Кіріспе

Росмерсхолм – норвегиялық драматург Генрих Ибсеннің 1886 жылғы пьесасы. Ол әйелінің өзіне қол жұмсауынан және қоғамды реформалауға деген идеалистік ұмтылыстарынан мазасыздық көріп жүрген Росмерсхолм поместьесінің иесі, аристократ және бұрынғы дін қызметкері Жоханнес Росмер мен оның нанымдарына күдік келтіріп, моральдық терең зерттеулерге, саяси белсенділікке және жеке және әлеуметтік өзгерістер үшін күреске бастайтын күшті жігіт Ребекка Уэсттің тарихын айтады. Бұл оқиға жеке және саяси дау-дамаздар аясында өрбуде. Росмерсхолм – Ибсеннің ең қараңғы, күрделі, нәзік, әдемі, мистикалық, көп қабатты және екіұшты пьесаларының бірі деп есептеледі. Пьеса ескі мен жаңаның, азаттық пен құлдықтың, оқиғалардың, іс-қимыл мен әрекетсіздіктің және «дүниеміз құлағанда өзімізбен не істеу керектігі» арасындағы шиеленісті зерттейді. Росмерсхолм мен «Жабайы қаз» пьесалары сыншылардың бағалауынша, Ибсеннің туындылары арасында көшбасшылық үшін бәсекелесіп жатады. Ибсенді зерттеуші Джон Найгаард өмірден қуаныш жоғалту Ибсеннің көптеген пьесаларының, соның ішінде Росмерсхолмның негізгі тақырыбы екенін жазады, онда «өлгендердің рухы мен лауазымды тұлғалардың аристократиясы поместье үстінде ауырлықпен сезіледі, ал Росмердің өмірге деген көзқарасы адамды құрметтейді, бірақ бақытты жояды». Найгаардтың сөзіне сәйкес, Росмерсхолм және басқа пьесалардағы маңызды тақырып – «жоғалған өмір қуанышы және жаңа пуритандық мемлекеттік қызметкерлер мемлекеті. Бұл Жоғарғы Тельмарк аймағынан шыққан Паус отбасының мемлекеттік қызметкерлерінің рухы еді».

Суреттер

Пьесаның орталық бейнесі – Росмерсхолмның ақ аты, Ребекканың айтуынша, "отбасылық әуесі". Беатаның өзіне-өзі қол жұмсағаннан кейін кейіпкерлер оны көреді немесе көріпті деген қауесет таралады. Бұл ат Росмердің қайтыс болған әйелімен байланысты өткенді символдайды және тірі қалғандарды мазалайды. Олардың өлімінде аттың пайда болуы – оларды мазалаған естеліктермен күресуге келмейтінін көрсетеді. Ақ ат Ибсеннің 1881 жылғы "Құпиялар" трагедиясындағы әйелдердің айтқан "көріністеріне" ұқсас. Ибсен басты кейіпкеріне Росмер есімін Норвегия жұрттық әңгімесіндегі Росмер Хавманд туралы аңызды еске түсіріп, саналы түрде таңдады – ол жас әйелді суға батырып өлтіреді. Ребеккаға деген оның тартымдылығы апатқа алып келеді. Алғашқы атау "Ақ Аттар" болуы тиіс еді, пьесадағы мистикалық элементтің маңыздылығын көрсету үшін.

Өмірбаян

Ибсен пьесаларындағы адамдар, орта, мотивтер мен оқиғалар үшін өзінің балалық шағының ортасын және туыстарын үлгі ретінде жиі пайдаланды, және бұл Росмерсхольмға да қатысты. Ибсенді зерттеуші Джон Найгаардтың жазуынша, өмір қуанышының жоғалтылуы – Ибсеннің көптеген пьесаларының, соның ішінде Росмерсхольмның түйінді тақырыбы. Онда "өлгендердің рухы мен чиновниктер аристократиясы сарайдың үстінен ауырлықпен төгіледі, ал Росмердің өмірге қарайысы адамды құрметтейді, бірақ бақытты жояды". Найгаардтың сөзінше, Росмерсхольм және басқа пьесалардағы маңызды тақырып – "жоғалған өмір қуанышы және жаңа пуритандық мемлекеттік қызметшілер мемлекеті. Бұл Жоғарғы Телемарктан шыққан чиновниктердің рухы, Паус отбасы" – Ибсеннің әкесі мен анасы тарапынан туыстары. Ибсенге, әсіресе Росмерсхольм пьесасына, ерте реалист ақын Карл Снойльскиймен бірлескен жұмысы зор әсер етті.

Бейімделулер

Фрэнк МакГиннес аударған және Питер Кавана қойған радиоқойылым BBC Radio 3 арнасында 2017 жылдың 15 қаңтарында эфирге шықты.

Қабылдау және мұра

Росмерсхолм Ибсеннің ең күрделі, нәзік, көп қабатты және екіұшты пьесаларының бірі ретінде сипатталған; «Росмерсхолм» мен «Жабайы қаз» пьесалары сыншылардың бағалауларында жиі Ибсеннің ең бағалы туындысы үшін бәсекелесіп отырады. Британ жазушысы Сисели Изабель Фэрфилд «Ребекка Уэст» псевдонімін «Росмерсхолм» пьесасының кейіпкерінен алған. 2018 жылы Дж. К. Роулингтің (Роберт Гэлбрейт) «Lethal White» романының әр тарауы «Росмерсхолмнан» алынған бір жолмен басталады. 2019 жылы пьеса Ян Риксонның режиссерлігімен Дункан Макмилланның жаңа адаптациясында Лондонның Йорк герцогы театрында қайта қойылды, бас рөлдерде Том Бёрк, Хейли Этвелл және Джайлз Терера ойнады.