Кіріспе

Латынша максим "Falsus in uno, falsus in omnibus" – "бір нәрседе жалған болса, барлығында жалған" деген мағына беретін латынша максим. Ортақ құқық бойынша, бір мәселеде жалған куәлік берген куәгердің ешқандай мәселе бойынша куәлік беруіне сенімділік болмайды. Көптеген ортақ құқық жүйелері бұл ереженің қатаң қолданылуын қабылдамаса да, бұл принцип кейбір американдық соттарда қолданылып келеді.

Шығу тегі

Жалпы құқықтағы falsus in uno, falsus in omnibus доктринасының бастаулары он жетінші ғасырдың соңындағы Стюарттың мемлекетке опасыздық істеріне дейін жетеді. Дегенмен, XVII ғасырдағы ағылшын соттарында осы принциптің кеңінен қабылдануы, доктринаның тамыры одан да ертерек болғанын көрсетеді. XVII-XVIII ғасырларда бұл принцип куәгердің бұрын куәлік беру кезінде жалған айтқаны үшін сенімсіз деп саналатын міндетті презумпция ретінде жұмыс істеді. XIX ғасырдың басында ағылшын соттары қазылар алқасына жалған куәлік берген куәгердің сенімсіз болуы мүмкін екенін ұсына бастады, бірақ мұндай презумпция міндетті болған жоқ. 1809 жылы лорд Элленбороу ереженің абсолютті қолданылуын жоққа шығарды, "адамның өзінің көрсетуімен немесе басқа дәлелдермен белгілі бір факті бойынша жалған ант бергені дәлелденсе де, ол кейін ант беру міндетін сезінбеуі мүмкін" деді. Кейбір американдық соттар доктринаны міндетті түрде қолдануға қарсы болса да, басқалары бұрын жалған куәлік берген куәгерлерге қатысты сенімсіздік туралы міндетті презумпцияны сақтауды жалғастыруда.

Қазіргі қолданысы

Бүгінде көптеген юрисдикциялар бұл қағиданы дәлелдердің ресми ережесі ретінде қолданудан бас тартып, оны "қазылар алқасы назарға алатын немесе алмайтын мүмкін болатын қорытынды" ретінде қолданады. Дегенмен, кейбір соттар бұрын жалған куәлік берген куәгерлердің сенімін жою мақсатымен осы доктринаны қолдануды жалғастыруда. Мысалы, 2013 жылы АҚШ-тың Тоғызыншы апелляциялық соты иммиграциялық істерде "бір талап бойынша жағымсыз бағалауды екінші талап бойынша жағымсыз бағалауды негіздеуге" болатынын мәлімдеді. Сол сияқты, О.Дж. Симпсонның кісі өлтіру ісінде судья Лэнс Ито қазылар алқасына нұсқау берді: "[Бір маңызды мәселе бойынша қасақана жалған куәлік берген куәгерге басқа мәселелерде де сенімсіздікпен қарау керек]".

Доктринаның сын-пікірлері

Көптеген заң ғалымдары куәгердің барлық куәлігін күмәнді ету үшін falsus in uno қағидасын қолдануды сынады. Мысалы, судья Ричард Познер бір кезде falsus in uno қағидасын "примитивті психологияға" негізделген "қанасыз қағида" деп атады. Бұл мәлімдеме жалған құжаттарға немесе "маңызды" сәйкессіздіктерге қатысты емес; керісінше, ол соттың өтініш берушінің иммиграциялық судья алдындағы куәлігі кезінде жасаған "күнәсіз қателіктер, ұсақ сәйкессіздіктер және зиянсыз асыра сілтеулер" деп сипаттаған жағдайларға негізделген. Шындығында, Kadia ісінде сот маңыздылығы төмен сәйкессіздіктердің шындықты бағалауға қатысы болмауы мүмкін екенін мойындайды. Атап айтқанда, сот "куәгерлердің жасаған барлық адал қателіктері куәгердің куәлігінің мәніне тиіс пе, тимей ме, куәгердің жалған екенін көрсететін қателіктерден ажыратылуы керек" деді. Судья Познер куәгерлердің "қателесуге, сүреңдеуге, дұрыс айта алмауға, шамадан тыс айтуға бейім" болғандықтан, "егер мұндай қателік куәгердің барлық куәлігіне сенбеуге себеп болса" сот процестерінің өте азы шешімге жетеді деп мәлімдеді. Сонымен қатар, дәлелдерді зерттеуші Джон Генри Уигмор бұл қағиданы ашық сынады. Ол "Ортақ құқық бойынша соттағы аңгло-американдық дәлелдеу жүйесі туралы трактатында" былай деп жазды: