Кіріспе

Lustratio – ежелгі грек және римдік тазару рәсімі. Ол шеруді және кейбір жағдайларда шошқа (sus), қошқар (ovis) және бұқа (taurus) (suovetaurilia) құрбандығын қамтыды. Бұл атау ағылшын тіліндегі "lustration" (тазарту) сөзінің шығу тегі болып табылады.

Мақсаты

Люстрация рәсімін дін қызметкері немесе магистрат жүргізетін, ол тазартылатын аумаққа айналып өтетін процессияны, онда кемінде бір құрбандық жануары болар еді. Осыдан кейін жануарлар Марс құдайына құрбандыққа шалынатын. Құрбандыққа шалынатын малдар көбінесе шошқа, қошқар немесе бұқа болатын. Люстрацияның бір себебі – жаңа туған балаларды дүниеге келген сәттен бастап пайда болған зиянды рухтардан арылту еді. Рәсім ұл балалар үшін тоғыз күндік, ал қыз балалар үшін сегіз күндік шақта өткізілетін. Рәсім кезінде процессия тазартылатын баланың айналасына сиқырлы шекара салар еді. Рәсімнің соңында, егер бала ұл болса, оған әдетте алтыннан жасалған кішкентай әшекей – булла сыйланатын, ол былғары қапқа салынып баланың мойнына ілінетін. Бұл булла бала жігіт болып, балалық күнінің қызыл сызықты тога пратекстасын ересек адамның қарапайым тога вирилисімен ауыстырғанға дейін тағылатын. Люстрация рәсімі баланың атын қоюмен аяқталар еді, оның есімі ресми рим тізілімдеріне енгізіліп, баланың болашағын білу үшін құстардың ұшуын бақылау жүргізілетін. Люстрация рәсімдері сонымен қатар қалаларды, заттарды немесе ғимараттарды тазарту үшін, ал кейде қылмыс болған жерді тазарту үшін де қолданылатын. Люстрация рәсімдері егінге, малға, жаңа отарларға және жауға аттану немесе тексеруден өту алдында әскерге бата беру үшін де пайдаланылатын. Соңғы жағдайда әскерлер көбінесе жағалауға орналастырылып, құрбандықтың жартысы теңізге лақтырылып, қалған жартысы тұғыр үстінде өртелетін. Римдік Игувиум қаласында орындалатын люстрация туралы нұсқаулар рәсімнің дін қызметкерлері мен құрбандық жануарларынан тұратын процессияның қаланың қамалын айналып, құрбандықтар жасалатын қамалдың үш қақпасында тоқталудан тұратындығын көрсетеді. Қақпалар нығайтуды қажет ететін әлсіз нүктелер деп есептелген.

Іс-шаралар

Бір ерекше оқиға – Килон қырғынынан кейін криттік Эпименидтің Афинаны тазарту үшін өткізген тазарту рәсімі (люстрация). Зосмис, соңғы антик дәуірінің пұтқа табынушы тарихшысы, Константин Ұлы өзінің ұлы Криспті және әйелі Фаустаны өлтіргеннен кейін, ескі діннің жұбандарына жүгінді. Олар оған осы істері үшін тазарту рәсімін өткізуге келмейтінін білген соң, христиан дінінің жұбандары оған кешірім бергеннен кейін христиан дініне көшті.