Кіріспе

Ветеринариялық бауыршақтың қабыну жағдайы, адамдағы жағдай

Бауыршақтың жарасы, немесе ойық кератит – бауыршақтың сыртқы қабатының жоғалуымен жүретін қабыну жағдайы. Бұл иттерде өте жиі кездеседі және кейде мысықтарда да байқалады. Ветеринарияда бауыршақтың жарасы термині бауыршақтың сыртқы қабатының жоғалуына байланысты кез келген жағдайды білдіретін жалпы атау болып табылады, сондықтан қабыну және жарақаттанған себептерге байланысты жағдайларды сипаттау үшін қолданылады.

Иттер мен мысықтардың көкжұлдызшасының анатомиясы

Мүйіз қабығы – көздің сыртқы қабатының бір бөлігі болып табылатын мөлдір құрылым. Ол жарықты сындырып, көздің ішін қорғайды. Ит пен мысықта мүйіз қабығының қалыңдығы шамамен жарты миллиметрден бір миллиметрге дейін жетеді. Тригеминал жүйке мүйіз қабығын ұзын кірпікшелік жүйкелер арқылы қамтамасыз етеді. Сыртқы қабаттарында ауырсыну рецепторлары, ал тереңдегі қабаттарында қысым рецепторлары орналасқан. Мөлдірлікке қан тамырларының, пигменттің және кератиннің болмауы, сондай-ақ коллаген талшықтарының дұрыс орналасуы себеп болады. Коллаген талшықтары мүйіз қабығының толық диаметрі бойынша қатарласып орналасқан, бұл жарықтың 99 пайызының шашырамастан өтуіне мүмкіндік береді. Ит пен мысықта мүйіз қабығында төрт маңызды қабат бар. Сыртқы қабаты – эпителий, оның қалыңдығы 25-40 микрометр, ал қалыңдығы 5-7 жасуша қабатынан тұрады. Жүзелік ойық жаралар эпителийдің бір бөлігінің жоғалуын білдіреді. Терең ойық жаралар стромаға немесе одан өтеді және ауыр жарақаттану мен мүйіз қабығының тесілуіне әкелуі мүмкін. Десцеметоцеле – жара строма арқылы өтіп, Десцемет қабығын ашатын кезде пайда болады. Бұл жараның түрі өте қауіпті және тесілуге әкелуі мүмкін. Ойық жараның орналасуы оның себебіне байланысты. Орталық ойық жаралар көбінесе жарақат, құрғақ көз синдромы, беттік жүйке салдарынан туындаған көздің жабылуы немесе экзофтальмос салдарынан пайда болады. Мұрынға жақын төменгі бөлігіндегі ойық жаралар үшінші қабақтың астына түскен жат денелерден туындауы мүмкін. Энтропион немесе дистихия мүйіз қабығының шеткі бөлігінде ойық жаралардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Иммундық механизмдерге байланысты көз аурулары мүйіз қабығы мен склера шекарасында ойық жараларды тудыруы мүмкін.

Симптомдары

Көрнекті қабықтың жарасы жүйке ұштарының ашық қалғандығынан ауыртады, көзден жас шығу, көзді қысу және көзді тырқып алу сияқты белгілерге себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, миоз (оқушының кішіюі), сулы қабатта ақуыздың болуы (сулы юмордағы ақуыз), және көздің қызаруы сияқты алдыңғы увеиттің белгілері де байқалуы мүмкін. Увеиттің пайда болуына аксондық рефлекс жауапты болуы мүмкін – көрнекті қабықтағы ауырсыну рецепторларының тітіркенуі простагландиндер, гистамин және ацетилхолин сияқты қабыну медиаторларының бөлінуіне әкеледі.

Диагностика

Диагноз жараны тікелей бақылау және флуоресцеин бояуының қолдануы арқылы қойылады, ол бұзылған мүйіз қабықшасының стромасымен сіңіріліп, жасыл түспен көрінеді (жоғарыдағы және төмендегі суреттерді қараңыз). Десцеметоцелдер болғанда, Десцемет мембранасы алға қарай иіліп, боялғаннан кейін жасыл шекарасы бар қара шеңбер түрінде көрінеді, себебі ол бояуды сіңіре алмайды. Қажет болған жағдайда, кератоконъюнктивит құрғақтығын анықтау үшін Ширмер сынағы және беттік жүйке параличі үшін беттік жүйке функциясын талдау қажет болуы мүмкін.

Емдеу

Мүйіз қабығының жарасын емдеуге инфекцияны алдын алу үшін жергілікті антибиотиктермен емдеу, сондай-ақ ауырсынды басу үшін дәрілер қолданылады, оның ішінде кірпікше бұлшығының спазмдарын тоқтату үшін жергілікті атропин. Атропин көз жасының өндірілуін азайтып, мүйіз қабығының жазылуына кедергі келтіруі мүмкін. Шамалы жаралар көбінесе бір апта ішінде жазылады. Терең жаралар мен десцеметоцельдерге мүйіз қабығын тігу, конъюнктивадан жасалған жабын немесе тіндік, жұмсақ контактілі линзалар, немесе мүйіз қабығын ауыстыру қажет болуы мүмкін. Мүйіз қабығының жарасының кез келген түріне жергілікті кортикостероидтар мен анестетиктерді қолдануға болмайды, себебі олар жазылу процесін тежейді және жағдайды нашарлатады.

Биологиялық қалқа

TR BioSurgical компаниясы әзірлеген жаңа биомүсін иттердегі емдеуге көнбеген мүйіз қабығының жараларын емдеу үшін бағалануда. Зерттеуді сертификатталған ветеринарлық офтальмологтар жүргізіп жатыр және бұл мүсін дәстүрлі емдеудің нәтижесіз қалған жараларды жазуда үміт береді.

Еріту жарасы

Еріту жаралары – мүйіз қабығының жарасының бір түрі, олар мүйіз қабығы стромасының прогрессивті және еріп жоғалуымен сипатталады. Бұл көбінесе Pseudomonas инфекциясында кездеседі, бірақ басқа бактериялар немесе саңырауқұлақтар да осы жараны тудыруы мүмкін. Бұл инфекциялық агенттер мүйіз қабығы стромасын ыдырататын протеазалар мен коллагеназаларды бөліп шығарады. Строманың толық жоғалуы 24 сағаттың ішінде болуы мүмкін. Емдеуге антибиотиктер және ацетилцистеин мен гомологты қан сарысуы сияқты коллагеназа ингибиторлары кіреді. Кей жағдайларда хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.

Мысықтардағы көкжиек жарасы

Мысықтардағы мүйіз қабығының жаралары жарақаттар, жуғыш заттардан күйгендер, инфекциялар және басқа да көз ауруларынан туындауы мүмкін. Иттерде кездеспейтін, бірақ мысықтарда жиі кездесетін бір себеп – мысық герпес вирусы 1 (FHV 1) инфекциясы. FHV 1 эпителий жасушаларын тікелей жұқтыру арқылы жараның пайда болуына себеп болады. Зақымдар дөңгелек немесе дендриттік (таранулы) жаралар түрінде көрінеді. FHV 1 сонымен қатар мүйіз қабығының жазылуын тежейді. Симптомдары: конъюнктивит, көзді қысып жұму, көзден шығатын сөл, мүйіз қабығындағы қан тамырлары. Бұл ауру қатты шабыт алып, із қалдыруы мүмкін. Емдеу жергілікті антивирустік препараттармен, антибиотиктермен және L-лизинмен жүргізіледі, ол аргининмен бәсекелесіп, вирус көбеюін тежейді.

Жылқыларда көкжиек жарасы

Көздің қабықшасының ойылуы жылқы көзінің өте көп кездесетін ауруы және көру қабілетіне қауіп тудыруы мүмкін. Кез келген жағдайда шабуылдаушы емдеу қажет, себебі сырттай жеңіл көрінетін ойылулар да жылдам прогрессірлеп, қауіпті асқынуларға алып келуі мүмкін.

Себептер

Бастапқы жараның нақты себебі көбінесе анықталмайды, бірақ көп жағдайда ол жарақаттан туындаған деп есептеуге болады. Жылқының көзі, басқа түрлермен салыстырғанда, өте оқшау орналасқандықтан, жарақаттануға әсіресе осал. Жылқыда бауырша қабығының қабынуы (кератит) дамуы мүмкін, көбінесе беттік жүйке салдануынан. Ауруханаға жатқан жануарларда мүйіз қабығының рефлексі төмендегені анықталды, бұл ауруханадағы жаралардың көбеюімен байланысты. Көздің қабағына немесе үшінші қабаққа (nictitating membrane) кіріп қалған шеткі денелер тұрақты тітіркену мен жараға себеп болуы мүмкін. Көбінесе зақымның пішіні мен орналасуы осы себепті көрсетеді, бірақ ерекше белгілері болмаған жағдайда да олардың болуын ескеру және іздеу қажет. Бактериялық және саңырауқұлақтық инфекция бастапқы жарадан кейін оңай дамиды, себебі мүйіз қабығының эпителийінің зақымдануы, қалыпты мүйіз қабығы флорасының тіндерге жабысуына және көбеюіне жағдай жасайды. Көбінесе табылатын бактериялар: стафилококк, стрептококк және псевдомонас, ал эмпирикалық антимикробтық терапия осы бактерияларға тиімді болуы керек.