Тебесса қаласы: тарих және мәдениеттер тоғысығы

Кіріспе

Тэбэсса немесе Тэбэсса (تبسة Тибисса, Тэбэсса немесе Тибести), ежелгі Тевесте қаласы, Алжирдің солтүстік-шығысында орналасқан Тэбэсса провинциясының орталығы. Қала бірнеше тарихи ескерткіштерге ие, олардың ең маңыздысы – қаланы қоршап тұрған қабырғасы мен қақпалары. Тэбэсса сонымен қатар дәстүрлі алжир кілемдерімен де әйгілі. 2007 жылы қалада 190 000-нан астам адам тұрды.

Атауы

Тебесса, француз тілінде Тебесса деп жазылады, ежелгі гректер үшін Тебесте (Θεβέστη) немесе Гекатомпүле (Ἑκατομπύλη, 'Жүз қақпа') деп белгілі болған. Бұл латын тілінде Тевесте (Theveste) деп аударылған.

Тарих

Ежелгі заманда Тевеста Рим империясының құрамына кірді. Рим империясы құрылғаннан кейін, 3-Август легионы Ламбезиске ауыстырылмас бұрын Тевестада орналасқан. Кейіннен Тевеста Рим колониясына айналды, бұл, шамасы, 2-ғасырдың басында Траян тұсында болған. Траян заманында бұл қала 30 000-ға жуық тұрғыны бар гүлденген қала еді. Қазіргі Тебессадағы сақталған қираған орындары ежелгі ескерткіштерге өте бай, олардың ішінде Каракалла аркасы, римдік триумф аркасы, римдік ғибадатхана және 4-ғасырдағы христиан базиликасы бар. Онда донатистер кеңесі өткені айтылады. Оның қасиеттілерінің ішінде 256 жылы Карфаген кеңесіне қатысқан және екі жылдан кейін шейіт болған епископ Луций, 295 жылы 12 наурызда шейіт болған Максимилиан және 304 жылы 5 желтоқсанда шейіт болған Криспина болды. Оның тағы бірнеше епископтары белгілі: Ромул 349 жылы; Урбик 411 жылы; Феликс 484 жылы вандалдар тарапынан жер аударылды; Палладиус бір жазуда есімдері аталады. 4- және 5-ғасырларда Тевеста манихейшіліктің де ошағы болды. 1918 жылдың маусым айында қаланың жанындағы үңгірде манихейлер жазған 26 жапырақтан тұратын латын кодексі табылды. Бір айдан кейін Анри Омонт оның тағы 13 бастапқы жапырағын тапты. Бүкіл кітап қазір Тебесса кодексі деп аталады және Кельн қаласында сақталады. Оны Маркус Штайн өңдеді. Тевеста қайтадан салынды және Юстиниан I билігінің басында патриций Соломонның күшімен Византиялық Солтүстік Африкаға қосылды. Соломон Тевестада өзінің қабірін салды, ол бүгінге дейін сақталған. 7-ғасырда мұсылман басып алу Тевестаның маңыздылығын азайтты, бірақ оны толығымен жойған жоқ. 11-ғасырда Нил мен Қызыл теңіз арасында қоныстанған араб тайпасы Бану Хилал Триполитания, Тунис және Константин аймағында (Константин және Тебесса маңындағы аймақ) қоныстанды. 16-ғасырда Осман империясы Тебессада янычерлердің шағын гарнизонын орналастырды. 1851 жылы қала француздардың бақылауына өтті. Ол өз кантонының астанасы болды, содан кейін Алжирдегі Константин департаментінің округіне айналды. Кейіннен оның округі Бона департаментіне көшірілді. Алжир тәуелсіздік алғаннан кейін ол өзімен аттас провинцияның астанасы болды.

In antiquity, Theveste formed part of the Roman empire. After the establishment of the Roman Empire, the 3rd Augustan Legion was based in Theveste before being transferred to Lambaesis. Theveste later became a Roman colony, probably under Trajan in the early 2nd century. At the time of Trajan it was a flourishing city with around 30,000 inhabitants. The ruins surviving in present day Tebessa are very rich in ancient monuments, among them being the Arch of Caracalla, Roman triumphal arch, a Roman temple, and a Christian basilica of the 4th century. There is mention of a council held there by the Donatists. Among its saints were its bishop Lucius, who assisted at the 256 Council of Carthage and died as a martyr two years later; Maximilianus, martyred on 12 March 295; and Crispina, martyred on 5 December 304. Some of its other bishops are known: Romulus in 349; Urbicus in 411; Felix exiled by the Vandals in 484; Palladius mentioned in an inscription. During the 4th and 5th centuries, Theveste was a hotbed of Manichaeism as well. In June 1918, a Latin codex of 26 leaves written by the Manichaeans was discovered in a cave near the city. A month later, Henri Omont found its other 13 initial leaves. The whole book is now known as the Tebessa codex and is kept in Cologne. It has been edited by Markus Stein. Theveste was rebuilt and incorporated into Byzantine North Africa by the patrician Solomon at the beginning of the reign of Justinian I. Solomon built his own tomb in Theveste, which still exists. In the 7th century, the Muslim conquest reduced Theveste in importance but did not completely destroy it. In the 11th century, Banu Hilal, an Arab tribe originally living between the Nile and Red Sea, settled in Tripolitania, Tunisia, and Constantinois (the area around Constantine and Tebessa). During the 16th century, the Ottoman Empire established a small garrison of Janissaries in Tebessa. In 1851, the town was occupied by the French. It became the capital of its canton, then an arrondissement of the department of Constantine in Algeria. Later, its arrondissement was moved to the department of Bône. After Algerian independence, it became the capital of its own eponymous province.

Климат

Тебессада жартылай құрғақ климат (Кёппен климаттық классификациясы Bsk) басым, жазда ыстық және құрғақ, ал қыста жұмсақ және сәл ылғалды болады.

Көлік

Тебесса Алжир мен Тунистің басқа да аймақтарымен автомобиль және теміржол арқылы байланысты. Әуе көлігімен қарым-қатынас үшін Тебесса әуежайы қызмет көрсетеді.