Кіріспе

"Аңызға айналған оқиға" – 1968 жылы түсірілген француз фильмі. Режиссері – Орсон Уэллс, басты рөлде – Жанна Моро. Фильм алғаш рет француз телеарналарында көрсетілді, содан кейін кинотеатрларда да шықты. Ол даниялық жазушы Карен Бликсеннің (әдеби псевдонимі Исак Динесен ретінде кеңінен танымал) жазған қысқа әңгімесі негізінде жасалған. 60 минуттық фильм Уэллстің режиссерлік еткен ең қысқа толық метражды фильмі болып есептеледі.

Сюжет

XIX ғасырдағы Макаода мырза Клей (Орсон Уэллс) өмірінің соңына таман бай саудагер. Оның жалғыз серігі – кітап сақтаушысы, Левинский (Роджер Коджио) есімді поляк еврей эмигранты. Бір күні кешке Клэйге ұйықтамас бұрын оқып бергенде Левински Ишая пайғамбардың болжамын айтады. Клей болжамдарды жек көретінін білдіреді және бірде кемеде бай қарттың өз әйеліне бала тудыру үшін теңізшіге бес гинея ұсынғанын естіген әңгімесін айта бастайды, бірақ Левински осы оқиғаны өзі де бірнеше теңізшіден естігенін айтып, аяқтайды. Клей осы аңызды шындыққа айналдыруға құмарланады, ал Левински Клейдің әйелі рөлін ойнайтын теңізші мен жас әйелді табуға жіберіледі. Левински Клейдің бір кездері серіктесі болған Вирджинияның (Жан Моро) қызымен кездеседі. Клейдің қатыгез істері Вирджинияның әкесін банкротқа ұшыратып, өзін-өзі өлтіруге итермелейді, ал ол осы іске қатысып, кек алуға асығады. Кедей теңізші, Пол (Норман Эшли) есімді жас даниялық, жақында шөл аралынан құтқарылып, көшеде табылып жұмысқа алынады. Пол бұл оқиғаны өзі де естігендіктен, бастапқыда қатысудан бас тартады, бірақ Клей оған ақша қажет екенін еске салғанда келіседі. Вирджиния мен Пол қысқа ғана одақта эмоционалдық байланыс табады, бірақ әрқайсысы өз жолымен кетеді – Вирджиния Клейге деген ашуын жеңеді, ал Пол Макаоның көпшіліктің арасында жоғалады. Ол бұрын Клейден Вирджинияға шөл аралында тапқан қабықшаны беруін сұрайды, оны құлағына тигізсе, ән естиледі дейді. Левински Клэйге болған оқиғаны хабарлауға барады, бірақ ескі саудагердің қайтыс болғанын біледі. Ол Полдың қабықшасын құлағына қояды және Вирджинияға бұл әнді бұрын да естігенін, бірақ қайдан естігенін есіне алмағанын айтады.

Өндіріс

Орсон Уэллс Карен Бликсеннің шығармашылығына әуес екенін айтқан және бір кезде оның туындылары негізінде фильмдер сериясын жасау жоспарларын жариялаған. "Аңызға айналған оқиға" – Бликсеннің 1958 жылғы "Тағдыр анекдоттары" жинағында алғаш жарияланған қысқа әңгіме. Бастапқыда "Аңызға айналған оқиға" екі бөлімді антологиялық фильмнің бір бөлігі болуы тиіс еді, ал екінші бөлімі Бликсеннің "Норденайдағы су тасқыны" әңгімесіне негізделуі керек еді. Алайда, екінші фильм Уэллс Будапештте (Венгрия), өндіріс орталығындағы командасының кәсібилігіне қатысты алаңдаушылық білдірген соң тоқтатылды. Уэллс француз теледидарында тұсаукесер өткізу үшін "Аңызға айналған оқиға" фильмін жасауға l'Office de Radio Télévision Française-тен қаржы алды, содан кейін Францияда және басқа елдерде кинотеатрларда көрсету жоспарланды. Қаржыландыру шарты бойынша Уэллс фильмді түсті түсіруге міндетті болды. Уэллс түсті кинематографияны ұнатпаған, ол бір сұхбатында: "Түс декорацияны, пейзажды, костюмдерді жақсартады, бірақ қызықтай, актерлерді нашарлатады. Бүгінде түсті фильмдегі бірде-бір есімді актерді атау мүмкін емес" деді. Фильмнің көп бөлігі Уэллстің Испанияның Мадрид қаласының шетіндегі шағын Чинчон қаласындағы үйінде түсірілді. Макао портының орны Чинчонның бас алаңы болды, ал Қытайдағы португалдық қаланы бейнелейтін басқа да сыртқы сахналар жақын жердегі Педраса, Брихьюга және Вальдеморо қалаларында түсірілді. Уэллс Макао атмосферасын қайта жасай алу үшін Мадридтегі қытай мейрамханаларының официанттарын эпизодтық рөлдерге шақырды.

Үй медиасы

2016 жылдың 30 тамызында "Өлсіз оқиға" фильмі АҚШ-та Criterion Collection арқылы DVD және Blu-ray форматтарында жарық көрді.