C, ең төменгі температура 5°C, ал жаз айларындағы орташа ең жоғары температура 48°C, ең төменгі температура 31°C.

Экономика

Әл-Сайх – Сауд Арабиясы Корольдігінің қазіргі және болашағындағы маңызды және дамыған қалаларының бірі. Қазіргі заманғы Әл-Хардж қаласының орталығы және 376 мыңнан астам халқы бар әкімшілік-экономикалық орталық. Бұл қаланың ерекшеліктері мен артықшылықтарын атап өткен жөн, себебі ол инвестициялар мен қоныстануды тартатын, экономикалық мүмкіндіктерге толы аймақ. Табиғи ресурстардың, географиялық орналасуының және халық тығыздығының арқасында қала инвестициялар үшін сәтті ортаға ие. Осы мүмкіндіктерді тиімді пайдалану арқылы күшті, тиімді және тұрақты экономикалық құрылымды құруға болады, бұл кіріс көздерін әртараптандыруға, ұлттық және жергілікті экономиканы қолдауға, сондай-ақ елдің саяси астанасының маңындағы перспективті жұмыс күші үшін жаңа жұмыс орындарын ашуға септігін тигізеді. Әл-Сайх қаласында көптеген маңызды экономикалық және мемлекеттік мекемелер орналасқан. Олардың ішіндегі ең танымалдары – Персия шығанағындағы жалғыз әскери завод болып табылатын Әскери өнеркәсіптер жөніндегі бас корпорация және әлемдегі ең ірі әуе базаларының бірі – Принц Сұлтан әуе базасы. Бұл база Сауд армиясын жабдықтармен қамтамасыз етудің негізгі орталығы, қару-жарақ пен жинақтарды сақтау және Қорғаныс министрлігінің әртүрлі әскери бөлімшелерінің көптеген филиалдарын қамтиды. Әл-Хардж – бірінші сыныпты ауыл шаруашылығы аймағы. Ежелгі заманнан бері және қазір де ол әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарымен қамтамасыз етілген азық-түлік қоймасы болып табылады. Әл-Хардж ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруде маңызды рөл атқарады, өйткені ол Корольдіктегі көкөніс өндірісінің 26% астамын құрайды. Мұнда ірі компаниялар, фермалар, сүт зауыттары және Сауд Арабиясының құс фабрикалары орналасқан, олардың өнімдері Перс шығанағы елдері мен Иорданияға экспортталады. Олардың арасында «Альмарай», «Аль Сафи Данон», «Аль Азизия», «Мазраа» сүт зауыты және «Аль Хардж» сүт зауыты сияқты белгілі компаниялар бар. Әл-Хардж сүт өнеркәсібі мен оған байланысты технологиялар саласында көшбасшылықты иеленеді. Сүт өнеркәсібінің астанасы ретінде танылған Әл-Харджтің дамуына 1354 жылғы Хижри бойынша король Абдулазиздің Әл-Хардж ауыл шаруашылығы жобасын құруға берген тапсырмасы негіз болды. Қазіргі уақытта Әл-Хардж Корольдіктің сүт өндірісінің 65% астамын өндіреді және Корольдіктегі және Перс шығанағы елдеріндегі ең ірі сүт фермалары мен зауыттарына ие. 2008 жылдың мамыр айына сәйкес келетін 1429 жылғы Хижри бойынша Джумада әл-Аувал айында Әл-Харджтағы Сауда-өнеркәсіп палатасы «Әл-Хардж – сүт өнеркәсібінің астанасы» деген ұранмен алғашқы сүт фестивалін ұйымдастырды. Бұл фестиваль Корольдікте және Перс шығанағындағы алғашқы сүт фестивалі болып есептеледі және көптеген қонақтардың қызығушылығын тудырды.

Білім

Қалада бірнеше мемлекеттік мектептер бар, олардың барлық қаржысы үкіметтен төленеді, сонымен қатар шетелдік оқу жоспарларын оқытатын мемлекеттік және халықаралық мектептер де бар. Қалада сондай-ақ Принц Саттам бин Абдулазиз университеті орналасқан.

Аль-Хардж картада

Әлхардж – Сауд Арабиясы картасындағы маңызды стратегиялық орындардың бірі, себебі ол Корольдіктегі басқа да аймақтармен және тіпті көрші елдермен байланыстыратын торап нүктесі болып табылады. Әлхардж астанасы Эр-Риядқа тас жол арқылы қосылған. Бұл 1980 жылы салынған Орталық аймақтағы алғашқы тас жол. Әлхардж арқылы өтетін бұл жол елорданы Корольдіктің оңтүстігіндегі Асир аймағымен, содан кейін Йемен Республикасымен байланыстырады. Сонымен қатар, Әлхарджты Шығыс аймағымен, Перс шығанағы елдерімен – Катармен, Біріккен Араб Эмираттарымен және Оманмен байланыстыратын жол да бар. Ол Перс шығанағының араб мемлекеттерін Асир аймағы және Йеменмен Аль-Сайх қаласы арқылы, ал Әлхардж мен Аль-Ахса арасындағы кеңейтіліп жатқан жол арқылы байланыстырады. Әлхардж арқылы өтетін теміржол бар. Қазір Аль-Сайх қаласында жүк пойызы станциясы орналасқан және жүк көліктерінің ауырлығы құрғақ портқа ауыстырылады.