Кіріспе

Ассириялық социалистік партия (сирий тілінде: Gaba Shawtapaya Atouraya), сондай-ақ Gabu Shautapaya Aturaya деп те транслитерацияланады немесе GSA, негізінен Иракта белсенді ассириялық саяси партия. Оның алғашқы құрылымы, Фрейдун Аттурая, Бенджамин Арсанис және Баба Пархадтың 1917 жылғы ақпанда құрған партиясы, алғашқы ассириялық саяси партия және мүмкін, алғашқы ассириялық ұлттық ұйым болды. Ассириялық социалистік партия социализм мен секуляризмді қолдады, бірақ басты назар Ассирия отанында тәуелсіз Ассирия мемлекетін құру идеясына болды. Партия, алғашқы құрылымының дәл сол идеалдарына негізделген, 2002 жылы ассириялық белсенділер тобымен қайта құрылды және қазіргі таңда Багдадта орналасқан. Ассириялық социалистік партияның филиалдары Сирияда, Иранда, Түркияда және Ливанда да бар.

Бастапқы тарап

Ассирия социалистік партиясы 1917 жылдың ақпанында Иранның Урмия қаласында құрылды, оған Ресейдегі революциялық көңіл-күйлер ықпал етті, бұл көп ұзамай Ресей революциясына әкелді. Бастапқыда толық атауы «Транскавказдың Ассирия социалистік партиясы» болған партияның негізін қалаушы – дәрігер және актер Фрейдун Аттурая, ол бұрын Грузияның Тбилиси қаласындағы Марджанишвили театрында өнер көрсеткен театр труппасын басқарған еді. Ассирия мәселелерінде Аттурая Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Урмияның Ассирия ұлттық комитетін» ұйымдастырушы ретінде танымал болды, ол жергілікті христиандарды Ресейге оқуға жіберді. Аттураямен бірге партияның негізін қалаушылар Бенджамин Арсанис және доктор Баба Пархад болды. Ассирия социалистік партиясы – алғашқы ассириялық саяси партия және, мүмкін, алғашқы ассириялық ұлттық ұйым. Кейінгі зерттеушілер оны көптеген ассириялық саяси ұйымдарға жасалған алғашқы қадам деп сипаттайды. Құрылған жылы Ассирия социалистік партиясы Урмия, Тбилиси, Ереван және Салмас қалаларында ұяшықтар құрып, екі жүзден астам толыққанды партия мүшесіне жетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Сайфо, яғни ассириялық геноцид кезінде Тбилисидегі ассириялық қауым, оның ішінде социалистік партия мүшелері және жергілікті үкіметтің көмегімен, ассириялық босқындарға көмек көрсету үшін комитет құрды. 1917 жылдың сәуір айында геноцидқа жауап ретінде арамей тілінде «Бірлік Азат Ассирияның Урмия манифесті» жарияланды, ол тәуелсіз Ассирия мемлекетін құруға шақырды, «ассириялықтардың атамекеніндегі барлығына бейбітшілік пен бостандықты қамтамасыз ету» мақсатында, Ресеймен экономикалық және әскери қарым-қатынастарды орнату үмітінде. Ассирия социалистік партиясы жаңадан құрылған Кеңес Одағымен тығыз қарым-қатынас орнатуға ниеттенді, олардың ассириялықтарға өз отанына оралуға көмектесе алады деп сенді. 1917 жылы Ресей революциясының жеңісі туралы жаңалық партия тарапынан тойланды, онда мыңдаған адам қатысқан қолдау жиналысы өтті, онда Аттурая, Арсанис және басқалар сөз сөйледі. Алайда, партияның ассириялық ұлтшылдығы Кеңес Одағының саясатына толыққанды сәйкес келмеді және Ассирия социалистік партиясының кейбір саясаты Кеңес Одағының коммунизм принциптері деп санайтындарына тікелей қарсы келді. Кеңес Одағының қарсылығы нәтижесінде 1920-1930 жылдары кеңестік аумақтағы ассириялық ұйымдардың бірнеше көрнекті мүшелері қуғынға ұшырады. Кейбіреулері тұтқындалды, ал басқалары еңбек лагерлеріне жіберілді, ал азын-мазын бөлігі өлтірілді.

Қайта құру

Партия 2002 жылы солтүстік Иракта ассириялық белсенділер тобы тарапынан қайта құрылды. Қазіргі партия Бағдадта орналасқан және Ирактағы жалғыз солшыл ассириялық саяси партиясы болып табылады. Жаңа партия алдыңғы партиясымен бірдей идеалдарды жақтайды, оның ішінде ассириялық тәуелсіздікті айқын қолдауды да қамтиды. Партия үкіметте орын алмаса да, 2003 жылдың желтоқсанынан бері елдегі шағын ассириялық саяси партияларының бірі ретінде мойындалды. Ирактағы негізгі бөлімшесінен, кейде Бейт Нахрейн деп аталатынынан басқа, Ассирия Социалистік партиясының бөлімшелері ассириялық халқы бар басқа елдерде де бар, олардың ішінде Иран, Ливан, Сирия және Түркия.