Кіріспе

Ян Шаохоу (1862 – 1930) – қытай шайқас өнерінің шебері, Ян Ченфупен (1883 – 1936) бірге Ян стилі тай-чидің үшінші буынының өкілі. Өзінің буынының бас шебері және "шағын кадр" техникасымен белгілі, ол қатал жауынгер және қатал талаптар қоятын ұстаз болды.

Ерте өмір

Янг 7 жасында Пекинде әкесі Янг Цзяньхоу, ағасы Янг Банхоу (оны ресми түрде асырап алған) және бабасы – Янг стилі тай-чидің негізін қалаушы Янг Лучаннан тай-чиді үйренуді бастады. Туғандағы есімі Янг Жаосионг (楊兆熊, Pinyin: Yáng Zhàoxióng) болған. Бірақ сол замандағыдай, ересек болғанда Янг Мэнсянь (楊梦祥, Pinyin: Yáng Mèngxiáng) деген әдепті есімді алды, ал белгілі бір деңгейге жеткен соң оны Янг Шаохоу деп өзгертті. Шаохоуды "жас ақсүйек" деп аударуға болады, және ол әкесі мен ағасының есімдеріндегі "хоу" (侯) таңбасын өз тегі мен ұрпағының ұлы шебері ретіндегі мәртебесіне деген құрметтің белгісі ретінде пайдаланған.

Мансап

Көптеген замандастары оны "Бірі үлкен" (大先生, Пиньинь: dà xiānshēng) деп атады, бұл сөзді "Елбасы" немесе "Ұлы мырза" деп те аударуға болады. Бұл тіркес оның отбасындағы үлкен ағасы, тай-чи өнерінің аға шәкірті және ұлы шебері болғандығымен, сондай-ақ көптеген адамдардың қорқынышына толы, зор күшпен көзге түсетін жауынгер екендігімен байланысты. Ян Шаохоу өте күшті мінезге ие болды, және оның ағасы Банхоу сияқты, ол да талапшыл ұстаз болды, тек қана қатал жаттығуларын көтере алатын студенттерге ғана қызығушылық танытты. Ол төмен тұру жаттығуларын оқушыларды тамақ дайындау үстелінің астында позалар жасауға мәжбүрлеу арқылы жүргізді, түсіндіруден гөрі көрсетуді ұнатты және соққыларын жұмсартуға бейім емес еді. Көбінесе, ол оқушымен қолдассан, бірден күшпен шабуылдайтын, ал оқушы не істеу керектігін білмей қалатын. Бұл тәсіл көп адамды тартпады, бірақ ол ұстаз ретінде уақытын және назарын шектеуді жөн көрді. Ол Бейпинг спортты зерттеу институтында (北平體育研究社, Пиньинь: Běipíng Tǐyù Yánjiūshè) және оған байланысты институт пен клубта сабақ берді, бірақ шәкірттеріне және басқа да адал студенттерге жеке сабақтарды кішкентай топтарда немесе жеке оқуларда өткізуді артық көрді. Ол Шанхай, Ханчжоу, Сучжоу және Нанкин қалаларына қысқа мерзімге сабақ беру үшін сапар шекті, бірақ Пекинге көбірек бейімділік танытты. Ол қайда барса да, өзінің жеңілмейтін жауынгер репутациясын қалыптастырды, бірақ тәлім беруді тек таңдалған аз ғана адамдарға жүктеді. Ян стилінің алтыншы буынының өкілі Ян Цзюнь отбасылық дәстүр бойынша оны былай сипаттайды: "Оның көздерінен шыққан рух барлық бағытта, шағылысқан найзағайдай ұшып шығады. Келекелеу, қаскөй күлкі және "Хенг!" және "Ха!" дыбыстарымен қосылғанда, оның әсерлі бейнесі қорқыныш тудыратын".

Халықаралық деңгейде танымал студенттер

У Гонг-И мен У Кунг-Цао Ян Шаохоумен бірге жаттықты. Бұл дәстүр олардың атасы, У стилінің негізін қалаушыларының бірі У Куаньюй сияқты, бір буыннан келген ұстаздарынан білім алуды талап ететін еді. Олардың әкесі У Цзянькуань мен Ян Шаохоу екеуі де "кішкентай кадрлы" жекпе-жек өнерімен танымал болды, және бұл жаттығу Ву бауырларының отбасылық стильді меңгеруіне мықты негіз салды. 1954 жылы Макаода Ву Гонг-Идің Тибеттік Ақ Жұрқа шеберіне қарсы өткізген ашық жекпе-жегі, тіпті одан да артық оның ұлы Ву Та К'уэйдің қатал жауынгер ретіндегі беделі Ян Шаохоуды мақтан қылдырған болар. Донг Инцзе Ян Чэнфуның бас көмекшісі болуға дайындалғанда Пекинде Ян Шаохоумен жаттықты, кейіннен Ян Шаохоудың "кішкентай кадрлы" және фа-цзинь әдістерін өзінің Донг отбасы тай-чиінің жылдам формаларына енгізді. Донг, Ян стилінің кез келген өлшемдегі "кадрын" меңгеру, басқаларын меңгеруге мүмкіндік беретінін үйретті, және ол Ян Чэнфудың "үлкен кадры" бастау үшін ең жақсы орын деп санаса да, басқа кадрларды, стильдерді немесе шеберлерді сынаған емес. Дун Хулинг Ян Шаохоудың семсер формасының мысалының жалғыз көзі болуы мүмкін. Жоғарыдағы қару бөлімінде айтылғандай, Ян қайтыс болған кезде оның жас болғандықтан Донгтың бұл мамандықта тікелей Шаохоумен немесе Шаохоудың шәкірттерімен оқығаны белгісіз болса да, ол Донг отбасы тай-чи бағдарламасы үшін жасаған жетілген бір және қос семсер және таяқ формаларының көзі ретінде Ян Шаохоу формасын құрметпен бағалағандығын атап өту маңызды. Ян Чжэншэн (楊振聲, Pinyin: Yáng Zhènshēng; 1878–1939) әкесі Ян Шаохоу мен ағасы Ян Чэнфудан жоғары деңгейде білім алды. 1930 жылдары Шанхай мен Куньмин қалаларында тай-чи сабақтарын оқытты. Жапондықтар басып алған кезде Хэбэйде жоғалып кетті және табылған жоқ, бірақ оның үш ұлы мен көптеген ұрпақтары Ян отбасы тай-чиінің дәстүрін жалғастырды. У Тунань (吴图南, Pinyin: Wú Túnán; 1884–1989) – Ян Шаохоудың соңғы тірі шәкірті. Пекиндегі белгілі моңғол жауынгер руында туған, бастапқыда Улабу (烏拉布, Pinyin: Wū Lā Bù) деп аталған, ол бала кезінде әлсіз болғандықтан әкесі оны жекпе-жек өнеріне оқытты. Тоғыз жасынан бастап ол сегіз жыл бойы У Цзянькуаньдан У стилін, содан кейін төрт жыл бойы Ян Шаохоудан Ян стилін оқыды. Жоғарыда айтылғандай, бұл төрт жыл тек Ян үлкен кадрын немесе У стилін меңгергендерге ғана ұсынылатын жоғары білімге тең болды. Оқытушы және ғалым болған У, тай-чи туралы көп жазды, жоғарыда сипатталған дәстүрді құрды және 100 жасында әлі де өзінің кішкентай кадрлы формасын жұртшылыққа көрсетті. 1980 жылдары ол өмір бойы жеткен жетістіктерін мойындаған наградалар алды және 1989 жылы 105 жасында қайтыс болды. Ян Шаохоудың басқа шәкірттері мен жақын шәкірттеріне жоғарыда аталған екі шәкірт Гу Лупин (顾履平, Gù Lǚpíng) және Чжан Хучен (张虎臣, Zhāng Hǔchén), сондай-ақ Тянь Чжаолин (田兆麟, Pinyin: Tiān Zhàolín; 1891–1959; Ян Цзяньхоудың шәкірті, Цзяньхоу мен Чэнфудан білім алған), Донг Рунфан (東潤芳, Dōng Rúnfāng), Ю Чжисюэ (尤志學, Yóu Zhìxué), Ма Рунчжи (馬潤之, Mǎ Rúnzhī) және Ли Шоуцзянь (李壽箋, Lǐ Shòujiān) кіреді.

Соңғы жылдар

1927 жылы үкімет оңтүстікке, Нанкинге көшкеннен кейін Ян Шаохоу Бейпинде күйзеліске толы жағдайда өмір сүрді. 1928 жылы оның інісі Ян Ченфу шәкірттер тобымен оңтүстікке аттанып, аймақ бойынша оқу сыныптарын ашты және сәттілікке жетті. Ян Шаохоу ақырында көлік министрінің ұйымдастыруымен Нанкинге оқытуға шақырылды. Бірақ 1929 жылдың күзінде министрліктің бір қызметкерімен дауласып, ашуланып кетті. Ол Бейпингке қайтып келді, бірақ сол қыста жаңа жұмыс таба алмағандықтан Нанкинге қайта оралды. 1930 жылдың қаңтарында Нанкинде қайтыс болды. Сол кездегі газет хабарларында, ол өзінің қамқоршысы – көлік министрінің үйінде мейман болып тұрғанда, қайшымен өз-өзіне қол жұмсады деп жазылған. Ол қартайған жесір болып, жағдайы төмендеп, өзінен өмір күтімін табу мүмкіндігі болмағандықтан күйзеліске түскен болуы мүмкін, сондай-ақ опиум қолданған. Ол Янг әулетінің абыройын сақтау үшін өмірден бас тарғанын айтқан. Оның қамқоршысы оны ауруханаға жеткізді, бірақ құтқара алмады, сосын қазір Ян Ченфу басқаратын отбасына жерлеу рәсіміне көмектесу үшін қаражат жинады. Ян Шаохоу бастапқыда Нанкинге жерленді. Бірақ Ян Ченфу 1936 жылы аурудан қайтыс болғаннан кейін, Ченфудың әйелі Хоу Жуцин барлық құнды заттарын сатып, қолдаушылардан қосымша ақша жинап, екі бауырласты туған жері – Юнньянға жерлеу үшін жеткізді.