Кіріспе
Dunkerque класы – француз әскери-теңіз күштерінің жылдам соғыс кемелері. Бұл кемелер Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Францияда салынған алғашқы соғыс кемелері болды және 1920-1930 жылдардағы теңіз құрылысын шектеген Вашингтон келісімімен үлкен әсер етті. Француздық соғыс кемелерін зерттеу бастапқыда итальяндық жылдам ауыр крейсерлерге қарсы тұруға бағытталған, нәтижесінде салыстырмалы түрде жеңіл қорғалған, кішкентай капиталдық кемелерге арналған алғашқы жобалар пайда болды. Бірақ, күшті неміс кемелерінің пайда болуы француздық мүдделерге үлкен қауіп төндірді, сондықтан үлкен, жақсы қаруланған және қорғалған кемелер қажет болды. 1932 жылы аяқталған соңғы жобада сегіз ірі калибрлі қаруы бар, алдыңғы бөлігінде екі төрт қабатты мұнараға орналасқан шағын соғыс кемесі жасалды, оның бронясы неміс кемелерінің қаруын жеңуге жеткілікті болды. Strasbourg кемесі сәл өзгертілген жобамен салынды, жаңа итальяндық кемелерге жауап ретінде бронясы күшейтілді. Dunkerque кемелері барлық басқа келісімді соғыс кемелерінен кішкентай және нашар қаруланған болғандықтан, оларды кейде жеңіл крейсерлер деп атады. Екі кеме де салыстырмалы түрде қысқа қызмет етті; Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін аяқталған олар 1930 жылдардың соңында Атлант мұхитындағы эскадрильяда қызмет етті, ал Dunkerque 1938 жылы Француз Батыс Африкасына және 1937 және 1939 жылдары Ұлыбританияға бірнеше сапар жасады. 1939 жылдың тамызында соғыс қаупі туғанда, француздар екі Dunkerque кемесіне негізделген Рейдинг күштерін (Force de Raid) құрды, олардың міндеті Атлант мұхитындағы сауда кемелерін тонауға дайындалып жатқан неміс кемелерін іздеу болды. Француздар неміс крейсерлерін ұстамады, керісінше, кемелер Италияның Францияға қарсы соғысқа кіруіне жол бермеу үшін Мерс-эль-Кебирге жіберілді. 1940 жылдың маусымында Франция шайқасында Германия Францияны жеңгеннен кейін, француздар өз флотын бейтараптандыруға мәжбүр болды, ал екі Dunkerque кемесі Мерс-эль-Кебирде тоқтатылуға тиіс болды. Германия кемелерді басып алуға ниеттенбегенін білмей, британдықтар кемелерді батыру үшін H күшін жіберді; Dunkerque шілдеде Мерс-эль-Кебирдегі шабуылда зақымдалды, бірақ Strasbourg Тулонға қашып кетті, онда ол Жоғары теңіз күштерінің (Forces de haute mer) флагманы болды. Dunkerque тағы бір шабуылда қатты зақымдалды, бірақ уақытша жөнделіп, ақырында толық жөндеу үшін Тулонға қайтарылды. Strasbourg бұл кезеңде аз ғана қызмет етті, өйткені Германиямен жасалған келісім оқу операцияларын шектеді. Dunkerque 1942 жылдың қарашасында немістер Францияның қалған бөлігін басып алған «Антон операциясын» бастағанда құрғақ докта тұрды. Немістер кемелерді басып алуына жол бермеу үшін француз теңіз күштері Тулонда флотты суға батырып жіберді. Екі кеме де қатты зақымдалды және итальяндықтардың бақылауына берілді, онда олардың бір бөлігі бұзылды. 1944 жылы американдық ұшақтар бомбалаған олардың корпустары 1950 жылдары металл тескілеуге сатылды.
The Dunkerque class was a pair of fast battleships built for the French Navy in the 1930s; the two ships were French battleship Dunkerque and French battleship Strasbourg. They were the first French battleships built since the of pre World War I vintage, and they were heavily influenced by the Washington Treaty system that limited naval construction in the 1920s and 1930s. French battleship studies initially focused on countering fast Italian heavy cruisers, leading to early designs for small, relatively lightly protected capital ships. But the advent of the powerful German s proved to be more threatening to French interests, prompting the need for larger and more heavily armed and armoured vessels. The final design, completed by 1932, produced a small battleship armed with eight guns that were concentrated in two quadruple gun turrets forward, with armour sufficient to defeat the Deutschlands guns. Strasbourg was completed to a slightly modified design, receiving somewhat heavier armour in response to new Italian s. Smaller and less heavily armed and armoured than all other treaty battleships, the Dunkerques have sometimes been referred to as battlecruisers. The two ships had relatively short careers; completed just before the outbreak of World War II, they served briefly with the Atlantic Squadron in the late 1930s, and Dunkerque made several visits abroad, including to French West Africa in 1938 and visits to Britain in 1937 and 1939. With war looming in August 1939, the French created the Force de Raid (Raiding Force), centred on the two Dunkerques, which was tasked with hunting down the Deutschlands that were expected to operate in the Atlantic as commerce raiders. The French never caught the German cruisers, and instead the vessels were sent to Mers el Kébir to deter Italy from entering the war against France. After Germany defeated France in the Battle of France in June 1940, the French were forced to neutralise their fleet, and the two Dunkerques were to remain inactive at Mers el Kébir. Unaware that Germany had no intention of seizing the ships, the British sent Force H to sink the ships; Dunkerque was damaged in the Attack on Mers el Kébir in July, but Strasbourg escaped to Toulon, where she became the flagship of the Forces de haute mer (High Seas Forces). Dunkerque was badly damaged in another attack but was temporarily repaired and eventually returned to Toulon for permanent repairs. Strasbourg saw little activity during this period, as the armistice with Germany limited training operations. Dunkerque was still in drydock when the Germans launched Case Anton, occupying the rest of France in November 1942. To prevent the Germans from seizing the ships, the French Navy scuttled the fleet in Toulon. Both ships were badly damaged and were handed over to Italian control, where they were partially broken up. Their hulks, which were bombed by American aircraft in 1944, were eventually sold for scrap in the 1950s.
Негіздер мен даму
Тағы бір теңіздік қарулану жарысынан сақтанған, бұл жарыс Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына себеп болған ағылшын-неміс бәсекесіне ұқсас, әлемнің ірі теңіз күштері 1921 жылы Вашингтон теңіздік конференциясын өткізді. Конференцияның мақсаты – линкорлардың құрылысын бақылау, олардың мөлшері мен қару-жарағын шектеу, сондай-ақ салынатын кемелердің санын азайту болды. Нәтижесінде, Вашингтон теңіздік шарты француз теңіз күштерінің жалпы линкор тоннажының 50 000 тоннаға дейін шектеді. Франция линкор құрылысын тоқтатуға қарсы болды, өйткені оның флотының негізгі бөлігін құраған ескірген және Бретань класындағы линкорлар тозуға жақын еді. Сондықтан Францияға (және Италияға) мораторий кезінде 1927 және 1929 жылдары линкорларды ауыстыруға рұқсат берілді. Кез келген жаңа линкордың максималды сыйымдылығы стандартты сыйымдылықпен шектелді. 1926 жылы Теңіз штабының бастығы адмирал Анри Салан итальяндық ауыр крейсерлердің жаңа буынына қарсы тұру үшін 23 000 тонна сыйымдылығы бар жаңа капиталдық кеме дизайнын сұрады. Италиялық кемелердің біріншісі, екі "С" классы крейсері, жоғары жылдамдықты болды және Франция мен оның Солтүстік Африкадағы колониялары арасындағы Батыс Жерорта теңізінде француз кемелеріне қауіп төндірді. Жаңа француз кемесі екі төрт орудиялық мұнарада орналасқан сегіз 210 мм қарудан тұратын батареямен қаруландырылуы керек еді, өйткені француздар итальяндық крейсерлерді қуу үшін кемелерді пайдалануды жоспарлаған. Кемелер итальяндық крейсерлердің 203 мм қаруларына қарсы тұру үшін брондалуы керек еді, ал қарулар алға орналасқандықтан, кеменің өмірлік маңызды бөліктерін қорғауға қажетті бронь салмағын азайтуға мүмкіндік болды. Белгіленген сыйымдылық бойынша 70 000 тонна көлемінде төрт кеме жасауға болады еді. Бұл тұжырымдамаға британдық "Нельсон" классы линкорларының үлкен әсері болды, олар бронь салмағын үнемдеу үшін батареяларын толығымен алға орналастырды. Неміс "Панцершиф" классы линкорларында 283 мм-лік алты қару болды, ал француз теңіз күштерінің Италия әлі өз сыйымдылығын пайдаланбағанда шағын капиталдық кемелермен айналысуға асықпауы француздықтарды 17 500 тонналық жобадан бас тартуға мәжбүр етті. 1926-1927 жылдары жаңа жобалау зерттеулері жүргізілді, нәтижесінде 1928 жылы бірнеше ұсыныстар жасалды. Бұл кемелер сол кездегі ауыр крейсерлердің кеңейтілген нұсқасы болды. Сыйымдылықтың артуы үшін үшінші төрт орудиялық 305 мм мұнара артқа орналастырылды, сондай-ақ ауыр броньды қорғау мүмкіндігі болды, ал баяу кеме екі мұнарада алты 240 мм қарумен қаруландырылатын болды. Кемелердің құрылысы мен пайдалануы үшін кеме жасау орындары мен порттық инфрақұрылымды жақсартуға қажетті қаржының жетіспеуі ұсыныстарды тоқтатты. Сонымен қатар, саяси мәселелер, әсіресе Францияның Ұлттар Лигасында қарусыздандыру туралы келіссөздерді жетектеуге жасаған әрекеттері француз үкіметін кез келген жаңа линкорлардың құрылысын кейінге қалдыруға көндірді. Дизайн зерттеулері Лондон теңіздік шартынан кейін де жалғасты, онда британдықтар максималды сыйымдылықты және қару калибрін азайтуға тырысты. Британдықтардың позициясын қолдау мақсатында француз теңіз командасы максималды сыйымдылығы – британдықтар іздеген ең жоғары шек – 25 000 тоннаны құрайтын және үш жаңа кемені Францияның әлі де қолда бар 70 000 тоннасын пайдалана отырып салуға мүмкіндік беретін ең аз сыйымдылықты талап етті. Үлкен көлемді және қалың белдеулі брондаудан басқа, ұсынылған кеменің негізгі батареясы 17 500 тонналық кеменің негізгі батареясымен бірдей болды. Осы уақытқа дейін Германия алғашқы "Дойчленд" классы линкорларын салуды бастады; бұл неміс 283 мм қаруларын жеңуге әлі де тым жұқа болған броньды қорғау деңгейіне қатысты жаңа алаңдаушылықтарға әкелді. Француз парламенті жобаның әлсіздігіне байланысты қысым жасағаннан кейін, Теңіз штабының бастығы жаңа талаптар жинағын шығарды, соның ішінде стандартты сыйымдылықты 28 000 тоннаға дейін арттыру, сегіз 330 мм қару және 283 мм оқ-дәрілерге төтеп беруге жеткілікті бронь. Жобаның жетілдірілу жұмыстары жүріп жатқанда, 25 000 тонналық стандартты сыйымдылық қажетті сипаттамаларды қамтамасыз етуге тым төмен екендігі анық болды, сондықтан ол алдымен 32 000 тоннаға дейін, содан кейін 35 000 тоннаға дейін арттырылды. Жоба бойынша жұмыстар 1932 жылдың басында аяқталды және 27 сәуірде ресми түрде бекітілді. Жақсыланған броньды орналасу кемелерде күтілетін ұрыс қашықтықтарында 283 мм оққа қарсы иммунитет берді, сонымен қатар ол әлі де қызметте болған ескі итальяндық линкорлардың 305 мм қаруларын жеңе алды. Бірінші кемеге, "Дюнкеркке" 1932 жылдың 26 қазанында тапсырыс берілді, ал екіншісі 1934 жылғы бағдарламада жоспарланған. 1934 жылдың мамыр айында Италияның 35 000 тонналық жаңа, 381 мм қарумен қаруланған линкорлар салуды бастайтыны туралы мәлімдемесі француз жоспарларын бұзды, өйткені бұл кемелер "Дюнкерк" дизайнынан әлдеқайда жоғары болды, бірақ француздықтардың бірінші кемесі қауырсынына қойылғандықтан, екінші кемені, "Страсбуркты" қайта жобалауға кеш болды. Екінші кеме үшін бүйірлік бронь сәл арттырылды, ал итальяндық кемелерге қарсы 35 000 тонналық кемеге жобалау жұмыстары бірден басталды, нәтижесінде
"Дюнкерк" классы кемелердің салыстырмалы түрде кішкентай мөлшері, жеңіл қару-жарағы және қорғанысқа қарағанда жылдамдыққа баса назар аударуы, әсіресе осы кезеңдегі басқа линкорлармен салыстырғанда, кейбір зерттеушілер оларды жеңіл крейсерлер деп жіктеуге әкелді.
The Dunkerque class ships' relatively small size and light armament and emphasis on speed rather than protection, especially compared to the other treaty battleships of the period, has led some to classify them as battlecruisers.
Сипаттамалары
Екі кеме өлшемдері жағынан сәл ерекшеленді; екеуі де перпендикулярлар арасында ұзын болса, Дюнкерк жалпы ұзындығы ал Страсбург жалпы ұзындығы шамалы өзгеше болды. Екі кемеде де Дюнкерк кемесінің ені қалыпты жағдайда және толық жүктелгенде бірдей болды. Страсбург стандартты, қалыпты және толық жүктемеде сәл ауыр болды, бұл айырмашылық бронялық қорғаудың күшейтілуінен туындады. Дюнкерк кемесінің суға бату тереңдігі қалыпты жағдайда өлшенді және толық жүктемеде артты, ал Страсбург кемесі қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде суға батты. Дюнкерк кемесінің экипажы 81 офицер мен 1300 теңізшіден тұрды, ал Страсбург кемесінің экипажы 32 офицер мен 1270 теңізшіден құралды. Дюнкерк кемесіндегі қосымша экипаж адмиралдың штабынан болды, себебі ол көбінесе флагмандық кеме ретінде пайдаланылды. Әр кемеде түрлі моторлы қайықтар, кит қайықтары, шлюпкалар және моторлы қайықтар сияқты бірнеше кішігірім қайықтар болды. Басқару бір рульмен жүзеге асырылды; рульдің бұрылу диапазоны орта сызықтан 0-ден 32 градусқа дейін болды, бірақ 25 градустан артық бұрылғанда тұйықталуға бейімділігі бар еді. Руль электрмен жұмыс істеді, бірақ кемелерде қуат жоғалу жағдайында қолмен басқару жүйесі де қарастырылған. Кемелерде үш Loire 130 гидроұшағы бар еді, олар фантайлда барлау және нысананы табу үшін қолданылды, ал ұшақтарды қамтамасыз ету құралдарына бу катапульті, ангар және гидроұшақтарды көтеруге арналған кран кірді. Ангардың екі қабаты және ішкі лифті болды, сондай-ақ ұшақтарды жөндеу үшін шеберханалар да бар еді. Кранды пайдаланбаған кезде палубаға бүгіп қоюға болатын.
Машиналар
Кемелер төрт парсонс тісті бу турбиналарымен жабдықталған, олар Дюнкерк үшін үш пернелі, ал Страсбург үшін төрт пернелі бұрандаларды қозғалтады. Буды алты мұнаймен қыздырылатын Indret су түтік қазандықтарымен қамтамасыз етілді, олар бір үлкен түтікке біріктірілген. Дюнкерк кемелері өз қозғалтқыш жүйесінде машиналардың бірлік жүйесін қабылдады, бұл жүйе машиналарды екі жеке жүйеге бөлді. Бұл реттеме зақымдануға төзімділікті арттырды, себебі бір жүйе шайқас зардабынан тоқтатылуы мүмкін, ал екіншісі жұмыс істей беруге қабілетті болды. Кемелердің қазандықтары үш қазандық бөлімшесінде қатар орналастырылған; біріншісі басқару мұнарасының астында, ал қалған екеуі түтік астында орналасқан. Турбиналар екі машина бөлімшесіне бөлінді; біріншісі сыртқы біліктерді қамтиды және қазандық бөлімшелері арасында орналасқан, ал ішкі турбиналар артқы қазандық бөлімшесінің артындағы машина бөлімшесінде орналасқан. Кемелердің жобаланған ең жоғары жылдамдығы көрсетілгеннен асып түсті. Жылдамдық сынақтарында Дюнкерк ең жоғары жылдамдыққа жетті, ал Страсбург жасады. Бейбіт уақытта отын сақтағышы құрады, бірақ отын салмағы броньды бортты төмендетпеу үшін соғыс уақытында ол азайтылды. Соғыс уақытындағы отын жағдайында круиздік жылдамдықта кемелердің қашықтығы құрады, ал жылдамдығында круиздік радиусы дейін төмендеді. Кемелердің электр жүйелері төрт турбогенератормен, әр машина бөлімшесіне екі генератордан, маңызды жүйелерге резервтік қуатты қамтамасыз ету үшін екі дизель генераторымен жабдықталған. Портта пайдалану үшін үш дизель генераторы орнатылды, олар негізгі батареяның оқ-дәрі қоймаларының астындағы жеке бөлмеде орналасқан.
Қару-жарақ
Екі кеме де 330 мм 50 калибрлі сегіз (кал.) қарумен қаруланған, олар екі төртбұрышты мұнараға орналастырылған, екеуі де суперқұрылымның алдыңғы бөлігінде орналасқан. Сент-Шамон мұнараларды жобалаған, бұл ең жоғары 35 градусқа дейін көтерілуге және 5 градусқа дейін төмендеуге мүмкіндік берді. Оқтарды жеке тіректе ұстады, бұл шектеулі тәуелсіз жұмыс істеуге мүмкіндік берді, және оқтарды кез келген бұрышта зарядтауға болады, бірақ экипаждар оларды әдетте 15 градусқа қайтаратын, себебі оқтардың істеп қалу қаупі бар еді, егер оқтар жоғары бұрышта болса және бірдей мұнарадағы басқа оқтар атылса, мұндай жағдай тууы мүмкін. Бір оқтың төрт қарудың барлығын бірден істен шығару қаупін азайту үшін мұнаралар ішкі бөлімшемен бөлініп, бір-бірінен алшақ орналастырылды. Оқтар ұшақ жылдамдығымен оқ атып, жарылу қуаты салыстырмалы түрде үлкен болды, бұл «Дюнкерктердің» салыстырмалы түрде жеңіл брондалған «Дойчландтарға» қарсы күресуге арналғандығын көрсетеді. Оқ-дәрі қоймасы алдыңғы мұнара үшін 456 оқтан, ал суперқұрылымдық мұнара үшін 440 оқтан тұрды. Олардың ату жылдамдығы минутына 1,5-ден 2 оққа дейін болды. Кемелердің қосалқы қарулары он алты 45 калибрлі, екі мақсатты қарудан тұрды; олар үш төрт және екі қос мұнараға орнатылған. Төртбұрышты мұнаралар кормаға орналастырылды, біреуі суперқұрылымның орта сызығында, ал қалған екеуі жоғарғы палубаның екі жағында орналастырылды. Қос мұнаралар кеменің орта бөлігінде, түтін құбырының алдында орналасқан. Олар француз әскери-теңіз күштерінің алғашқы екі мақсатты қарулары болды. Оқтардың көтерілу бұрышы 10 градустан 75 градусқа дейін болды; 45 градуста олардың ең көп қашықтығы құрады. Ату жылдамдығы минутына 10-нан 12 оққа дейін болды. Оларға соғыс кемелеріне қарсы бронебойғыш оқтар мен ұшақтарға қарсы жарылғыш оқтар берілді. Әр қаруға шамамен 400 оқ бөлінді, оның үштен бірі бронебойғыш оқтар, ал қалғаны жарылғыш және жарық оқтары болды. Жақын қашықтықтағы әуе шабуылынан қорғану үшін «Дюнкеркке» екі еселенген тіректегі он пулемет, «Страсбургке» сегіз осындай пулемет, «Дюнкеркке» төрт еселенген тіректегі отыз екі пулемет және «Страсбургке» отыз алты пулемет берілді. 37 мм-лік екі тірегі суперқұрылымдық мұнараның қасында орналастырылды, ал қалған үшеуі кормадағы суперқұрылымда, оның бірі орта сызықта болды; «Страсбург» орта сызықты тірегін алып тастап, оның орнына басқа төрт еселенген 13,2 мм-лік пушканы орнатты. 13,2 мм-лік екі тірегі командалық мұнараның екі жағындағы жоғарғы палубада орналасқан, төртеуі жоғарғы палубаның айналасында, ал қалған екеуі кормадағы суперқұрылымға орналастырылды.
Өртке қарсы бақылау
Кемелер алғашқы француздық соғыс кемелері болды, олар отты басқару директорларымен жабдықталған. Кемелерде негізгі және қосалқы батареялар үшін стереоскопиялық қашықтық өлшегіші бар бес директор болды. Негізгі қарулар үшін бір директор қашықтық өлшегішімен мұнараға, ал екіншісі қашықтық өлшегішімен кордың үстіне орнатылды. Алдыңғы директордың үстінде қосалқы қаруларға арналған екі директор болды, біріншісі қашықтық өлшегішімен, ал үстіңгісі де қашықтық өлшегішімен жабдықталған. Қосалқы батареяның үшінші директоры 6 метрлік қашықтық өлшегішімен кордағы негізгі директордың төбесіне орнатылды. Екі негізгі батарея мұнарасы 12 метрлік қашықтық өлшегіштерімен, ал қосалқы төртбұрышты мұнаралар 6 метрлік қашықтық өлшегіштерімен жабдықталды, директорлар істен шыққан жағдайда жергілікті басқару үшін. Авиацияға қарсы батареяның отты басқару жабдығы төрт қашықтық өлшегіштен тұрды, екеуі мұнараның алдында, екеуі кордың үстінде орналасқан. Директорлар қашықтық, бағыт және бұрылу деректерін жинау үшін пайдаланылды, содан кейін олар броньдық палубалардың астындағы орталық басқару станциясына жіберілді; онда сызба кестелері мен аналогтық компьютерлер қарудың ату шешімдерін есептеу үшін қолданылды. Қарулар электр моторлары арқылы қашықтан басқарылды, бірақ жүйе пайдалануда қиындықтар тудырды, өйткені бұрылу және көтеру механизмдері сенімсіз болды, директорлардан қаруларға командаларды жеткізетін жүйе жиі жұмыс істемейтін, ал мергендер шағын түзетулер жасау үшін қолмен басқаруға көшуге мәжбүр болды. Кемелердің жүйелері осы мәселелерді түзету үшін өзгертілді, бірақ олар ешқашан сенімді жұмыс істемеді.
Қару-жарақ
Кемелерді қорғау схемасы "барлығы немесе ештеңе жоқ" принципін қамтыды. Олардың белдік бронясы Дюнкерк үшін ортаңғы бөлігінде қалың, ал Страсбург үшін де қалың болды, екі кеме үшін де тектерден жасалған, алдыңғы 330 мм оқ-дәрі қоймасынан артқы 130 мм оқ-дәрі қоймасына дейін созылған. Белдің екі шетінен көлденең брондалған бөлімдер орнатылған; Дюнкерк пен Страсбург үшін алдыңғы бөлімдер, ал артқы бөлімдер тиісінше 150 мм және 210 мм болды. Ол, оқтан қорғануын жақсарту үшін тік сызықтан 11,3 градусқа еңкейтілген. Бел су сызығынан жоғары және төмен созылды. Бел және бөлімдермен құрылған брондалған қорап екі брондалған палубамен жабылған, алғашқысы белдің үстіне жалғастырылып, алдыңғы оқ-дәрі қоймаларының үстінде 150 мм, ал қозғалтқыш бөлігі мен артқы оқ-дәрі қоймаларының үстінде 120 мм болды, төменде 20 мм болат палубамен нығайтылған. Төменгі палуба 20 мм қалыңдықпен, белдің төменгі жиегіне жалғасатын көлбеу жақтарымен жасалған; Страсбург үшін көлбеу жақтары артқы цитадельге дейін ұзартылды, кормасы көлбеу жақтары бар палубамен қорғалды, ал рульді басқару механизмін қорғайтын палуба бөлігін қосымша 50 мм пластиналар жапты. Басты мұнаралар беттерінде 330 мм, бүйірлерінде 200 мм және шатырларында 180 мм бронямен қорғалған, ал Страсбургте сәл жақсырақ қорғаныс болды, беттері 330 мм, ал шатырлары 200 мм. Мұнаралардың артқы пластиналары мұнаралар мен кемелер арасында әр түрлі болды және оқтардың салмағын теңестіру үшін ауыр болды. Дюнкерк үшін алдыңғы мұнарасы 300 мм артқы пластинаға, ал оның жоғары орналасқан мұнарасы 250 мм артқы пластинаға ие болды; Страсбургта тиісінше 300 мм және 250 мм пластиналар болды. Мұнаралар Дюнкерк үшін 200 мм, ал Страсбург үшін 220 мм брондалған барбеттердің үстіне орналастырылған; екеуі де жоғарғы палубадан 50 мм төменге дейін азайтылды. Екі кеменің де қосалқы мұнараларында 150 мм беттері, 100 мм бүйірлері және шатырлары, ал 100 мм артқы жақтары болды, олар 150 мм барбеттердің үстіне орналастырылған. Бақылау мұнарасының қабырғалары 150 мм қалыңдықпен жасалған, артқы жағында 100 мм, ал шатырында 80 мм. Мұнара ұшақтардың шабуылдарына қарсы жеңіл қорғанысқа ие болды, 10 мм пластиналармен жабылған, ал өртті басқару директорлары 10 мм болатпен қорғалған. Торпедалар мен теңіз миналарынан қорғану үшін жарылыс күшін жұту үшін сұйықтықпен толтырылған кеңістіктері бар қабатты торпедалық бөлімдер қолданылды. Сонымен қатар, әсерді жұтуға және маңызды аймақтарда су тасқынын бақылауға көмектесу үшін эбонит мосс деп аталатын резеңкеге негізделген қоспа қолданылды. Су астынан қорғау жүйесі корпустың белдік бронясымен бірдей аумағын қамтыды. Жүйе үш бөлімді қамтыды, алғашқысы 150 мм қалыңдықпен, содан кейін 10 мм бөлім және 150 мм қалыңдықтағы негізгі торпедалық бөліммен нығайтылды. Машиналық бөлімдерді қорғаған жерде жүйенің тереңдігі шамамен 40 мм болды, бұл қазіргі заманғы шетелдік кемелермен салыстырғанда шамамен 40 мм болатын. Жүйе тарылған жерде, алдыңғы және артқы оқ-дәрі қоймаларының тұсында, негізгі бөлімнің қалыңдығы тиімділіктің төмендеуін есепке алу үшін 40 мм-ге дейін, содан кейін 50 мм-ге дейін ұлғайтылды. Корпустың астындағы минаның жарылысы оқ-дәрі қоймаларын бұзуына жол бермеу үшін қоймалардың түбі қос түбінен жоғары көтерілді және олар 30 мм пластиналармен қорғалды.
Өзгерістер
Кемелер қысқа қызмет ету кезеңінде салыстырмалы түрде шағын өзгерістерге ұшырады; екі кеме де 1938 жылы басқару мұнарасына түтін кедергісін азайту үшін түтік қаптамасын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, алдыңғы негізгі батарея директорының 12 м қашықтықты өлшегіші «Дюнкерк» кемесіндегі нұсқасымен ауыстырылды, ал «Страсбург» жаңартылған қашықтықты өлшегіш алмады. 1939 жылдың қарашасынан 1940 жылдың қаңтарына дейін жүргізілген жөндеу жұмыстары кезінде «Страсбург» кемесіне неміс магниттік миналарының жарылу қаупін азайту үшін дегауссинг кабельі орнатылды, ал тамыз-қыркүйек айларында тағы бір жөндеу кезінде жеңіл зениттік қаруларды атып түсіруден қорғау үшін болат экран орнатылды. «Страсбург» кемесінің басқару мұнарасы 1940 жылдың қараша және желтоқсан айларында флагмандық кеме ретінде пайдалану үшін қайта жабдықталды, өйткені «Дюнкерк» сол кезде істен шыққан болатын. 1942 жылы Тулонде «Дюнкерк» жөндеуден өткен кезде, оның авиациялық жабдықтарын қосымша 37 мм зениттік қарулармен ауыстыру мүмкіндігі қарастырылды, бірақ бұл жұмыс қараша айында флот суға батырылғанға дейін басталған жоқ. 1942 жылдың қаңтардан сәуір айына дейін «Страсбург» кемесінің алдыңғы 37 мм орнатылған қарулары «Дюнкерк» кемесіндегідей, оның мұрын бөлігінен ауа райы палубасына көшірілді, сондай-ақ төрт антеннасы бар әуе іздеу радиолокациялық станциясы орнатылды. Станциямен жүргізілген алғашқы сынақтар көрсеткендей, анықтау қашықтығы ...
Қызмет тарихы
1936 жылы қолданысқа енгізілгеннен кейін, Дюнкеркке жан-жақты сынақтар мен бағалаулар қажет болды, оның ішінде қаруларымен кең ауқымды сынақтар, себебі негізгі және қосымша артиллериялық орналымдары француз теңіз күштері үшін жаңа болды. Осы кезеңде, 1937 жылғы мамыр айында ол король Георг VI мен королева Елизаветаның тәж кию рәсімі үшін өткен теңіз парадында Францияны өкілдік етті. 1938 жылдың басында Дюнкерк Францияның Батыс Африкадағы колониялары мен Кариб теңізіндегі аралдарды аралады. Қыркүйек айында толыққанды қызметке дайын деп жарияланғаннан кейін, ол Атлантика эскадрильясының бас флагманы болды. Ұзақ өтпей Страсбургке дайындық жұмыстары тапсырылды, бірақ Еуропадағы халықаралық ахуалдың нашарлауы француздарды кемені сынақтан тез өткізуге мәжбүр етті; Страсбург Дюнкеркке қарағанда, қызметке кіріспес бұрын алты айдан астам сынақтан өтті және дайындықтан өтті, ал Дюнкеркке екі жылдан астам уақыт кетті. 1939 жылғы сәуір айының басында Германиямен Судет дағдарысы кезінде Дюнкерк француз крейсері Жанна д'Арктің Кариб теңізінен оралған оқу круизін сүйемелдеу үшін жіберілді, себебі жақын жердегі неміс эскадрильясы соғыс басталған жағдайда кемеге қауіп төндіретін еді. Содан кейін Страсбург эскадрильяға қосылды және екі кеме 1-ші шайқас дивизиясы болып тағайындалды. Кемелер мамыр айында Португалияға сапар шекті, содан кейін сол айдың соңында және маусым айында Ұлыбританияға ұзақ сапар жасады. Еуропа соғысқа қарай бет бұрғанда, екі кеме де шілде және тамыз айларында Бретань жағалауында кең ауқымды жаттығулар өткізді. Польша аумағына қатысты Германияның агрессивті талаптарының күшеюіне байланысты, британдық және француздық теңіз басшылығы күтілетін соғыста бірлескен операцияларға жауапкершілікті бөлісуге келісті; Франция Атлантиканың орталық бөлігіндегі одақтас кемелерді қамтамасыз етуге міндеттенді, және осы мақсатта Дюнкерк пен Страсбург жаңа Рейд күштеріне (Шабуыл күштері) қосылды, олардың міндеті – неміс сауда кемелерін іздеу және жою болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Сентябрь айының басында соғыс басталғанда, вице-адмирал Марсель Бруно Генсуль басқаратын "Форс де Рейд" күштері, неміс "Дойчланд" класындағы крейсерлері одақтас кемелерге шабуыл жасауға шыққандығы туралы хабарламалар келіп түскен соң теңізге шықты. Алайда, неміс рейдерлері әлі де Солтүстік теңізде болды, сондықтан француз жолаушылар лайнерімен кездескеннен кейін "Форс де Рейд" күштері портқа қайтып келді. Неміс крейсерлерін табу мүмкіндігін арттыру үшін күштер бөлінді, "Дюнкерк" Францияның Брест портынан, француз авианосегі "Беарнмен" бірге, ал "Страсбург" британдық авианосецпен бірге француз Батыс Африкасындағы Дакарға оңтүстікке қарай жол тартты. Қараша айында "Дюнкерк" неміс кемелерін іздеуге қосылды. Қараша айының соңында "Страсбург" Дакардан қайта шақырылып, "Форс де Рейд" күштері қайта құрылды. "Дюнкерк" Банк де Францияның алтын қорының бір бөлігін Канадаға жеткізіп, желтоқсан айында әскер тасымалдау конвойын Ұлыбританияға сүйемелдеді. 1940 жылдың басында кемелер Италиямен соғыс қаупі күшейгендіктен Жерорта теңізіне жіберілді; француздықтар Италияны соғысқа кірмейін деп күш көрсету арқылы тоқтатуды үміттенеді. 1940 жылдың сәуір айында Норвегия науқанына қолдау көрсету мүмкіндігі қарастырылды, бірақ Италияның күшейе берген жауымкерлік позициясы француздарды оларды Жерорта теңізінде қалдыруға мәжбүр етті. Мерс-эль-Кебирде француз флотының басқа бөлімдерімен бірге орналасқан кемелер Франция шайқасы кезінде, француздың жеңілісімен аяқталғанда, аз ғана белсенділік танытты; келісімшарт бойынша француз флоты әскериленбейтін болды, ал "Дюнкерк" және "Страсбург" Мерс-эль-Кебирде қалуға тиіс болды.
Мерс-эль-Кебир
Британ үкіметі немістер француз флотын басып алып, оны Ұлыбританияға қарсы қолдануға ниетті деп дұрыс емес қорқып, кемелерді бейтараптандыру науқанын бастады. Британдық H күштері, оның ішінде Худ және линкорлар мен , Мерс-эль-Кебирдегі француз кемелерін еркін француз күштеріне қосылуға мәжбүрлеу, Францияның Кариб теңізіндегі колонияларында немесе АҚШ-та әскериленбей қалдыру немесе оларды батыру үшін жіберілді. Гензуль талаптарды қабылдамағандықтан, британдықтар оқ ашты. Француз кемелері теңізге қарай мұрын бөлігімен бұрылып тұрды, бастапқыда Дюнкерк пен Страсбургтің жолға шыққанша атысқа жауап беруіне мүмкіндік бермеді. Британдық кемелердің оқтары Дюнкеркке және ескі француздық жауынгерлік кемелер «Бретань» мен «Провансқа» жылдам зақым келтірді. Дюнкерк экипажы оны суға батпауы үшін жағаға тіреуге мәжбүр болды; «Бретань» жарылып, «Прованс» порттың түбіне батты. Алайда, «Страсбург» кемесі бекінісінен шығып, порттан қашып құтыла алды. Төрт эсминецпен бірге ол британдық флоттан қашып, Тулонға жетті. Дюнкеркте кеме жөндеу жұмыстары бірден басталды, кемені теңізге лайықты жағдайға келтіру үшін Тоулонға қайтару мақсатында. Кеме тұрақты түрде жарамсыз деп танылмағаннан кейін, британдықтар қайтып келді және әуе кемесінен әуе шабуылын жасады, оған Гензуль мен Дюнкерк командирлері торпедалық торлар немесе адамдармен жабдықталған зениттік пулеметтер түрінде қорғануды ұйымдастыра алмады. «Фейри Свордфиш» торпедалық бомбалаушылары Дюнкеркке тікелей соққы бере алмады, бірақ екі торпеда кеменің қасына тірелген «Терре-Нев» патрульдік қайығын соқты. Бұл соққылар кемедегі тереңдік зарядтарының екінші жарылысына әкелді, бұл сегіз әуе торпедасына тең келіп, Дюнкерк корпусына ауқымды зақым келтірді. Дегенмен, жөндеу жұмыстары тез қайта басталды және оның тесілген корпусы жабылып, құрғатылды. Осы уақытта «Страсбург» адмирал Жан де Лаборд басқаруымен Тулондағы француз флотының қалдықтарынан құрылған «Forces de haute mer» күштерінің флагманы болды. Осы кезеңде, келісім шартының шектеулері француз теңіз күштерінің қызметін «Страсбургті» ай сайын екі оқу круизімен шектеліп, портта ұстады. 1940 жылдың қыркүйегінде кеме бірнеше крейсерлермен бірге Мерс-эль-Кебирдегі шабуылдан кейін жөнделіп, қайта суға шығарылған «Прованс» қаласын қорғау үшін шықты. 1941 жылдың сәуірінде Дюнкерк теңізге лайықты жағдайға келді, бірақ оның қозғалтқыш жүйесін сынау қажет болды. Жерорта теңізіндегі науқан кезінде британдық және итальяндық күштер арасындағы ауыр шайқастар Дюнкерктің Францияға қайта оралуын 1942 жылдың ақпанына дейін кешіктірді. Бес эсминец пен 65 ұшақпен бірге 20 ақпанда Тулонға келді және мамыр айында жөндеу жұмыстарын бастау үшін құрғақ докқа қойылды.
Тулон қаласында суға бату
8 қарашада Францияның Солтүстік Африкасына жасалған одақтас шабуылы – «Шамыл» операциясынан кейін Германия «Антон операциясын» бастады. Ол Виши Франциясының «бос аймақ» деп аталатын барлық бөлігін басып алуға кірісті, бұл аймаққа дейін немістер басып кірмеген еді. Немістер кемелерді тартып алуы мүмкін деп күткен де Лаборд өзінің экипаждарына кемелерін батыруға дайындалуға бұйрық берді. 27 қарашада немістер Тулонға келгенде, дайындық жұмыстары аяқталған еді және де Лаборд бұйрық берді. Саботаж тобы кемелерді аралап, немістерге пайдалы болуы мүмкін кез келген жабдықты – қашықтық өлшегіштерді, гирокомпастарды және радиоларды жойды. Олар қазандықтарды отқа қойып, сумен жабдықтауды тоқтатып, қазандықтардың қызып, жарылуын қамтамасыз етті, сондай-ақ, зеңбіректердің ішінде жарылғыш заттарды орналастырды. «Страсбург» экипажы кеме батқанын қамтамасыз ету үшін теңіз клапандарын ашып, батыру зарядтарын жарықтырды. «Дюнкерк» сол кезде құрғақ докта толыққанды емес еді, сондықтан оны өртеді, жарылғыш зарядтармен зақымдады, содан кейін құрғақ доктан су шығарғанда суға батырды. Германияның қызығушылығы шамалы болғандықтан, Италия қираған кемелердің көп бөлігін бақылауға алды. Италиялық флот мүмкіндігінше көп кемелерді іздеді, бірақ «Дюнкерк» пен «Страсбург» тез жөндеуге келмейтіндей зақымдалғандықтан, оларды толық шығын деп есептеді. Француздардың оларды болашақта жөндеуіне жол бермеу үшін итальяндықтар қираған кемелерге қосымша зақым келтірді, оның ішінде негізгі батареялық зеңбіректерді қиратты. Содан кейін олар екі кемені де бөлшектеуге кірісті, бірақ 1943 жылдың қыркүйегінде Италия капитуляциялағаннан кейін немістер портты қайта бақылауға алды. Немістер «Страсбургті» Виши үкіметіне қайтарды, олар кемені соғыстан кейін жөндеуді үміттене отырып, Лазарет шығанағында сақтап қалды. Кейін ол оңтүстік Францияға одақтастардың шабуылынан кейін американдық авиациямен бомбаланды және қайтадан батты. Соғыстың соңғы жылдарында «Дюнкерк» да бірнеше рет бомбаланды. 1944 жылдың қазан айында еркін француз күштерінің бақылауына өткеннен кейін «Страсбург» қайтадан көтерілді, бірақ ол жөндеуге жарамсыз болды. Оның орнына, ол су асты қаруларын сынау үшін нысана ретінде пайдаланылды. Екі кеменің қираған қалдықтарымен он жылдан астам уақыт бойы ештеңе жасалмады. 1955 жылдың наурыз айында «Страсбург» жарамсыз деп танылды және мамыр айында металл тескіштерге сатылмас бұрын Q45 деп аталды. «Дюнкерк» қыркүйекте Q56 болып өзгертілді, бірақ 1958 жылдың қыркүйегіне дейін сақталды, содан кейін ол да металл тескіштерге сатылды.