Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Чехияның астанасы Прагадағы яһудилердің тарихы Еуропаның ең көне және ең танымал яһуди қауымдастықтарының біріне (ивритте, Кехилла) байланысты. Бұл туралы алғаш рет 965 жылы сефард яһуди саяхатшысы Ибрагим ибн Якуб айтқан. Одан бері қауым түрлі қырғындар мен жер аударуларға, Холокостқа және 20 ғасырда Чехияның коммунистік режимі тарапынан жасалған антисемиттік қуғын-сүргінге қарамастан үздіксіз өмір сүріп келеді. Бүгінде Праганың яһуди қауымдастығы шамамен 2000 мүшеден тұрады. Әртүрлі яһуди дін ағымдарының синагогалары, Хабад орталығы, қарттар үйі, балабақша, Лаудер мектептері, Карл университетінің яһудитану факультеті, кошер мейрамханалар мен кошер қонақ үйі бар. Прагалық танымал яһудилердің қатарында Джуда Лоу бен Безалель, Франц Кафка, Милош Форман және Мадлен Олбрайт есімдері бар.
The history of the Jews in Prague, the capital of today's Czech Republic, relates to one of Europe's oldest recorded and most well known Jewish communities (in Hebrew, Kehilla), first mentioned by the Sephardi Jewish traveller Ibrahim ibn Yaqub in 965 CE. Since then, the community has existed continuously, despite various pogroms and expulsions, the Holocaust, and subsequent antisemitic persecution by the Czech Communist regime in the 20th century. Nowadays, the Jewish community of Prague numbers approximately 2,000 members. There are a number of synagogues of all Jewish denominations, a Chabad centre, an old age home, a kindergarten, Lauder Schools, the Judaic Studies department at the Charles University, kosher restaurants and a kosher hotel. Notable Jews from Prague include Judah Loew ben Bezalel, Franz Kafka, Miloš Forman and Madeleine Albright.
Ерте тарих
Прагадағы еврей қауымы туралы алғашқы сілтеме 965 жылы еврей саяхатшысы Ибрагим ибн Якубтың Прага базарларында еврей саудагерлерін атаған есебінде кездеседі. 11-ғасырдың соңына қарай Прагада еврей қауымы толыққанды құрылды. Габсбургтердің билігі тұсында еврейлер 1542 және 1561 жылдары екі рет қуылды, бірақ әр қайта оралған сайын қауым нығайып, күшейді. 1564-1612 жылдар аралығында Максимилиан II мен Рудольф II билік еткен кезде Прагадағы еврейлер үшін "алтын ғасыр" басталды. 1700 жылдардың басында Прага халқының шамамен төрттен бірін еврейлер құрады, Прагадағы еврейлердің саны әлемдегі кез келген жерден артық болды. Бұл "алтын ғасыр" императрица Мария Терезияның таққа отыруымен аяқталды, және еврейлер 1745-1748 жылдары тағы да Прагадан қуылды. 1945 жылы коммунистер билікті басып алғаннан кейін еврей өмірі қиын жағдайға түсті, Праганың көптеген еврейлері өз тегін жасырып өмір сүрді. 1949 жылы еврейлердің Израильге эмиграциялауына тыйым салынғанда, Праганың шамамен 2500 еврейі Израильге көшіп кетті. 1968 жылы Прага көктемінің сәтсіз аяқталуы және одан кейін Чехословакияға кеңес әскерлерінің басып кіруі салдарынан жағдай нашарлады, нәтижесінде 3400 еврей елден қашып кетті. 1522-1541 жылдар аралығында Моравиядан, Германия жерлерінен (Киелі Рим империясынан), Австриядан және Испаниядан қуылған еврейлердің көптеп келуіне байланысты гетто халқы шамамен екі есеге өсті. Гетто аумағы кеңейді, себебі заңдар еврейлерге геттоның жанындағы жерге үй салуға рұқсат берді.
The first reference to a Jewish community in Prague is in a report by Jewish traveler Ibrahim ibn Yaqub from 965 CE which mentions Jewish merchants at Prague markets. By the end of the 11th century, a Jewish community had been fully established in Prague. During the Habsburg reign, however, the Jewish people were expelled twice in 1542 and 1561, the community strengthening on each return. From 1564 to 1612, the reigns of Maximilian II and Rudolf II were a 'golden age' for the Jews in Prague. By the early 1700s, the Jews accounted for about a quarter of Prague's population with more Jewish people living in Prague than anywhere else in the world. This 'golden age' ended with Empress Maria Theresa's succession to the throne, and Jews were expelled from Prague once again from 1745 to 1748. Following the Communist takeover in 1945, Jewish life was stifled and most of Prague's Jews kept their identity a secret. By 1949, when Jewish emigration to Israel was forbidden, around 2,500 of Prague's Jews had emigrated to Israel. The situation worsened following the failure of the Prague Spring and the resulting Soviet invasion of Czechoslovakia in 1968, following which 3,400 Jews fled the country. From 1522 to 1541, the population of the ghetto almost doubled due to an influx of Jews expelled from Moravia, German lands (of the Holy Roman Empire), Austria and Spain. The ghetto grew in area because laws were introduced allowing the Jews to build homes on land next to the ghetto.
Синагогалар
Прагадағы ең көне яһуди ғибадатханасы – "Ескі мектеп" синагогасы қазір сақталмаған. 1270 жылы оның орнына "Ұлы" немесе "Жаңа мектеп" синагогасы салынды. Яһуди қауымы өсіп, көптеген синагогалар бой көтергенде, ортағасырлық готикалық стильдегі бұл ғимарат "Ескі Жаңа синагога" (немесе "Алтнеушкул") деп аталды. Прагадағы яһудилердің қайта жаңғыру дәуірінде, XVI ғасырдан бастап, төрт ірі синагога салынды және аяқталды. Пинкас синагогасы 1479 жылы құрылысын аяқтады және сәулетінде Ренессанс стиліндегі дизайнды көрсетеді. Жазушы Франц Кафка ХХ ғасырда Пинкас синагогасында құлшылық жасаған. 1648 жылы Фердинанд III отыз жылдық соғыс кезінде швед басқыншыларына қарсы күресте көрсеткен көмегі үшін яһуди қауымына ту сыйлады.
The oldest Jewish house of worship in Prague, the Old School Synagogue is no longer standing. It was replaced by the 'Great' or 'New School' in 1270. As the Jewish community grew and more synagogues were built, this medieval gothic building became known as the Old New Synagogue (or Altneuschul). During the Jewish Renaissance in Prague, beginning in the sixteenth century, four major synagogues were built and completed. The Pinkas Synagogue was completed in 1479 and showcases Renaissance design in its architecture. The author Franz Kafka attended services at the Pinkas Synagogue in the twentieth century. In 1648, Ferdinand III gave the Jewish community a flag for their assistance in fighting Swedish attackers during the Thirty Years' War.