Польшаның Щавница қаласы: тарихы мен шипалы сулары
Szczawnica
Щавниця, Польша: танымал курорт қаласы, емдік минералды суларға және қолайлы климатқа ие. Респираторлық ауруларға емделген орны. Стадницкилерге қайтарылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шчавница (Щавница) – Польшаның оңтүстігіндегі Кіші Польша воеводствосының Новый Тарг округіндегі курортты қала. 2007 жылдың 30 маусымындағы мәлімет бойынша, халқы 7 378 адамды құрады. Шчавница XIX ғасырдың ортасынан бері танымал курортты қала болып келеді. Қала маңындағы сілтілі сора бұлақтары мен қолайлы климат жағдайларының арқасында, мұнда тыныс алу және ас қорыту жүйесі аурулары емделеді. 2005 жылы Польша үкіметі бұл жердегі танымал шипажайды соғысқа дейінгі иелері – граф Стадницкий отбасысына ресми түрде қайтарды. Шипажайдың шамамен екі жүз жылдық тарихы бар. Оның соңғы жеке меншік иесі граф Адам Стадницкий болды, ал оның немересі – Анджей Маньковский – 2009 жылы Шчавницаның орталығындағы Дитль алаңында жаңа Спа-қала мұражайын құруға бастама берді. Шчавница курортының мұражайы жергілікті емдеуге байланысты 350-ден астам түрлі артефакттарды, мұрағат құжаттарын, суреттерді, ғимараттардың жоспарларын, ескі фотосуреттерді, бедел қағаздарды және кітаптарды көрсетуді мақсат етеді. Шчавницада көптеген шаңғы жолдары мен тау шаңғысы үшін арналған баулар бар. Паленицадағы ең ұзын жолдың ұзындығы 2 км, ол 4 орындық шаңғы көтергішімен, жоғары жарықтандырумен және сағатына 2200 адамға арналған сыйымдылықпен жабдықталған. Оны мемлекеттік мекеме басқарады.
Szczawnica (; Щавниця) is a resort town in Nowy Targ County in Lesser Poland Voivodeship, in southern Poland. As of June 30, 2007, its population was 7,378. Szczawnica has been a well known resort town since the mid nineteenth century. Due to the presence of alkali sorrel springs and favorable climatic conditions, many respiratory and digestive tract illnesses are treated there. In 2005 the popular local spa was officially returned by the Polish government to its prewar owners – Count Stadnicki family. The spa has almost two hundred year history. Its last private owner was Count Adam Stadnicki, whose grandson – Andrzej Mańkowski – is the founder of the new Spa Town Museum being fitted in the center of Szczawnica, at Dietl Square (2009). The museum of the Szczawnica resort aims to present more than 350 different types of artifacts associated with the local therapeutics, archival documents, drawings, plans of buildings, old photographs, postcards and books. Szczawnica has many skiing trails and slopes. The longest (2 km) at Palenica, is fitted with a 4 person ski lift with overhead lighting and a capacity of 2,200 people per hour. It is operated by a state agency.
Тарих
Қаланың атауы жергілікті тұрғындар қышқыл суды «szczawy» деп атағандықтан осылай қойылған. Шипажай қаласының алғашқы тарихи жазбалары 16 ғасырдың басына дейін барады. 18 ғасырдың соңына дейін Щавница Чорштын ауданының құрамында болды. 1839 жылы Юзеф Стефан Салай Щавницаның басқаруын өз қолына алып, шипажайдың дамуы басталды. 19 ғасырдың ортасында қала 1857 жылы Щавницаға келген дәрігер және шипажайларды жарнамалаған Йозеф Дитльдің көрегендігінің арқасында қарқынды дамыды. Ол басқа еуропалық курорттардың нормаларын сақтап, гидротерапиялық емді дамытуға көмектесті. Жаңа термалдық нысандар жылдам құрылысқа ие болды. Жаңа термалдық бұлақтар бірінен соң бірі ашылды. Өмірінің соңында Юзеф Салай өзінің термалдық ордасын басқаруды Краковтағы Оқу академиясына тапсырды, ол қаржылық қиындықтарға қарамастан, негізін қалаушының көрегендігін жалғастырды. Осылайша бүкіл Еуропаға танымал болған «Дворек Гощинны» (Қонақ үйі) салынды. 1909 жылы Щавницаны Навожова графы Адам Стадницки сатып алды. Бірнеше жылдан кейін Еуропаны шарпыған соғысқа қарамастан, Адам Стадницкидің әрекеттері сәтті аяқталды және Щавница үздіксіз өсімнен пайда тапты. Термалдық ванналар жаңартылды, «Горный парк» кеңейтіліп, «полонина» (орман шебінен жоғарыдағы альпілік жайылымдар) қосылды. Польшада бірегей, қысыммен жабдықталған ингаляторий, сондай-ақ «Ларшалар астындағы вилла» (Вилла под Моджевиами) салынды. Айынышты жағдай, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы курорттың дамуын тоқтатты және 1948 жылы Польша Халық Республикасының үкіметі курортты мемлекеттік меншікке алды. 1956 жылы «Мемлекеттік Щавница шипажайы» (Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Szczawnica) құрылды және ол кеншілер мен металлургтердің кәсіби ауруларына бағытталды. Сол кезде салынған санаторийлер сол кезде мемлекет бағалаған мамандықтармен аталды: «Хутник» (металлург), «Горник» (кенші), «Научициел» (оқытушы), «Будовлани» (құрылысшылар), «Папиерник» (қағаз өндіруші) және «Дзвонковка» (жақын жердегі таудың аты). 1973 жылы «Табиғи ем» шипажайы ашылды, онда ванналар, ингаляция, физиотерапия және массажға қажетті барлық медициналық жабдықтар бар. 2005 жылы Польша үкіметі Щавница шипажайын соғысқа дейінгі иелерінің ұрпақтарына қайтарды. Граф Адам Стадницкидің немересі Анджей Манковский және оның үш баласы Щавницаны бұрынғы сұлулығына және шаттығына қайтару үшін қажетті қаражатты және көп еңбекті жұмсауға шешім қабылдады. 2008 жылға қарай Дитль алаңының шығыс бөлігі тарихи түрінде қайта жаңартылды, онда Щавницаның минералды сулары бар, өнер галереясы, «Хеленка» кафесі және «Холандка» мен «Свайчарка» виллалары орналасқан. 2009 жылдан бастап бес жұлдызды «Modrzewie Park» қонақ үйі алғашқы қонақтарын күтіп алуға дайын болды. 2010 жылы Шипажай мұражайы ашылды, ал жақында, 2011 жылы «Дворек Гощинны» (Қонақ үйі) қайта құруы аяқталды. 2012 жылы Щавница қаласымен бірлесіп, Долный және Горный парктерін жаңартудың ұзақ мерзімді және құштарлық жобасының соңғы бөлігі аяқталды.
The name of the town comes from “szczawy”, which is what the locals call the acidic waters. The first historical mention of the spa town dates back to the beginning of the 16th century. Until the end of the 18th century, Szczawnica was part of the Czorsztyn district. In 1839, Józef Stefan Szalay took over the administration of Szczawnica and the development of the spa resort truly began. The middle of the 19th century sees the town develop dynamically thanks to the vision of Józef Dietl, a doctor and promoter of spa resorts who visited Szczawnica in 1857. Seduced by the locality, he helped it to develop its hydrotherapy activities, already respecting the norms set by other European resorts. New thermal facilities are rapidly developed. New thermal springs are discovered one after the other. Before dying, Józef Szalay ceded the management of his thermal establishment to the Academy of Learning in Kraków, which continued the visionary work of its founder despite financial difficulties. This is how the Dworek Gościnny (Guest Manor), renowned throughout Europe, was built. In 1909, Szczawnica was acquired by Count Adam Stadnicki of Nawojowa. Despite the war that ravaged Europe a few years later, Adam Stadnicki’s activities were a success and Szczawnica profited from continuous growth. The thermal baths were renovated, the “Górny Park” extended to include the “polonyna” (the alpine grasslands above the timberline). The Inhalatorium, which was then equipped with pressurised rooms unique in Poland, was built, as was the Willa pod Modrzewiami (Villa under the Larches). Unfortunately, the start of World War II halted the development of the spa resort and in 1948, the government of the PRL (Polish People's Republic) nationalised the resort. In 1956, the Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Szczawnica (National Szczawnica Spa Company) was created and focused its activities on the occupational illnesses of miners and metalworkers. The sanatoriums built at the time are named after the professions then valued by the state: Hutnik (Metalworker), Górnik (Miner), Nauczyciel (Teacher), Budowlani (Builders), Papiernik (Papermaker) and Dzwonkówka (named after a nearby mountain). In 1973, the Natural Therapy Spa was opened, featuring all the required health equipment for baths, inhalation, physiotherapy and massages. In 2005, the Polish government returned the Szczawnica Spa Resort to the descendants of its pre war owners. Andrzej Mankowski, grandson of Count Adam Stadnicki, and his three children decided to invest the requisite funds and a considerable amount of work to restore Szczawnica to its old splendour and charm. Very quickly, by 2008, the eastern part of Dietl Square was rebuilt in its historical form, containing a bar for Szczawnica’s mineral waters, an art gallery, the Café Helenka and the Holenderka and Szwajcarka villas. From 2009, the five star Modrzewie Park hotel was ready to greet its first guests. In 2010, the Spa Resort Museum was inaugurated and more recently, in 2011, the reconstruction of the Dworek Gościnny (Guest Manor) was finished. In 2012, in collaboration with the town of Szczawnica, the last part of this long term and passionate project – the regeneration of the Dolny
and Górny parks – was finished.
Сапалы курорт
Шчавница – Польшадағы ең көне шипажайлардың бірі. Ол өзінің дамуына Йозеф Шалай мен Йозеф Дитльге борышты, олар шипажайлық қызметтің нағыз бастамашылары болды. Ол алғашқы термолды ванналарды, ванналар мен тұруға арналған жаңа ғимараттарды салды және сол кездегі белгілі тұлғаларды шақырып, қаланы жариялады. Шчавница шипажайы Грайкарек өзенінің аңғарында, Дунайец өзенінің оң жақ саласында және Пьенины мен Сач Бескидтері арасында орналасқан. Бұл жерде денсаулықты жақсартуға және жоғарғы тыныс алу жолдарының жағдайын жақсартуға қолайлы микроклимат қалыптасады. Мұнда он екі қышқыл минералды судың бұлақтары бар, олардың емдік қасиеттері алғаш рет 16 ғасырда айтылған. Бүгінгі күнге дейін олардың емдік қасиеттері әлемнің түкпір-түкпірінен науқастарды тартады. Сондықтан шипажайдың басты ерекшеліктерінің бірі – әсем сорғы бөлмесі, онда келушілер минералды тұздарға және көптеген микроэлементтерге бай бикарбонатты, натрийлі, йодты және бромидті сулардың пайдасын көре алады. Пьенины емдеу курортында демалуды жоспарлаған науқастар санаторийлер мен оңалту және емдеу орталықтарының қызметін пайдалана алады. Олар гидротерапия, ингаляция (әсіресе тиімді жасушалық ингаляция), физиотерапия, кинезитерапия және ішу арқылы емдеу сияқты 42 түрлі емдеу процедураларын жүргізеді. Шипажай жоғарғы тыныс алу жолдарының ауруларын, соның ішінде мұрын мен тамақтың созылмалы қабынуын, дауыс аппаратының ауруларын, жоғарғы тыныс алу жолдарының аллергиясын, бронх астмасын, сондай-ақ тірек-қимыл аппаратының ауруларын, яғни омыртқа мен буындардың дегенеративтік ауруларын, ревматоидты аурулар мен ревматоидты артритті емдеуге маманданған. Емдеу кезінде медициналық орталықтар шипажайдың өзінің бальнеологиялық ресурстарын, атап айтқанда, минералды суларын, сондай-ақ емдік микроклимат сияқты қоршаған ортаның жағдайларын пайдаланады.
Szczawnica is one of the oldest spa resorts in Poland. It owes its development to Józef Szalay and Józef Dietl, the true initiator of its spa activities. He built the first thermal baths there, new buildings for baths and accommodation and promoted the town by inviting the famous people of the time there. The Szczawnica Spa is located in the valley of the Grajcarek, the right bank tributary of the Dunajec and between the ranges of the Pieniny and the Sącz Beskids, it forms perfect microclimate favourable for improvement of one’s health and the state of the upper respiratory tract. There are springs of twelve acidic mineral waters “szczawy” whose curative properties were first mentioned in the 16th century. Until today, their curative properties attract patients from all over the world. This is why one of the main features of the Spa comes as a magnificent Pump Room where visitors can enjoy benefits of bicarbonate, sodium, iodine, and bromide waters rich in mineral salts and numerous micro elements. Patients planning to arrive to the Pieniny health resort are welcome to take advantage of sanatoria and rehabilitation and treatment centres. They perform 42 types of treatments such as hydrotherapy, inhalations (exceptionally effective cell inhalations), physiotherapy, kinesitherapy, and drinking treatments. The spa specializes in treatment of the upper respiratory tract disorders, including chronic nose and throat inflammations, diseases of the vocal apparatus, allergies of the upper respiratory tract, bronchial asthma; musculoskeletal disorders, i. e. degenerative disorders of the spine and joints as well as rheumatoid disorders and rheumatoid arthritis. In treatments afforded to patients, the health centres use the spa’s own balneological resources such as its own mineral waters as well as the environmental conditions, namely the therapeutic microclimate.
Минералды сулар
Szczawnica сулары – бикарбонат, хлор, натрий, бром және йод қамтитын қышқыл минералды сулар. Олар – жаңаруға көмектесетін, емдік қасиеттері бар сулар. Қазіргі уақытта Дитль алаңындағы тарихи орнында қайта салынған және қайта ашылған Минералды су барында алты ішуге жарамды минералды су көзі ұсынылады. 1844 жылы табылған ЕЛЕНА бұлағы. Ол жоғарғы және төменгі тыныс алу жолдарының ауруларын, ревматологиялық бұзылыстарды, бүйректің созылмалы қабынуын, семіздікті және остеопорозды емдеуге қолданылады. Ортопедиялық аурулар мен жарақаттарды емдеуде де пайдалы. 1869 жылы ашылған ЯН бұлағы – бикарбонатты хлоридті натрийлі қышқыл су. Минералды ванналарда және «Шчавничанка» дастарқан суын өндіруде қолданылады. 1986 жылы табылған ЖОЗЕФ бұлағы. Ол ас қорыту жүйесінің бұзылыстарын, жоғарғы және төменгі тыныс алу жолдарының ауруларын, ревматологиялық ауруларды, семіздік пен остеопорозды емдеуде пайдаланылады. ШИМОН – асқазан-ішек ауруларында, сондай-ақ невроздарда, семіздікте және подаграда ұсынылады. ПИТОНИЯКОВКА – невроздар, семіздік, жоғарғы тыныс алу жолдары мен бронхтардың қабынуы ауруларында қолданылады. ВАНДА – 1867 жылдан бері белгілі. Асқазан-ішек жолдарының ауруларында, невроздарда, семіздікте және подаграда ұсынылады. 1939 жылы табылған МАГДАЛЕНА бұлағы. Бикарбонатты хлоридті натрий йодты қышқыл су асқазан-ішек ауруларында, ішек, өт қабығы мен өт жолдарының қабынуларында, асқазан мен он екі елі ішектің ойық жараларында, семіздікте және жеңіл невроздарда ұсынылады. СТЕФАН – 1822 жылдан бері белгілі бұлақ. Бикарбонатты хлоридті натрий йодты қышқыл су. Басқалармен қатар, несеп жолдарының қабынуында, нефролитиазда, мұрынның, тамақтың, бронхтардың қабынуында, астма, эмфиземада қолданылады. ЖОЗЕФИНА – Szczawnica-дағы ең көне бұлақ, 1810 жылға дейін белгілі. Бикарбонатты хлоридті натрийлі қышқыл су мұрын мен жұтқыншақтың қабынуында, астма, эмфизема, подагра және семіздік ауруларында ұсынылады.
Szczawnica’s waters are acidic mineral waters containing bicarbonate, chlorine, sodium, bromine and iodine. They are regenerative waters, with curative properties. Currently, six drinkable mineral water sources are offered in the Mineral Water Bar, rebuilt and reopened in its historical location on Dietl Square. HELENA spring discovered in 1844. It treats diseases of the upper and lower respiratory tract, rheumatologic disorders, chronic kidney inflammation, obesity, and osteoporosis. It is helpful in treatment of orthopedic diseases and orthopaedic trauma. JAN spring discovered in 1869 bicarbonate chloride sodium acidic water. Used in mineral baths and in production of Szczawniczanka table water. JÓZEF spring discovered in 1986. It is used in treatment of the digestive system disorders, diseases of the upper and lower respiratory tracts, rheumatologic diseases, obesity and osteoporosis. SZYMON – Recommended in gastrointestinal diseases, as well as in neuroses, obesity and gout. PITONIAKÓWKA Recommended in diseases of neuroses, obesity, inflammation of the upper respiratory tract and bronchi. WANDA Retrieved know since 1867. Recommended in diseases of the gastrointestinal tract, neuroses, obesity and gout. MAGDALENA spring discovered in 1939. The bi carbonate chloride sodium iodide acidic water recommended in diseases of the digestive system, inflammations of the intestine, gall bladder and bile ducts, ulcers of the stomach and duodenum, obesity and mild neuroses. STEFAN The spring known since 1822. The bi carbonate chloride sodium iodide acidic water. Recommended, among others, in urinary tract inflammations, nephrolithiasis, catarrhs of nose, throat, bronchi inflammations, asthma, emphysema. JÓZEFINA The oldest spring in Szczawnica, known already before 1810. The bicarbonate chloride sodium acidic water recommended in catarrhs of nose and throat, inflammations, asthma, emphysema, gout and obesity.