Кіріспе

Вьетнам жазушысы (1726–1784) Lê Quý Đôn (chữ Hán: (lang=vi Hani; 2 тамыз 1726 – 11 маусым 1784), қаламы бойынша Doãn Hậu lang=vi Hani, ал Quế Đường lang=vi Hani – 18 ғасырғы вьетнам ақыны, энциклопедияшы және мемлекеттік қызметкер. Оның псевдонимі – Quế Đường. Ол қазіргі Тайбинь провинциясындағы Дуйен Ха ауылында дүниеге келген. Ол ерте заманауи кезеңдегі ең көрнекті және шығармашыл вьетнам ғалымдарының бірі саналады.

Өмір

Ле Тай Пин провинциясында дүниеге келген және император Ле Хинь Тонгтың тұсында өмір сүрген. Оның өмірінің кезеңі солтүстіктегі Тринь иелері мен Нгуен иелері арасындағы қақтығыспен белгіленді, оның ұлы Ле Кви Кетке қатысты емтихан жүйесіндегі жанжалдан кейін (емтихан кітаптарын өзгерткені үшін түрмеге жабылған), оны Линь Цзян өзенінің оңтүстігіне ресми қызметке жіберді. Тринь иелерінің бюрократиясының мүшесі ретінде Ле Кви Дьон екі ғасырдан астам уақыт бойы Тринь иелерінің бақылауынан тыс болған Вьетнам аймағында азаматтық үкіметті қайта орнатуға және оның қайта қосылуына көмектесуге тиіс болды.

1760 жылы Ле Кви Дьон елші ретінде Қытайға барды. Кейіннен ол соғыс, қаржы және қоғамдық жұмыстар министрліктерінде мемлекеттік қызметкер болып қызмет етті. Ол сонымен қатар Ханойдағы Ван Миаодағы Ұлттық университетінің ректоры және Жылнама бюросының директоры болып та қызмет атқарды. Ле Цинь билігінің бірнеше шенеуніктерімен бірге сапарға шыққанда, олар жол бойында тас палитраға жазылған қытай поэмасын көрді. Кейін Цинь шенеунігінің бірі оның білімін сынап, тас палитрада не жазылғанын есінде сақтай ала ма деп сұрады. Ле поэманың барлығын сөзбе-сөз қытай тілінде айтты. Бұл қытайлардың оған деген құрметін арттырды.

Жазбалар

Ле Куй Дьон көптеген энциклопедиялық, тарихи, библиографиялық және философиялық еңбектердің авторы болды. Қытай таңбаларын қолданатын вьетнам әдебиетінің арасында оның ең көп көлемдегі шығармалары бар деп саналады (шамамен 40 серия, жүздеген томдық). "Вань đài loại ngữ" ("Сорталанған сөздер", 9 том) – Вьетнамның ең ірі энциклопедиясы және конфуций дәуіріндегі вьетнам ғылымының маңызды жетістігі. "Đại Việt thông sử" ("30 томдық") тарихы Ле әулеті туралы көптеген құжаттарды қамтиды. "Phủ biên tạp lục" ("Шекаралық жазбалар", 6 том) – Тхуан Хоа және Кванг Нам провинцияларындағы Нгуен иеліктерінің толыққанды сипаттамасы.

Мұра

Бүгінде Ханойдағы ең ірі техникалық университеттердің бірі – Ле Куй Дон техникалық университеті (LeTech) және Вьетнамдағы көптеген мектептер оның атымен аталады. Вьетнамның көптеген қалаларындағы маңызды көшелер оның есімімен аталған. 3-аудандағы Ле Куй Дон орта мектебі Сайгонда құрылған алғашқы орта мектеп болып табылады. Мектеп 1874 жылы салынды және осы күнге дейін студенттердің буын-буынын тәрбиелеп келеді. Бір ғасырдан астам уақыт өткеніне қарамастан, Ле Куй Дон орта мектебі өзінің түпкілікті архитектурасының көп бөлігін сақтап келеді. Мектептің Сайгон орталығында орналасқандығы оны фильм түсіруге ең танымал орындардың біріне айналдырды. Сонымен қатар, "Lê Quý Đôn" – 2015 жылы Гдинядағы Polish Defence Holding компаниясы тапсырысы бойынша Marine Projects Ltd. поляк кеме құрылыс компаниясы салған жаңа вьетнамдық желкенді оқу кемесінің де аты. Оның техникалық сипаттамалары: жалпы ұзындығы: 65.0 м, ені: 10.0 м, мачта биіктігі: 42.0 м, желкендердің жалпы ауданы: 1395 м², қозғалтқыш қуаты: 880 кВт, экипаж және курсанттар: 30 + 80 адам.