Суэйлдаль қойы: сипаттамасы және тарихы

Кіріспе

Swaledale қой тұқымы – Англиядағы Йоркшир аңғары Swaledale-мен аталған үй қойларының тұқымы. Олар Ұлыбританияның таулы аймақтарында, әсіресе Йоркшир Дойлз, Дурхам графтығы және Камбрияның пеннин төбелерінде кең таралған. Swaledale қойлары ақ түсті, иілген мүйіздерімен және мұрны мен көздерінің айналасындағы ақ түстісімен ерекшеленеді. Олар тоқты және қой еті өндірісіне, Солтүстік Англия мүйізді қойларының (Mule) шығарылуына, сондай-ақ асыл тұқымды мал өсіруге пайдаланылады. Rough Fell, Herdwick және Dalesbred қойларымен бірге, олар Англия көлдері аймағымен байланысты төрт түрдің бірі болып табылады.

Тұқымның ерекшеліктері

Жатақтар көбінесе тіршілік ететін ашық өңірлерге өте жақсы бейімделген, сондықтан Свалдейл қойлары өте күшті, қалың жүнді, денесі салмақты және батыл болады. Едіқалар өте жақсы аналар болып саналады және тіпті қиын жағдайларда да қозыларын жақсы өсіруге қабілетті. Олардың дене бітімі орташа, бастары қара түсті, мұрны мен көздерінің айналасы ақ болады. Аталық және аналық екеуі де иілген мүйіздерге ие, бірақ аталықтың мүйіздері аналыққа қарағанда әлдеқайда ірі болады. Жүндері қалың және өте кеді, біркелкі ақ немесе сұрғылт ақ түсті болып есептеледі. Олардың өндіретін жүні берік, тығыз және көптеген мақсаттарға қолданылатын болса да, құны төмен, Британдық жүн сауда орталығы бір килограмм жүн үшін шамамен 40 пенс төлейді. Саудаға шығарылатын жүн мен талшықта ақ емес, кемптік түк болуы мүмкін, сондықтан кейбір иірімдер мен дайындалған талшықтар сұр түсті болады. Бұл қойлар сонымен қатар жұмсақ әрі дәмді қозы және қой етімен де танымал. Үй қойлары мен жабайы арқар арасындағы бұл байланыс генетикалық құрамы мен хромосома санының айқайшылығына байланысты нақтыланбағаны дәлелденді. Свалдейл, Шотландиялық қарабет және қатаң фелл тұқымдары ерекше тұқымдар ретінде қалыптасқанға дейін, олардың 17 ғасырғы алдастысы Линтон болды. Ол Шотландияның таулы аймақтарында және басқа да биік жерлердегі шаруашылық үшін мықты Линтонды сатумен айналысқан Пиблширдегі Батыс Линтон базарының атымен аталды. 18 ғасырдың басында базарда бір күні 9000-нан астам қой сатылған, бұл тұқымның таулы аймақтарда берік орналасуына көмектескен. Свалдейл қой өсірушілер қауымдастығы 1919 жылы құрылды және бастапқыда Солтүстік Йоркширдің сазды далаларында орналасқан Тан Хилл қонақ үйінен жеті шақырым радиуста тұратын фермерлерден тұрды. Қауымдастық Свалдейл қойларын сату, көрмелер өткізу, селекциялық жұмыстар жүргізу және өнімдерді таратқандағы маңызды орталық болып табылады. Дегенмен, жүн киім тоқуға және тігуге де қолданылады, бірақ бұл мақсаттар үшін оның қолданылуы азырақ. Свалдейл қойлары Йоркшир Долинасының ресми символы болып саналады. 2003 жылы Камбриядағы Киркби-Стивен қаласында Свалдейл қойларына арналған келушілер орталығын салу жоспары ұсынылды, соның нәтижесінде Киркби-Стивен "Свалдейл қойларының рухани отаны" деп жарияланды. Бұл жоспар Йоркширдегі Хоуз қаласынан қарсылық күшті болды, себебі Хоуз Свалдейл қойларын сатудағы күшті бәсекелес еді және өзінің келушілер орталығын салуды жоспарлап отырды. Скрейпиге төзімді қойларды зерттеу және дамыту үшін Свалдейл қойларының бақылау тобы пайдаланылды. Скрейпи – жұқпалы, тұрақты және спонтанды ауру, осы ауруға шалдыққан жануарлар карантинге алынып, жойылды. Эксперименттік селекция кезінде ауруға аз сезімтал Свалдейл қойларының тобы таңдалып, оларға аурудың қоздырғыштары енгізілді және аман қалғандарынан селекция жасалды. Зерттеулер нәтижесінде, инфекция жұқтырған қойлардың ұрпақтары скрейпиге қарсы тұруға қабілетті екені анықталды. Солтүстік Англия мулы – коммерциялық тұрғыдан табысты тұқым, ол Свалдейл едіқаларымен көкбетті Лейстерлердің шағылысуынан шығарылды. Бұл шағылысудан туған ұрпақтар қазіргі таңда ең көп таралған жазық далалық қойлардың бірі болып табылады.

Well suited to the exposed regions in which they predominantly live, the Swaledales are very hardy, thick coated, able bodied, and bold. The ewes make excellent mothers and are known for being able to rear lambs well, even in adverse conditions. They are of a medium build, with black faces marked with bright white around the nose and eyes. Males and females both grow curled horns; however, the male's horns are much larger. Their coats are thick and very coarse, and are considered a uniform white or off white colour. The wool they produce, although durable, resilient and usable for a number of applications, is worth very little, with the British Wool Marketing Board paying approximately 40 pence per kilo of wool. The marketed fleece and fibre may contain kemp that is not white, so some yarns and prepared fibres from the Swaledale are grey. The sheep are also known for their tender and good flavoured lamb and mutton. This tenuous link between domestic sheep and the wild Argali has since been proved to be insupportable due to a significant difference in genetic make up and number of chromosomes. Before the Swaledale, Scottish Blackface, and Rough Fell emerged as distinct breeds, their 17th century forerunner was the Linton. It was named after the West Linton market in Peeblesshire, which specialised in selling the hardy Lintons for Scottish Highland and other upland farming. At the beginning of the 18th century, the market is recorded as having sold upwards of 9,000 sheep in a single day, numbers which surely helped establish the breed firmly in upland areas. The Swaledale Sheep Breeders Association was founded in 1919 and originally consisted of farmers living within a seven mile radius of the Tan Hill Inn, on the North Yorkshire moors. The association is an active organisation point for Swaledale sales, shows, breeding, and products. However, the wool is also used for spinning and knitting of clothing, though on a lesser scale to its other uses. The Swaledale sheep is an official symbol of the Yorkshire Dales. In 2003, plans were submitted to build a Swaledale sheep visitor centre in Kirkby Stephen, Cumbria, declaring Kirkby Stephen as the "spiritual home of the Swaledale sheep". These plans drew strong opposition from the town of Hawes, in Yorkshire, a strong competitor in terms of Swaledale sales, and which had its own plans for a visitor centre. A control flock of Swaledales has been used to study and develop scrapie resistant sheep. An infectious, persistent, and spontaneous disease, animals infected with scrapie must be quarantined and destroyed. The experimental breeding involved selecting a group of Swaledale sheep with low suspectability to the disease, injecting them with the agents of the disease, and breeding from the survivors. The research has concluded that the offspring of the infected sheep are more able to survive scrapie. A commercially successful breed, the North of England Mule, has been produced from the Swaledale ewes, by mating with Bluefaced Leicesters. The offspring of this cross are now one of the most prolific lowland sheep.