Кіріспе

Британдық заңгер және мемлекеттік қызметкер Сэр Куртенэй Перегрин Ильберт (12 маусым 1841 – 14 мамыр 1924) – көп жылдар бойы Үндістанның вице-королі кеңесіне заң кеңесшісі қызмет еткен, содан соң Англияға оралған көрнекті британдық заңгер және мемлекеттік қызметкер. Оның кейінгі мансабында Бірінші парламенттік кеңесші (1899–1902) және 1902 жылдан 1921 жылға дейін Халық палатасының хатшысы қызметін атқарды.

Ерте өмір және мансап

Ильберт Девон қаласындағы Кингсбриджде, Тюрлстоун шлютері Артур Ильберт пен Роза Эннның (Лоуман Грин, Тивертон, Девонның Джордж Уэльш Оуэннің қызы) отбасында дүниеге келген. Ол 1852–60 жылдары Марлборо колледжінде, ал кейін Оксфордтың Баллиол колледжінде білім алған, онда Гертфорд, Ирландия, Крейвен және Элдон стипендияларын жеңіп алған. Ол классикалық модерациялар және literae humaniores пәндері бойынша бірінші сыныптық диплом алды және 1864 жылы Баллиолдың мүшесі болып сайланды, онда 1871 жылдан 1874 жылға дейін бурсар қызметін атқарды. 1865 жылғы Майклмас семестрінде Оксфорд одағының президенті болды.

Заң мансабы

1869 жылы Ильберт Линкольн қонақүйінің адвокатурасына қабылданды және мүлік құқығы саласында тәжірибе жинады, оның ішінде сенімхаттар мен басқа да құжаттарды дайындауға ерекше назар аударды. Оның құжат дайындау саласындағы шеберлігі сэр Генри Трингтің назарын аударды, ол оны заң жобаларын әзірлеуге шақырды. Оның қатысуымен 1881 және 1883 жылдарғы Заң актілерін қайта қарау және азаматтық іс жүргізу туралы заң жобасы дайындалды. Үндістанның вице-королі Рипон маркизі Лорд Маколей, сэр Генри Мэн және сэр Джеймс Фитцджеймс Стивен сияқтылардың орнына вице-король кеңесінің заң жөніндегі мүшесі болу үшін жаңашыл конституциялық заңгер және либералды іздеді. 1882 жылы Үндістанның мемлекеттік хатшысы Лорд Хартингтонның шақыруымен Ильбертке бұл лауазым ұсынылды, ол 1886 жылға дейін қызмет еткен Үндістанға аттанды. Үндістанда Ильберт көптеген маңызды заң жобаларын жасады, бірақ ең танымал заң жобасы – оның атымен аталатын Ильберт заң жобасы болды. 1883 жылы Ильберт ұсынған бұл заң жобасы еуропалық емес судьялар мен сессия судьяларына «Еуропалық британдық азаматтарды» соттауға рұқсат беруді көздеді, бұл бұрынғы заңнамамен тыйым салынған еді. Бұл ұсынысқа Үндістандағы еуропалықтардың реакциясы өте теріс болды, бұл өз кезегінде үнділік ұлтшылдықтың өсуіне серпін берді. Ұлыбританиядағы жағдай көбірек екіұшты болды: заң жобасын кейбір адамдар, әсіресе Ильберттің ізашары сэр Джеймс Фитцджеймс Стивен сынға алды, бірақ Ұлыбританияда да заң жобасына қолдау көрсетілді. Осы даудың нәтижесінде заң жобасына маңызды түзетулер енгізілді. Ильберттің заң жобасын жеке қаншалықты қолдағаны белгісіз: Р.К.Дж. Кокс Ильберт заң жобасының принциптерін мақұлдаған, бірақ оның саяси тиімділігіне күмән келтіргенін болжады. Ол 1921 жылға дейін осы қызметте болды. 1872-73 жылдары Джеймс Брайспен бірге Исландиядағы Хекла және Пиренейдегі Вигнемель тауларына экспедиция жасады. Ильберт Шымла қаласында, Чапсли үйінде тұрғанда 1885 жылы Шымла табиғаттану қоғамын құрды, бірақ 1886 жылы Шымладан кеткеннен кейін ұйым таратылды. Ильберт 1924 жылдың 14 мамырында Букингемширдегі Траутвеллс үйінде әйелі қайтыс болғаннан кейін бірнеше айдан кейін дүние салды.

Құрметтер

Ильберт 1895 жылы Үндістан Жұлдызы орденінің командирі, 1908 жылы Бат орденінің командирі, ал 1911 жылы Бат орденінің Ұлы крестінің командирі атанды. Ол 1903 жылы Британ академиясының алғашқы мүшесі болды.

Жарияланған еңбектер

Ильберт заңдар мен заң шығару процесін зерделеді және парламенттік және заңнамалық тәртіптер мен тарих туралы бірнеше кітап жазды, олар жоғары бағаланды. Сэр Карлтон Кемп Аллен сияқты заңгерлер оның парламенттік тәртіптердегі біліміне жоғары баға берді, бірақ оны көне деп санады. Ол үкіметтік бастамалардың заңмен реттелетін түрлерге қалай өзгеретінін көрсетті, бірақ көптеген адамдар Ильберттің заңнамалық кемшіліктерді түзету үшін қоғамдық пікірге сенуі ескірген және өткен заманға жатқан деп есептеді. 1904 жылғы Романс лекциясы. 2-басылым, 1920 жыл. 3-басылым, Оксфорд, 1948 жыл.