Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Діни амалдар тобы. Кейбір батыс ислам ғалымдарының пікірінше, халықтық діни амалдар бекташи тарикасында сақталып келеді, ал белгілі бір амалдар Балқан христиандығында және бекташи емес Балқан исламында да аз дәрежеде кездеседі.
Group of religious practices
Folk religious practices remain in the Bektashiyyah tariqa and certain practices are also found to a lesser extent in Balkan Christianity and non Bektashi Balkan Islam as well, according to some Western Islamic scholars.
Балқан ауылдарының мұсылмандар мен мәсіхшілердің ортақ салт-дәстүрлері мен қасиетті нәрселері
Артур Эванс есімді белгілі археолог Еуропаның ежелгі діндерін зерттегеннен кейін, ағаштар мен бағаналарға табынушылыққа негізделген, оларды жалған құдайлар ретінде қабылдаған діни ағымдар болғанын анықтады. Македонияда ол Текекиой қаласындағы дервиштер күткен ғибадатханаға кірді (Түрікше Текекиой, "köy" – "ауыл" деген мағынаны білдіреді, бұл қазіргі Тетоводағы теке болуы мүмкін). Оған ғибадатханадағы рәсімге қатысуға рұқсат берілді, оның орталығында тік төртбұрышты үлкен тас тұрды, ол мүмкін жергілікті Қағба болған. Бұл тас аспаннан түскен деп есептелді және аймақтағы мұсылмандар мен христиандар оны құрметтеді немесе кемсіз бағалады. Тас жылдар бойы киелі майлармен майлануының нәтижесінде қара түске боялған. Оның биіктігі шамамен 1,98 метр, үстіне кішірек тас қойылған және белдік сияқты белдеу оралған. Науқас адам бағананың айналасында айналып, әр айналымда оны сүйіп, құшақтап жатты. Осы рәсімге байланысты адам тасқа дұға етеді, оны құшақтап, жақын жердегі бұлақтан су алып, мұсылмандық "әулие қабірі" орналасқан төбеге көтеріледі. Қабірдің үстінде тікенді ағаш өсіп тұр, оған діни шипа іздеген науқастардың маталары мен орамалдары ілінген. Су қабірдің ортасындағы шұңқырға құйылып, қабір топырағымен араластырылады, содан кейін жалбарынушы бұл қоспаны үш рет ішіп, үш рет басын майлайды. Содан кейін қабірдің айналасын үш рет айналып, әр айналымда "басы мен аяғындағы тасқа" сүйіп, қолымен тигізеді. Кейін Эвансқа үшбұрышты амулет жасау үшін қабірдің топырағы берілді. Дервиш тас тастап, оларды (болжам жасау) жақсы нәтиже беретінін оқыды, дін қызметкері қабірдің сыртында қошқарды құрбан етті, ал қошқардың қаны жалбарынушының маңдайына май жағу үшін қолданылды. Соңында Эвансқа түнде бағанаға бекіту үшін бір нәрсе беруді тапсырды, ол өзі тас пен жетекшісімен бірге қалды, күн батқаннан кейін шам жағып, құрбандық қошқардың етін жеді.
Famous archaeologist Arthur Evans, after studying ancient religions of Europe, noted that there were cults centered around the use of trees and pillars, often acting like idols. While in Macedonia he entered a temple/shrine that was maintained by Dervishes in the town of Tekekioii (i. e. Tekkeköy in Turkish, with köy meaning "village", possibly the tekke in modern Tetovo). He was permitted to take part in a ritual at the shrine, the focus of which was a large upright rectangular stone, possibly a "local" Kaaba. The stone was said to have fallen from heaven, and it was venerated or at least respected by Muslims and Christians in the region. It was stained black by years of being anointed with holy oils. The stone was around 1.98 m tall, with a second smaller stone placed on top of it and a sash tied like a belt around it. A sick man was circumambulating the pillar, kissing and hugging it at each pass. In a ritual connected to it, a person prays before the stone, hugs it, draws water from a nearby spring, and climbs a small hill at the top of which is an Islamic "saint's grave". Growing over the grave is a thorn tree, which has rags and fabric hanging from it placed there by the sick seeking divine cures. The water is poured into a hole in the center of the grave, mixed with grave dirt, and then the suppliant drinks this mixture three times, then anoints their head three times. Then a circumambulation around the grave is started, with three passes, each time kissing and touching with the forehead "the stone at the head and foot of it". Afterwards, grave dust was given to Evans, to be made up into a triangular amulet. The Dervish then cast some pebbles, read them (divination) as falling good, a priest sacrificed a ram outside the grave site, with the blood of the ram used to anoint the forehead of the suppliant. Finally, Evans was instructed to give something to attach to the pillar overnight, and he himself resides with the stone and his guide, lighting candles after sunset and eating the sacrificial ram.
Исламға дейінгі ықпал
Исламдық ойлау мектептерінен өзге, Түркия мен Балқандағы бекташилер исламға дейінгі қоғамдардың ежелгі амалдарын да сақтайды. Мысалы, 1900 жылдың жазында Хайдар-эс-Сұлтан және Хасан-деде ауылына барған этнограф Дж.У. Кроуфут ежелгі Батырлар культінің және пифия құдайының қалдықтарын көрді. Хайдар-эс-Сұлтан ауылында, бір қарт бекташи әйел қала ортасындағы арнайы құдықтың күкіртті түтінін жұтып, Дельфи оракулына ұқсас, адамның болашағын болжайтын ыстыққа түседі. Бұл құдық сондай-ақ орталық қабірмен байланысты болды, ол қаланың басқа жергілікті қабірлерінен өзгеше болды, себебі оған ерекше күтім жасалды және ол ешқашан ұмытылмады. Хасан-дедеде де орталық қабір болды, оны күтіп ұстаған отбасы, олар қабірде жатқан адамның тікелей ұрпақтары екенін және олар Корашандан келгенін айтты. Бұл элементтер сол аймақтағы ежелгі, дінсіз батырлар культімен тығыз байланысты. Мысалы, Микен патшалары қабірлерге жерленгеннен кейін ғасырлар бойы оларға табынушылық жасалған. Балқан және Анатолия да осы қасиетті тұлғаларды құрметтеу үлгісін бөлісті, өйткені Македониядағы қасиетті орындар мұсылмандық және христиандық дәстүрлерде де қолданылды.
In addition to schools of Islamic thought, the Bektashis in Turkey and the Balkans also maintain ancient practices from pre Islamic societies. For instance, upon visiting the village of Haidar es Sultan and Hassan dede in the summer of 1900, enthographer J. W. Crowfoot witnessed survivals of the ancient Hero Cult and the pythian oracle. In Haidar es Sultan, an old Bektashi woman would inhale the sulfurous fumes of a special well in the center of the town, and go into an ecstasy in which she would divine a person's future, much like at the Oracle at Delphi. This well was also associated with a central tomb, which stood out from other local graves in the town because it wasn't neglected and it was given special care. At Hassan dede there was also a central tomb, maintained by a family that stated that they were direct descendants of the occupant of the tomb, who had come from Korashan. These are elements that are strongly associated with the older pagan Hero Cults of that area. For example, Mycenaean royalty were buried in tombs and worshipped for centuries later. The Balkans and Anatolia also shared this common pattern of saint veneration, as shrines in Macedonia were used in both Muslim and Christian traditions.