Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық дипломат
American diplomat
Джеймс Родерик Лилли (15 қаңтар 1928 – 12 қараша 2009) – ЦРУ оперативтігі және американдық дипломат. Ол 1989-1991 жылдары Қытайдағы АҚШ елшісі қызметін атқарды. Қытайда американдық ата-аналардан дүниеге келген Лилли отбасы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда АҚШ-қа көшіп келгенге дейін жас кезінде мандарин тілін үйренді. Ол Йель университетінде бакалавр, ал Джордж Вашингтон университетінде халықаралық қатынастар бойынша магистр дәрежесін алды. Содан кейін Орталық барлау агенттігіне қосылып, дипломат болардан бұрын Азияның түрлі елдерінде 30 жылға жуық жұмыс істеді. 1989 жылы Қытайдағы елші болып тағайындалғанға дейін Тайваньдағы Америка институтының директоры (Вашингтонның аралдағы де-факто елшілігі) және Оңтүстік Кореядағы елші болып қызмет етті. Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарды басудан кейін Лилли қытай үкіметінің әрекетін сынап, елшілікте белгілі диссидентті жасырды, бірақ АҚШ-Қытай қарым-қатынасына ұзақ мерзімді зиян келтірмеу үшін күш салды. Зейнетке шыққаннан кейін ол өмірбаяндық кітабын жариялады және Америка Кәсіпкерлік институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді.
James Roderick Lilley (; January 15, 1928 – November 12, 2009) was a CIA operative and an American diplomat. He served as United States ambassador to China from 1989 to 1991. Born to American parents in China, Lilley learned Mandarin at a young age before his family moved back to the United States at the outbreak of World War II. He served in the United States Army before earning an undergraduate degree from Yale University and a master's in international relations from George Washington University. He then joined the Central Intelligence Agency, where he would work for nearly 30 years in a variety of Asian countries prior to becoming a diplomat. Before being appointed ambassador to China in 1989, he was director of the American Institute in Taiwan, Washington's de facto embassy on the island, and ambassador to South Korea. After the suppression of the Tiananmen Square protests, Lilley was critical of the Chinese crackdown and harbored a prominent dissident in the embassy, but worked to prevent long term damage to United States–China relations. After his retirement, he published a memoir and worked as a fellow at the American Enterprise Institute.
Ерте өмір және білім
Джеймс Лилли Қытай Республикасының Шаньдун провинциясының Циньдао (Цинтао) қаласында американдық экспат ата-аналарының отбасында дүниеге келген. 1916 жылы Standard Oil компаниясында жұмыс істеу үшін Қытайға көшіп келген оның әкесі – мұнай компаниясының басшысы, ал анасы – мұғалім болғандықтан, оны тәрбиелеуге қытайлық күтімші шақырылды. Ол француз және ағылшын тілдерінен өзге, кішкентай кезінен бастап ағымдағы мандарин тілін еркін меңгерді. Соғысқа дейінгі Қытайда Лилли жапон әскери қызметкерімен дос болып, ойнап уақыт өткізді, бірақ 1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай, оның отбасы АҚШ-қа оралды, себебі жапон және қытай күштері арасындағы шайқастар Қытайдың жағалау аймақтарын қиратуға апарып соқты. Ол Филипс Эксетер академиясына оқуға түсіп, 1945-1946 жылдары АҚШ армиясында Дикс фортында қызмет етті. Лилли армияда қызмет еткен кезде, оны өте құрметтеген және Хиросимада (Жапония) орналасқан үлкен ағасы өзіне-өзі қол жұмсады. Армиядан шыққаннан кейін Лилли Йель университетінде бакалавр, ал Джордж Вашингтон университетінде халықаралық қатынастар бойынша магистр дәрежесін алды. Ол Гонконг және Колумбия университеттерінде классикалық қытай тілін оқыды. 1954 жылы Салли Бутқа үйленді, олардың үш ұлы болды. Сондай-ақ, ол Қытайға бірқатар ЦРУ агенттерін енгізуге көмектесті. Ол онда Мемлекеттік департаменттің Тайваньға қару сатуды тоқтатуға жасаған әрекеттеріне қарсы тұрды, департамент бұл Қытаймен қарым-қатынасты жақсартады деп үміттенді. Лиллидің қарсылығы нәтижесінде АҚШ Тайваньға қару сатуды азайтуға келісті, бірақ оны тоқтату мерзімін белгілемеді. АҚШ қару сатуды жалғастыруда. 1985 жылы Лилли Шығыс Азия істері жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары болды. Жеке секторда ол Джонс Хопкинс университетінің халықаралық зерттеулер мектебінде Қытай туралы дәріс берді және Шығыс Азияда бизнес жүргізетін компанияларға кеңес берді. Лилли өзінің соңғы үкіметтік лауазымында 1991 жылдың 12 желтоқсанынан 1993 жылдың 20 қаңтарына дейін қызмет етті.
James Lilley was born in Qingdao (Tsingtao) in coastal Shandong Province, Republic of China, to American expatriate parents. His father, an oil executive who had moved to China to work for Standard Oil in 1916, and his mother, a teacher, hired a Chinese nanny to help raise him. He spoke Mandarin fluently from a young age, in addition to French and English. In prewar China, Lilley befriended and played catch with a Japanese soldier, but in 1940, soon after the outbreak of World War II, his family returned to the United States as fighting between Japanese and Chinese forces began to ravage the coastal regions of China. He attended Phillips Exeter Academy and served in the United States Army at Fort Dix from 1945 to 1946. During Lilley's army service, his older brother, whom he revered and who was a soldier stationed in Hiroshima, Japan, committed suicide. After leaving the Army, Lilley earned a bachelor's degree from Yale University and a master's degree in international relations from George Washington University before studying classical Chinese at Hong Kong University and Columbia University. In 1954, he married Sally Booth, with whom he had three sons. and helped to insert a number of CIA agents into China. There, he resisted attempts by the State Department to end arms sales to Taiwan, which the department hoped would lead to better relations with China. Lilley's resistance resulted in a compromise in which the United States agreed to reduce arms sales to Taiwan but set no timeline for stopping them. The United States has continued the arms sales. In 1985, Lilley became the deputy assistant secretary of state for East Asian affairs. In the private sector, he taught about China at the Johns Hopkins University School of Advanced International Studies and consulted for companies doing business in East Asia. Lilley served in his final government position from December 12, 1991 to January 20, 1993.
Зейнеткерлік және өлім
Үкіметтік қызметтен зейнетке шыққаннан кейін Лилли Америкалық Кәсіпкерлік Институтының аға ғылыми қызметкері болды, ол Шығыс Азия қарым-қатынастарын зерттеді және АҚШ пен Қытай арасындағы қарым-қатынас туралы жазу және сөз сөйлеумен айналысып жүрді. 2004 жылы ол інісіне арналған "China Hands" атты естеліктер жинағын жариялады, онда оның Азиямен ерте кездесуі және кәсіби жолы туралы айтылған. Лилли Вашингтон қаласындағы Сибли ауруханасында простата қатерлі ісігінің салдарынан қайтыс болды.
Following his retirement from government service, Lilley became a senior fellow at the American Enterprise Institute, focusing on East Asian relations, and continued writing and speaking about the relationship between the United States and China. In 2004, he published a memoir, China Hands, dedicated to his brother, which dealt with his early exposure to Asia and his professional career. Lilley died at Sibley Hospital in Washington, D. C., from complications of prostate cancer.