Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Басараби Мурфатлар үңгір кешені – Румынияның Солтүстік Добруджа аймағындағы Констанца округінің Мурфатлар қаласының жанында орналасқан ортағасырлық христиан монастыры. Бұл кешен 10 ғасырдағы Болгарияда кең таралған монастырлық құбылыстың қалдығы болып табылады.
The Basarabi Murfatlar Cave Complex is a medieval Christian monastery located near the town of Murfatlar (known as Basarabi between 1924–1965 and 1975–2007), Constanța County, Northern Dobruja, Romania. The complex is a relict from a widespread monastic phenomenon in 10th century Bulgaria.
Тарих
Мұрфлаттардағы әк тауға қашалған тас шіркеулер 1957 жылы табылды. 1957–1960 жылдар аралығында жүргізілген қазба жұмыстары 9–11 ғасырларға жататын тұрғын жайлар, 4 кішкентай және 2 үлкен шіркеулер, крипттер мен қабірлерден тұратын кешенді ашты. VII ғасырдың соңынан XI ғасырдың басына дейін бұл аймақ Бірінші Болгар империясының бір бөлігі болды.
The rock churches of Murflatlar, carved into a chalk hill, were discovered in 1957. The excavations conducted in 1957–1960 uncovered a complex of cells dwellings, 4 small and 2 larger churches, crypts and tombs, all dating from the 9th – 11th century. From the late 7th until beginning of the 11th century this territory was part of the First Bulgarian Empire.
Жазулар
Қабырғаларда 2 грек әліпбиіндегі, 2 ежелгі славян тіліндегі (болгар редакциясы) глаголит әрпімен, және 30-дан астам кириллицамен жазылған жазулар бар. Ең көп саны түркілік типтегі руна жазулары – қазірге дейін 60-тан астам табылды. Осы типтегі руналар Плиска розеткасында да қолданылған, сондай-ақ құрылыс материалдарында және 9 ғасырдағы алғашқы болгар астанасы Плисканың қабырғаларында кездеседі. Мурфатлардың түркі руналары, болжам бойынша, харошти әрпіне негізделген. Руналардың тілі, болжам бойынша, болгар тілі. Румын зерттеушілерінің пікірінше, кейбір граффитилер, оның ішінде викинг кемелерін бейнелейтін суреттер, варягтарға жатқызылды. Дегенмен, оларды Русьтің Болгарияға шапқыны кезінде жергілікті монахтар салған болуы мүмкін. Мурфатлар жазуын түсіндіруге көптеген әрекеттер жасалғанмен, әзірге жалпыға қабылданған түсіндірме жоқ, және ол өте әртүрлі. Бірақ, жергілікті монахтар осы жерден шабыттанған болуы мүмкін.
There are many inscriptions engraved on the walls – 2 in the Greek alphabet, 2 in the Old Slavonic language (Bulgarian recension) using the Glagolitic script and over 30 using the Cyrillic script. The most numerous are the runic inscriptions of Turkic type – over 60 have been found so far. The same type of runes have been used on the Pliska Rosette and can be found on building materials and on the 9th century walls of the first Bulgarian capital Pliska. The Turkic runes in Murfatlar were based probably on the Kharosthi script. The language of the runes is presumably Bulgar. According to Romanian researchers, some graffiti, including depicting a Viking ships, were interpreted as Varangian. However, they could have been carved by the local monks during the Rus' invasion of Bulgaria. Despite numerous attempts at cracking the Murfatlar script, there still is not a universally accepted decipherment, and it is rather heterogeneous. Nevertheless, it is most likely that local monks drew their inspiration here.