Кіріспе

Детективтік жанр

Креслодағы детектив – қылмыс орнына жеке барып, куәгерлермен сұхбаттаспайтын, керісінше, қылмыс туралы ақпаратты газеттен оқитын немесе басқа біреуден еститін ойша детектив. Креслодағы детектив тергеу процесін көре алмайтындықтан, оқырман детективпен бірдей мүмкіндіктермен сырды шешуге тырысады. Бұл термин, мүмкін, 1893 жылғы Шерлок Холмс әңгімесінен, «Грек аудармашысынан» шыққан, онда Холмс өзінің ағасы Майкрофт туралы: «Егер детектив өнері креслода отырып ойлаумен ғана шектелсе, менің ағам ең ұлы қылмыстық агент болар еді» деген еді.

Көркем әдебиеттегі креслодағы детективтердің мысалдары

Күшеде отырып детективтік іздестірудің алғашқы мысалын Эдгар Аллан Поның шығармаларында кездестіруге болады. "Мари Роже құпиясы" (1842) еңбегінде К. Огюст Дюпен газет есептеріне сүйене отырып, жас әйелдің құпия жоғалуына дұрыс түсіндірме береді. Эмиль Габориудың "Мырза Лекок" әңгімелеріндегі Табарет тағы бір ерте мысал. Баронша Орчидің "Бұрыштағы қарт кісісі" мейрамханада отырып, танысымен қылмыстар туралы әңгімелеседі және көбінесе оларды шешкенін айтып аяқтайды. Ланселот Пристли Сесил Стриттің ұзақ сериялы романдарының бірінде, алғаш рет "Паддингтон құпиясы" (1925) романында пайда болды. Филис Бентлидің әңгімелеріндегі кейіпкер Мариан Фиппс, полиция достасының айтқан қылмыстарын шешетін күшедегі детектив. Бұл термин Рекс Стоуттың Неро Вольф романдары мен повестерінде тікелей қолданылады. Ол үйінен тек қана ерекше жағдайларда ғана шығады және әдетте барлық жедел жұмысты көмекшісі Арчи Гудвинге жүктейді. "Мен осы маған қалыптасқан креслоны тастап кетуге ақымақ боламын", - дейді Вольф 1947 жылғы "Өлім алдында" повесінде. "Өлімнің жазбасынан" Л. Лаулиетті де күшедегі детектив деп санауға болады, себебі ол ешқашан шешілмеген қылмыстарды шешеді және алған қылмыстарының іс-қағаздарын оқиды. "Fate/strange Fake" жеңіл романындағы Лорд Эль Меллой II де күшедегі детектив ретінде қарастырылады және Солтүстік Америкада болып жатқан Қасиетті Грааль соғысы бойынша көптеген кеңестер мен шешімдер ұсынады, ал ол Лондонда болады.

Журнал

Armchair Detective журналы – "аңызға айналған қылмыс жанкүйері және библиограф Аллен Дж. Хьюбин бастаған, мақалалар, пікірлер, тізімдер, библиографиялық материалдар және т.б. сияқты құпия жанрға арналған жанкүйерлік журнал болды". Ол 1967 жылдан 1997 жылға дейін жарық көрді.