Кіріспе
Малай тілінде шетелдіктер мен иммигранттарды атау үшін қолданылатын сөз тіркесі "Pendatang asing", "orang pendatang" немесе "pendatang" – малай тілінде шетелдіктер мен иммигранттарды атауға жиі қолданылатын сөз тіркесі; "pendatang asing" сөзбе-сөз "шетелден келген адам" немесе "шетелдік иммигрант" дегенді білдіреді. Көбінесе шетелдік иммигранттарға, әсіресе заңсыз иммигранттарға қатысты қолданылса да, Малайзиядағы кейбір саясаткерлер "pendatang asing" сөзін бұмпипутера емес малайзиялықтарды кемсіту үшін пайдаланған.
"Pendatang asing", "orang pendatang" or "pendatang" is a common Malay phrase used to refer to foreigners or immigrants; "pendatang asing" literally means "foreign comer" or "foreign immigrant". Although most frequently used to refer to foreign immigrants, especially illegal immigrants, pendatang asing has been used by some politicians in Malaysia as pejorative way of addressing non Bumiputera Malaysians.
Қауіпке салу
Малайзияның саяси аясында, бұл термин Малайзияның Бумипутерасы емес этникалық қытайлар мен үндістерді қарапайымдау, оларға деген құрметсіздік білдіру үшін жиі қолданылады.
Тәуелсіздікке дейінгі кезең
Тәуелсіздікке дейінгі кезеңде кейбір Малакка қытайлары жергілікті саясатқа белсенді түрде араласа бастады, әсіресе Пенангта, онда қытай сепаратистік қозғалысы өркендеді. Олар өзіндік құқықтарын малайлардан гөрі британдықтармен байланыстырды және оларды "пендатанг асинг" ("шетелдіктер") деп атауға қатты наразылық білдірді. Біріккен малайлар ұлттық ұйымы (UMNO) мен Малайзия қытай қауымдастығы (MCA) ұйымдарынан қашып, UMNO мен малай экстремистерінің малайлардың артықшылықтарын кеңейтіп, қытайлардың құқықтарын шектеуге тырысатынын, ал MCA-ның тым "өз мүддесін ойлайтынын" және олардың мүдделерін қорғай алмайтынын сезінді. 1940 жылдардың соңында үкімет "Зорлық-зомбылық актілеріне қатысы бар" деп айыпталғандарды елден қууға мүмкіндік беретін "Шығарылу туралы" жарлыққа өзгеріс енгізуді ұсынғанда олардың наразылығы күшейді. Бұл түзету Малакка түңғыштарының өзі туған жерлерінен қуылмауына қатысты болды, бірақ бұл көптеген Малакка қытайлары үшін қорқынышты идея болды. Олар Малайямен Малакка түңғыштарының бірігуіне де наразылық білдірді, себебі олар өзіндік құқықтарын жоғалтып, "малайлар үшін Малайя" деп саналатын жерде өздерін "топырақтың ұлдары" (бумипутра) деп танымайтынын сезінді. Соның салдарынан Малакка қытайларының бірі ашуланып: "Бүгін мұнда тұратын малайлардың 99 пайызынан гөрі мен Пенангтың ұлымын" деді. Алайда, үкімет Пенангтың Федерациядан бөліну идеясын қабылдаған жоқ, нәтижесінде сепаратистік қозғалыс сөнді.
Тәуелсіздік алғаннан кейін
"Pendatang asing" сөзінің күшті мәні бар және ол көбінесе қызу саяси жағдайларда қолданылады. Мұндай мысалдың бірі – 1969 жылғы 13 мамыр оқиғасы, онда саяси ұяттаулар нәсілдік тәртіпсіздіктерге алып келді. Тағы бір мысал – 1987 жылғы Lallang операциясына дейінгі кезең және 1988 жылғы Малайзия конституциялық дағдарысы. 1986 жылдың қараша айында МКА Селангор, басшысы МКА президенті Ли Ким Сай болған, жылдық съездінде үш негізгі нәсілдің кез келгенін иммигрант немесе "пендатан" деп атауды қылмыс деп жариялады. Бұл қаулыда Малайзияның үш негізгі нәсілі басқа елдерден келген және олардың ешқайсысы да басқаларын иммигранттар деп атамай, өзін жергілікті деп жариялауға құқылы емес екені айтылды. Бұл малайлардың "бумипутра" мәртебесіне сын ретінде қабылданып, УМНО мүшелері Лиді қызметтен босатуға шақырды. Соңында, "пендатан" термині ешқандай қауымды сипаттау үшін қолданылмауы және малайлардың "бумипутера" мәртебесіне күмән келтірмеуі туралы келісімге келді. Осы кезеңде қытай тарапынан қолдау көрсеткен ұйымдар УМНО-мен, әсіресе оның жастар бөлімінің басшысы Наджиб Разакпен жиі ұяттауларға барысты. 1987 жылы Куала-Лумпурдағы Кампунг-Баруда өткен митингте "Малай билеушілеріне қарсы шыққандардың азаматтығын жою", "13 мамыр басталды" (1969 жылғы 13 мамыр күні болған нәсілдік тәртіпсіздіктерге сілтеме) және "оны (керисті) қытай қанымен суға батыру" сияқты жазулары бар баннерлер көтерілді. Lallang операциясынан кейін жағдай біршама басылды, онда бірнеше саяси оппозиционерлер – олардың көпшілігі қытайлар – Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша сотсыз ұсталды. 2004 жылы қазіргі кезде тек "бумипутраларға" ғана арналған Universiti Teknologi MARA университетін барлық малайзиялықтар үшін ашу туралы ұсыныс жағдайды шиеленістірді. Малайзиялық БАҚ "пендатан" малайлардың құқықтарына батыл түрде сынға алып отыр деп мәлімдеді.
Оның орындылығы туралы пікірталас
Малай емес оппозициялық БАҚ өкілдері "pendatang asing" сияқты тіркестердің жиі қолданылуы Малайзиядағы малай еместердің екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарастырылуына деген сенімдерін күшейтеді деп мәлімдеді. Сонымен қатар, "pendatang asing" сөзін қарапайымдап, қорлау мағынасында қолданудың жөнсіз екендігі айтылды, себебі Малайзияның дерлік барлық премьер-министрлерінің тегінде шетелдік қана бар.
Заңсыз көшіп келушілер
1980 жылдардан бері Малайзия алғаш рет экономикалық гүлденуді бастан өткергеннен бастап, елге Индонезия, Филиппин, Вьетнам және Мьянма сияқты көптеген көрші елдерден иммигранттар мен шетелдіктердің көптеп келуі байқалды. Соңғы кезде Малайзия жұмыс іздеп келетін көптеген бангладештіктер, үндістер және пакистандықтар үшін де бағыт болды. Көптеген адамдар Малайзияға заңды түрде келгенімен, Малайзиядағы жұмыс күшінің тапшылығы көптеген жұмыс берушілерді заңсыз иммигранттарды жұмысқа алуға итермеледі. Жақында Малайзия үкіметі осы заңсыз иммигранттардың көптеген бөлігін өз елдеріне қайтаруға тырысып бақты. Алайда, мұндай әрекет Индонезия және Үндістан сияқты бірнеше елдің үкіметтерін наразылыққа ұшыратты.