Кіріспе

Франция королі Франсуа I-нің сүйіктісі

Франсуаза де Фуа, Шатобриан графының әйелі (fʁɑ̃swaz də fwa; шамамен 1495 – 16 қазан 1537) – Франция королі Франсуа I-нің басты сүйіктісі болған.

Өмірбаян

Франсуаза Жан де Фуа, Виконт де Лотрек пен Жанна д'Айдидің қызы болды. Оның әкесі Пьер де Фуа, Виконт де Лотректің ұлы болды; Пьер Наварра королевасы Леонорға үйленген Фуаның Гастон IV-нің кіші інісі болды. Франсуаза осылайша Францияның королевасы және Бретань герцогинясы Аннаның екінші туысы болды, оның анасы Гастон IV мен Леонораның қызы болған. Франсуаза Аннаның сотында тәрбиеленді, онда ол 1505 жылы қызын алған Жан де Лавальмен кездесті. 1508 жылы 11 наурызда ол Анна атты қызын дүниеге әкелді, ол 1521 жылы 12 сәуірде қайтыс болды. 1509 жылы жұп ресми түрде үйленді, 1516 жылы Франциск І оларды соттың алдына шақырғанға дейін Шатоубрианда бірге өмір сүрді. Ол биік, қара шашы бар, мәдениетті, латын, итальян тілдерін білетін, өлең жазатын әйел еді.

Ресми сүйіктісі

Патша сарайына келгеннен кейін Франсуазаның қасиеттері мен сыйлықтары оны тең дәрежеде дарынды және мәдениетті патшаға тартымды етті, ол оны азғыруға тырысты. Ол оның отбасына жақсылық жасап, сыйлықтар беруді бастады. Оның күйеуі рота командирі болды. Оның ағасы, Лаутрек виконты, Милан герцогтығының губернаторы қызметіне тағайындалды. Оның тағы екі ағасы – Лескунның иесі Томас және Леспарре немесе Аспаррос иесі Андре патшаның әскери қызметінде жоғары лауазымдарға көтерілді. Франсуаза шамамен 1518 жылы қарсылық көрсеткеннен кейін патшаның сүйіктісі болды. 1519 жылдың 25 сәуірінде Амбоаз қаласында Франсуа крестке шомылдырылды. Жан де Шатобриан мен оның әйелі осы рәсімге көмектесті, ал Франсуаза патшайымдарға жақын отырғызылды, бұл оның «Патшаның сүйіктісі» (La mye du roi) екенін сарайға білдірді. Ол Франциск алғаш ресми мойындаған сүйіктісі болды және ол оның тілегіне қарсы, оған деген құмарлығын сарайға жариялады. Бұл оның анасы, Луиза Савойскаяға ұнаған жоқ, өйткені ол де Фуа әулетін жақтырмады. Керісінше, Франсуазаның күйеуі Жан, бұл жағдайды білгенімен, мәселеге көп қызығушылық танытпады: 1519 жылдың желтоқсанында Франциск оны Бретаньға салық мәселесі бойынша келіссөздер жүргізу үшін жібергенде, граф Францискке алғыс айтты және бұл мәселені көтермеді. Осы уақыт аралығында Франсуаза сарайда қалды, онда ол Бриттания герцогинясы Клод патшайымның күтімшісі болды. 1524 жылы, әйелі қайтыс болғанға дейін, Франциск I Франсуазамен қарым-қатынас жасады. Франсуаза он жыл бойы Францисктің ресми сүйіктісі болып қалды. Ол саяси ықпалға ие болмады, тек патшаны Бикокка шайқасында жеңілген ағасының абыройын түсірмеуге көндіре алды. Алайда, 1525 жылы патша Павия шайқасында тұтқынға алынып, Мадридте қамауда ұсталды. Францияға оралғаннан кейін, жас және сары шашты Анна де Писселе д'Хейли оның назарын аударды. Екі әйел екі жыл бойы патшаның құрметі үшін күресті, содан кейін Франсуаза 1528 жылы Шатобрианға қайтып келді.

Кейінгі өмір және өлім

Шатобрианға оралғаннан кейін Франсуаза күйеуі Жанмен бірге өмір сүруді жалғастырды, ол Бретань губернаторы болып тағайындалды және басқа да игіліктерге ие болды. Франсуаза патшаға хат жазуын тоқтатпады, ол Шатобрианға көп рет келді. Оның соңғы сапары 1532 жылға дейін болған болуы мүмкін, ол Жанның мамыр айында салдырған жаңа сарайында болды. Франсуаза де Фуа 1537 жылдың 16 қазанында қайтыс болды. Оның өлімі туралы әртүрлі әңгімелер тарады: француз тарихшысы Антуан Вариллас айтқандай, Жан де Лавальдың қатыгездігіне байланысты граф әйелін қараңғы, жұмсақ төсенішпен жабдықталған бөлмеге қамап, өлтірген деген аңыз бар. Бірақ, Франсуаза аурудан қайтыс болған болуы ықтимал деп есептеледі. Ол Шатобриандағы Троица шіркеуіне жерленген, онда күйеуі оның есіне Клемент Мароның эпитафиясы және оның мүсіні орнатылған қабір тұрғызды. Жан де Лаваль 1543 жылдың 11 ақпанында 56 жасында қайтыс болды, өзінің мүлкінің үштен бірін Анна де Монморенсиге, соның ішінде Шатобрианға қалдырды. Оның Бретань губернаторы лауазымына Анн де Писселеудің күйеуі Жан IV де Броссе тағайындалды. Брантом да графша туралы көптеген әңгімелерді айтқан. Франсуа I-нің аты-жөні белгісіз сүйіктісі туралы әңгіме, онда ханым адмирал Бонниветпен төсекте жатқанда патшадан жалтарады, көбінесе Франсуаза де Фуаға байланыстырылады.