Лисанов Ли-2: советский транспортный самолет, лицензионная копия Douglas DC-3. Производился с 1939-1952 гг. для ВВС и Аэрофлота. История, характеристики.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Авиалайнерлер және әскери көлік ұшақтары
Airliner and military transport aircraft
{|Инфоқаптама Ұшақ түрі
| түрі = Жүк/жолаушылар көмекші ұшағы және жеңіл бомбалаушы
| ұлттық шығу тегі = КСРО
| өндіруші = ГАЗ
| енгізілген = 1939
| негізгі қолданушы = Кеңес Әуе Күштері
| тағы қолданушылар = Аэрофлот
| өндірілген = 1939–1952
| күйі = өндірістен шығарылған, тек 1-і ғана қолданыста
| салынған саны = 6,157 (кейінгі зерттеулер бойынша 4,937)]]
{|Infobox Aircraft Type
| type = Cargo/passenger utility aircraft and light bomber
| national origin = Soviet Union
| manufacturer = GAZ
| introduced = 1939
| primary user = Soviet Air Force
| more users = Aeroflot
| produced = 1939 1952
| status = out of productions, only 1 still service
| number built = 6,157 (per later research 4,937)]]
Лисунов Ли-2 (НАТО тілінде Cab), бастапқыда PS-84 деп аталған, Дуглас DC-3 ұшағының кеңестік лицензиялық нұсқасы болды. Ол Мәскеудегі Химкидегі №84 зауытында және 1941 жылы эвакуацияланғаннан кейін Ташкенттегі ТАПО-да өндірілді. Жобаны авиация инженері Борис Павлович Лисунов басқарды.
The Lisunov Li 2 (NATO reporting name: Cab), originally designated PS 84, was a license built Soviet version of the Douglas DC 3. It was produced by Factory #84 in Moscow Khimki and, after evacuation in 1941, at TAPO in Tashkent. The project was directed by aeronautical engineer Boris Pavlovich Lisunov.
Жобалау және әзірлеу
Кеңес Одағы алғашқы DC-2 ұшағын 1935 жылы алды. 1936 жылдың 11 сәуірінде 18 DC-3 ұшағына тапсырыс берілді, ал КСРО үкіметі соғысқа дейін «Аэрофлот» үшін 21 DC-3 ұшағын сатып алды. 1936 жылдың 15 шілдесінде КСРО үкіметіне өндіріс лицензиясы берілді. Лисунов 1936 жылдың қарашасынан 1939 жылдың сәуіріне дейін «Дуглас» ұшақ компаниясында екі жыл жұмыс істеді, конструкцияны аударды. Ол «Дугласқа» бірге барған инженерлердің бірі Владимир Михайлович Мясищев болды. Жобалау және өндіріс Химкидегі (қазір Мәскеу қаласының маңындағы) 84-ші мемлекеттік авиация зауытында жүзеге асырылды. Кеңес үлгісі PS-84 – «Пассажирский самолет 84» (84-ші жолаушылар ұшағы) деп аталды (яғни, 84-ші мемлекеттік ұшақ зауытында жасалған). Бастапқы конструкцияға ең аз өзгеріс енгізу ниеті болғанымен, ГАЗ-84 зауыты «Дуглас» ұшағының түпнұсқалық суреттеріне 1293 инженерлік өзгеріс енгізуге мәжбүр болды. Бұл өзгерістерге бөлшектердің дизайны, өлшемдері, материалдары және технологиялары қатысты. Көптеген өзгерістер совет стандарттарына сәйкес, АҚШ жүйесінен метрикалық жүйеге ауысумен байланысты болды, бұл Владимир Мясищев үшін оңай шаруа емес еді. 1930-40 жылдары совет авиациясының ауамен салқындатылатын радиалды қозғалтқыштарын жасауда жетекші роль атқарған Швецов ОКБ-19 конструкторлық бюросы PS-84 ұшағына қуат беру үшін өздерінің Швецов АШ-62ИР радиалды қозғалтқыштарын қолданды. Бұл қозғалтқыш тоғыз цилиндрлі Wright R-1820 «Циклон-9» қозғалтқышының советтік нұсқасы еді. Алғашқы «Дуглас» DST «Sleeper Transport» және бастапқы 21 орындық американдық DC-3 авиалайнерлері де осы Wright Aeronautical Cyclone 9 радиалды қозғалтқышымен жабдықталған еді. Советтік стандарттық практика бойынша, қозғалтқыштар температураның өзгеруіне төтеп беру үшін толық жабылатын қақпақтармен жабдылған. Ұшақтың қанаттарының ұзындығы аздап қысқартылды, бірақ қалған өзгерістер көзге түспес еді. Жолаушылар есігі фюзеляждың оң жағына жылжытылды, ал сол жақтағы жолаушылар есігінің орнына жоғарыдан ашылатын жүк есігі орнатылды. Құрылымдық нығайту үшін сәл ауыр тері қолданылды, себебі метрикалық тері өлшемдері американдық қорытпа металл парақтарымен толық сәйкес келмеді. Советтік стандарттық бұрандалы бөлшектер өзгеше болды, ал қозғалтқыш тіректері, қону шассисі, доңғалақтары мен шиналары бастапқы конструкциядан мүлдем өзгеше болды. Кейінгі модификациялар қашық және Арктикалық аймақтарда жұмыс істеу үшін шаңғылы қону шассисін орнатуға мүмкіндік берді. Алғашқы PS-84 ұшақтары 1939 жылы ГАЗ-84 өндіріс желісінен шыға бастады. 1941 жылдың 22 маусымында Германия КСРО-ға басып кірген кезде ГАЗ-84 зауытында 237 PS-84 ұшағы құрастырылған еді. Жауап ретінде Кремль совет өнеркәсібінің көп бөлігін шығысқа көшіру жоспарын іске қосты, ал Ли-2 өндірісі қазіргі Өзбекстанның астанасы Ташкенттегі ГАЗ-33 зауытында жалғасты. Ұзақ күрес жолынан кейін, 1942 жылдың қаңтарына қарай зауыт қайтадан PS-84 ұшақтарын шығара бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Казандағы ГАЗ-124 зауыты да он ұшақ жасады, ал 1946-1950 жылдар аралығында Амур өзеніндегі Комсомольсктегі ГАЗ-126 зауыты 353 Ли-2Т ұшағын құрастырды, содан кейін бұл зауыт МиГ-15 өндірісіне көшті. Ли-2 ұшағының әскери нұсқаларында бомба тастау жабдықтары – бомба көздегіштері, бомба тіректері және қорғаныс мұнарасы болды, бұл DC-3 ұшағының әскери C-47 үлгісіне ұқсас еді. Қорғаныс қару-жарағына 7,62 мм (.30 калибрлі) ШКАС пулеметі орнатылған MV-3 арқалық мұнарасы кірді, кейіннен ол 12,7 мм (.50 калибрлі) UBT ауыр пулеметімен ауыстырылды. Сонымен қатар, екі ШКАС пулеметін жүк есігінің жанындағы артқы фюзеляждың екі жағына орнатуға болады. Ли-2ВВ (Военный вариант = әскери нұсқа) деп аталатын нұсқада қосымша ШКАС пулеметін орнатуға арналған қайта жасақталған мұрын бөлігі болды және орталық фюзеляж астында төрт 250 кг (551 фунт) бомба тасымалдауға мүмкіндік берді. Кіші бомбаларды фюзеляжға салып, экипаж жүк есігінен лақтырып тастауға болады.
The Soviet Union received its first DC 2 in 1935. A total of 18 DC 3s had been ordered on 11 April 1936, and the government of the USSR purchased 21 DC 3s for operation by Aeroflot before World War II. A production licence was awarded to the government of the USSR on 15 July 1936. Lisunov spent two years at the Douglas Aircraft Company, between November 1936 and April 1939 translating the design. One of the engineers who accompanied him to Douglas was Vladimir Mikhailovich Myasishchev. Design work and production were undertaken at State Aviation Factory 84 in Khimki (now a suburb of Moscow). The Soviet version was given the designation PS 84 – Passazhirskiy Samolyot 84, passenger airplane 84 (i. e. made in GAZ/State Aircraft Plant No. 84). Despite the original intention to incorporate as few changes as necessary to the basic design, the GAZ 84 works had to make some 1,293 engineering change orders to the original Douglas drawings, involving part design, dimensions, materials and processes, most as a part of metrication of the design from U. S. customary units to suit Soviet standards, no small task for Vladimir Myasishchev to accomplish. The well established Shvetsov OKB 19 design bureau, responsible for the great bulk of the Soviets' air cooled radial aviation powerplant designs of the 1930 40s, used their Shvetsov ASh 62IR radial engines, a Soviet development of the nine cylinder Wright R 1820 Cyclone 9, to power the PS 84. The same Wright Aeronautical Cyclone 9 radial also powered the earliest Douglas DST "Sleeper Transport" versions, and initial 21 passenger versions, of the original American DC 3 airliner. The Soviet standard design practice usually mandated fully shuttered engines in order to cope with temperature extremes. A slightly shorter span was incorporated, but many of the other alterations were less evident. The passenger door was moved to the right or starboard side of the fuselage, with a top opening cargo door on the left or port side in place of the original passenger door. The structural reinforcement included slightly heavier skins, because the metric skin gauges were not exact equivalents of the American alloy sheet metal. Standard Soviet metric hardware was different and the various steel substructures such as engine mounts and landing gear, wheels, and tires were also quite different from the original design. Later modifications allowed the provision of ski landing gear in order to operate in remote and Arctic regions. The first PS 84s had begun to emerge from the GAZ 84 production line by 1939. By the time Germany invaded the USSR on 22 June 1941, 237 PS 84s had been built at GAZ 84, all in civil passenger configuration. In response to the invasion, the Kremlin set in motion a plan to relocate much of the industrial capability of the Soviet Union to the East, with production of the Li 2 ending up at GAZ 33 in Tashkent, now the capital of Uzbekistan. After a monumental struggle, the factory was producing PS 84s again by January 1942. GAZ 124 at Kazan also built ten aircraft before the start of World War II, and 353 Li 2Ts were built by GAZ 126 at Komsomolsk on Amur between 1946 and 1950, before that plant switched to MiG 15 production. Some military versions of the Li 2 also had bombing equipment—such as bomb sight and bomb racks, and defensive turret, not unlike the military C 47 development of the DC 3. The defensive armaments consisted of MV 3 dorsal turret with a 7.62 mm (.30 in) ShKAS machine gun, later replaced with a 12.7 mm (.50 in) UBT heavy machine gun. Additionally two ShKAS machine guns on pivot mount could also be mounted on both sides of the rear fuselage near the cargo door. A version designated Li 2VV (Voyenny Variant = military variant) had a redesigned nose for extra ShKAS machine gun and could carry up to four 250 kg (551 lb) bombs under the central fuselage. Smaller bombs could be carried inside the fuselage and thrown out of the cargo door by the crew.
Пайдалану тарихы
PS-84 әуе кемесі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін негізінен Aeroflot әуе компаниясымен жолаушы тасымалы ретінде ұшқан. 1941 жылы Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағанда, PS-84-тің көп бөлігі әскери қолданысқа алынып, 1942 жылы Лисунов Ли-2 деп қайта аталды. Әскери үлгілері жоғарғы мұнарасында пулеметпен жабдықталған. Ұшақтар көлік, партизандық құрал-жарақпен жабдықтау, бомбалау және санитарлық ұшақ ретінде пайдаланылды. 1940-1954 жылдар аралығында Ли-2-нің барлық түрлері өндірілді және ол 1960 жылға дейін Шығыс Еуропада кеңінен қолданылды. 1980 жылдары Қытай мен Вьетнамда қолданыста болған соңғы Ли-2 ұшақтары тіркелді. Еуропада тек бір Ли-2 ғана ұшуға жарамды күйге келтірілген. Венгрия тіркелген HA LIX 1949 жылы Ташкенттегі №84 (GAZ 84) ұшақ зауытында 18433209 сериялық нөмірімен салынды және 1964 жылға дейін MALÉV компаниясымен пайдаланылды. 1974 жылы әуе күштерінің парашюттік жаттығу ұшағы ретінде мұражайға берілді. 2001 жылы толық қайта жаңартылғаннан кейін ол экскурсиялық рейстер жасап, әуе шерулеріне тұрақты қатысады. Оны Будапешт, Венгриядағы Будаорс әуежайында орналасқан Goldtimer қоры басқарады. Солтүстік Корея Әуе күштерінің әлі де Ли-2 ұшақтарын көлік үшін пайдаланатыны белгілі, бірақ олар кейбір әуе базаларында болғанымен, қызметтен шығарылған болуы мүмкін.
The PS 84 had flown with Aeroflot primarily as a passenger transport before World War II. When Germany attacked the Soviet Union in 1941 many of the PS 84s were taken into military use and redesignated the Lisunov Li 2 in 1942. The military models were equipped with a machine gun on dorsal turret. The aircraft were used for transport, partisan supply, bombing, and as ambulance aircraft. aircraft were produced of all Li 2 variants between 1940 and 1954 and it saw extensive use in Eastern Europe until the 1960s. The last survivors in use were noted in China and Vietnam during the 1980s. Only one Li 2 restored to airworthy condition exists in Europe. The Hungarian registered HA LIX was built in 1949 in Airframe Factory Nr.84 (GAZ 84) of Tashkent, as serial number 18433209 and was operated by MALÉV till 1964. It was withdrawn to a museum in 1974 as an airforce parachute trainer airplane. After a complete reconstruction finished in 2001 it flies sightseeing tours and regularly participates at air shows. It is operated by the Goldtimer Foundation, based at Budaörs Airport, Budapest, Hungary. The North Korean Air Force is known to still use a number of Li 2s for transport, although they may have been decommissioned despite their continued presence on certain airbases.