Кіріспе

Америка революциялық соғысы мен Америка азаматтық соғысындағы партизандық соғыстың бір түрі. Бушвакинг – Америка революциялық соғысы, 1812 жылғы соғыс, Америка азаматтық соғысы және басқа да қақтығыстар кезінде кең аумақты даулы жерлер болған және оларды бақылауға жеткілікті үкіметтік ресурстар болмаған кездегі партизандық соғыстың бір түрі еді. Бұл, әсіресе Азамат соғысы кезінде ауылдық жерлерде кең таралды, онда Одақ пен Конфедерацияны қолдаушылар арасында зор қайшылықтар болды. Осы шабуылдарды жасағандарды "бушвакерлер" деп атады. "Бушвакинг" термині бүгінге дейін қарсы тарапты әлсірету мақсатында жасалған шабуылдарды сипаттау үшін қолданылады. Бушвакерлер көбінесе екі жақта да жасырын әскери күштердің құрамында болды. Олар әскерге қарсы жақсы ұйымдастырылған шабуылдар жасағанмен, ең қауіпті шабуылдар жеке адамдарға жасалған тұрақтар мен ауылдық жерлердегі үйлерге шабуылдар болып саналды. Ауылда осы әрекеттер ерекше қарқынды болды, себебі олар көбінесе көршілер арасындағы қарым-қатынастарды реттеу үшін туындаған жанжалдарға ұласты. Шабуылшылардың ешқандай айырма белгісі болмағандықтан, Одақ оларды террористер деп қарады.

Одақ Jayhawkers және Конфедерация Bushwhackers

"Бошвакер" термині Америка Азамат соғысы (1861–1865) кезінде кеңінен қолданысқа енді. Бұл термин ең көп таралған Миссури штатындағы Конфедерацияны қолдаған партизандық жасақтармен байланысты болды, мұнда осындай соғыс ең қаһарлы болды. Партизандық соғыс Кентукки, Теннеси, солтүстік Джорджия, Арканзас және батыс Вирджинияда (жаңа құрылған Батыс Вирджиния штаты да бар) және басқа да аймақтарда болды. Кейбір аймақтарда, әсіресе Теннеси мен Солтүстік Каролинаның Аппалачи таулы аймақтарында, "бошвакерлер" термині Одақ күштеріне шабуыл жасаған Конфедерация партизандарына қатысты қолданылды. Оңтүстік Алабама тұрғындары да осылай атады. 1864 жылы Калифорнияда бірнеше "бошвакерлер" тобы әрекет етті. Канзастағы Одақ жақтас партизандар "Джейхокерлер" деп аталды. Олар Миссуриге шекарадан шабуылдар жасады.

Партизандық рейнджерлер

Көптеген аймақтарда партизандық соғыс дәстүрлі әскери операцияларға қосымша ретінде жүргізілді. Конфедерация үкіметі мұндай көтерілісшілерді ресми түрде "партизан рейнджері" деп бекітті. Олардың бірі полковник Джон Синглтон Мосби болды, ол Шенноа аңғарында және Вирджинияның солтүстігінде Одақ әскерлеріне шабуылдар жасады. Ол сондай-ақ Кентукки мен Теннеси штаттарына солтүстікке қарай рейдтер ұйымдастырды. Арканзас штатында да партизан рейнджерлеріне рұқсат берілді. Дегенмен, Миссуриде сепаратистік бушвакерлер Конфедерацияның басқару тізбесінен тыс қызмет етті. Кейде белгілі бір бушвакер командирі, Вильям Квантрил сияқты, Конфедерацияның ресми шеніне ие болар еді. Немесе олар Конфедерация генералынан жазбаша бұйрық алатын, мысалы, "Қанды Билл" Андерсон 1864 жылдың қазан айында Миссуриге жасалған ірі конфедерациялық шабуыл кезінде немесе генерал Стерлинг Прайс Джозеф С. Портерге Миссуридің солтүстік-шығысында жауынгерлер жинауға уәкілеттік берген кезде. Миссури партизандары Одақ бақылауындағы аумақтарда Конфедерация әскерін жинауға көбінесе көмектесетін. Алайда, Миссуридің бушвакер отрядтары көбінесе Миссури және Миссисипи өзендерінің бойындағы құлдар ұстаған округдерден шыққан жас жігіттердің өздігінен құрылған топтары болды. Олар тәуелсіз түрде ұйымдасып, Канзас пен Миссуриде Федералды күштерге және олардың Одақтас көршілеріне қарсы күресті. Олардың бұл әрекеттері өздерінің туған штатына жасалған Федералдық шабуылға жауап ретінде жасалды.

Қауіпсіздік

Конфедерациялық бушвакерлермен болған қақтығыс Миссуридегі қатыгездіктер тізбегіне айналды. Жергілікті округтер мен Одақ қолбасшылары сепаратистерге көңіл білдіретіндерді жазалау үшін кешіріп алу және жер аударуды қолданды. Джесси мен Фрэнк Джеймстің отбасылары, сондай-ақ болашақ президент Гарри Трумэннің анасы мен әжесі Миссуриден қуылды. Одақ әскерлері күдіктілерді сотсыз-сылтаусыз өлім жазасына кесті немесе азаптап, партизандардың және оларға көмектескендердің үйлерін өртеп жіберді. Ресми құжаттарына күмән келген жағдайда, күдіктілер көбінесе өлім жазасына кесілді, мысалы, Кирксвилл шайқасынан кейін подполковник Фрисби Маккалоудың тағдыры да осылай болды. Бушвакерлер федералды әскерлерге шабуыл жасап, үйден-үйге кіріп, Одаққа адал жандарды өлтіріп кек алды. Азамат соғысы кезінде бушвакерлер жасаған ең қатыгездік әрекеттердің бірі – Лоренс қырғыны. Уильям Квантрил 1863 жылдың тамызында Канзас штатының Лоренс қаласына шабуыл жасап, қаланы өртеп, он бес жүзге жуық адамды өлтірді. Бушвакерлер бұл шабуылды екі жыл бұрын Миссури штатының Оскеола қаласын тонауға жауап ретінде ақтады, сол кезде қала өртеніп, кем дегенде тоғыз адам қаза тапқан, сондай-ақ Канзас-Сити, Миссури түрмесінің құлауынан қаза тапқан бушвакерлердің бес әйел туысының өлімі үшін де кек алды. Канзасқа жасалған партизандық шабуылдарды тоқтату мақсатында, Миссури мен Канзас штатының шекарасындағы округтерді біріктірген Шекара округінің Одақ командирі Томас Юинг, Миссуридегі Джексон, Касс, Бейтс және солтүстік Вернон округтерін толығымен эвакуациялауға бұйрық берді (№11 жалпы бұйрық). Жетіс жүзікке жуық шаруалар Одақ лагерьлеріне жақын жерлерге көшуге немесе штаттан кетуге мәжбүр болды; олардың үйлері қайта оралуларына кедерес келтіру үшін өртелді. 1863 жылдың қыркүйек айының соңына қарай Батыс Миссуридің екі мың екі жүз шаршы милі шөлге айналды. Канзас-Ситиде тұратын пастор Джордж Миллер: «Көзіміз жеткенше, тек жалғыз-жалғыз мұржалар ғана көрінді. Бұл үлкен зират сияқты еді – үнсіздікті бұзатын тірі жан жоқ» деп жазды. Шекара округі «жанып кеткен округ» деп аталды. Миссури мен Арканзас шекарасы да қирады. Литтл-Рок Арканзас газеті 1866 жылдың тамызында былай деп жазды: Миссуридің басқа да аймақтарында да екі тараптың әскерлері мүлікті тонап, жойды, себебі Азамат соғысы кезіндегі қатыгездіктердің көп бөлігі «Қанды Канзас» кезеңіндегі зорлық-зомбылықтың жалғасы болды.

Централия қазағы

Лоуренске жасалған шабуылдан басқа, Конфедерацияның бұшвакерлері жасаған ең танымал қасірет – Андерсонның бірнеше адамын бұрын өлтіргеніне жауап ретінде, Централия қырғынында пойызбен келе жатқан қарусыз 24 одақтас әскерін өлтіру болды. Одан кейін одақтас әскерін қуып жете беру үшін жасалған шабуылда бұшвакерлер 100-ден астам федералды әскерді өлтірді. 1864 жылдың қазан айында "Қанды Билл" Андерсон тұзаққа түсіріліп, полковник Сэмюэл П. Кокс басқаратын Миссури штатының милициясымен болған шайқаста қаза тапты. Андерсонның денесі оның өлімінен кейін көрсетілді.

Джесси Джеймс

Миссуридегі партизандық қақтығыс көп жағынан Азамат соғысының ішіндегі тағы бір азамат соғысы болды. Джесси Джеймс 1864 жылы көтерілісші ретінде күресін бастады. Айлар бойы, көбінесе қаһарлы шайқастар кезінде, ол тек Миссуриліктермен ғана шайқасты: АҚШ ерікті әскерлерінің Миссури полктерінен бастап, штаттық милицияға және қарусыз Одақтас азаматтарға дейін. Оның басқа штаттың федералды әскерлерімен атысқа түскені туралы жалғыз расталған дерек 1865 жылы Конфедерация генералы Роберт Ли капитуляциядан кейін бір ай өткенде, Висконсин атқыштарымен болған өлімге тәуекел жағдайында болды. Соғыс барысында Джеймстің анасы мен қарындасы тұтқындалды, оның әкесі азапталды, ал оның отбасы штаттық милициямен Миссуриден уақытша қуылды – барлығы да Одақтас Миссуриліктер.

Соғыстан кейінгі қарақшылық

Соғыс аяқталғаннан кейін Андерсоннің тобының аман қалғандары (соның ішінде Джеймс ағайындары) Андерсоннің лейтенанттарының бірі Арчи Клементтің басшылығымен бірікті. 1866 жылдың ақпан айында олар қарулы қарақшылықтар сериясын бастады. Бұл топ ескі заңсыздық жасағандардың (соның ішінде Клементтің) өлімі немесе ұсталуынан және бұрынғы бушвакер Коул Янгер мен оның бауырларының қосылуынан кейін «Джеймс-Янгер тобы» деп аталды. 1869 жылдың желтоқсанында Джесси Джеймс бұл топтың ең танымал мүшесіне айналды, ол Миссури штатының Галлатин қаласындағы Дэвис округі үнемдеу қауымдастығын тонау және кассир Джон В. Шитстің қанына қызыл тамдырудағы басты күдікті ретінде танылды. Джесси Джеймс оқиға орнынан қашып бара жатқанда, ол Сэмюэл П. Коксты өлтіргенін және Қанды Билл Андерсонның өлімі үшін кек алғанын мәлімдеді. (Кокс Галлатинде тұрған, ал кісі өлтіруші, көрінеу, Шитсті бұрынғы милиция офицері деп жаңылыстырған.) Джеймстің қылмыстық мансабы бойында ол жиі газеттерге өзін бушвакер ретінде көрсетіп, Азамат соғысы мен қайта құру кезінде федералды билік тарапынан зардап шеккен бұрынғы конфедераттар мен басқа да Миссури тұрғындарының қолдауын жинады. 1865 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Мейсон Генри тобы Оңтүстік Калифорнияда заңнан тыс өмір сүре берді, ал олардың басына 1864 жылдың қараша айында Сан-Хоакин аңғарында үш адамды «Мысбас қырғыны» жасағаны үшін (оларды республикашылдар деп есептеген) сыйақы қойылды. Том МакКоули, «Джеймс» немесе «Джим Генри» деп танылған, сол жылдың 14 қыркүйегінде Сан-Бернардинодан келген жасақпен атыс кезінде, сол кездегі Сан-Диего округінің Сан-Хасинто шатқалында қаза тапты. Джон Мейсон 1866 жылдың сәуір айында Керн округіне жақын Форт-Тежон маңында сыйақы үшін топтасқан бандиттердің бірінен өлтірілді. 1867 жылы Невада, Миссури маңында бушвакерлер тобы оларды ұстауға тырысқан бұрынғы Одақ бригадир-генералы шериф Джозеф Бейлиді атып өлтірді. Оның өліміне күдік танытқандардың арасында Андерсон мен Квантрилмен бірге шабандоз болған Уильям МакУотерс та бар еді.

Танымал мәдениетте

1968 жылғы "Аризона бұтақшылары" вестерн фильмінде бұтақшылар көрсетілген. 1999 жылғы "Асқырмен бірге жүр" фильмі бұтақшыларға арналған. Джеймс Карлос Блейктің "Қанды Билл" Андерсон туралы "Wildwood Boys" (2000) атты тарихи романында бұтақшылар маңызды орын алады. 1976 жылғы "Заңсыз Джози Уэльс" фильмі Америка Азамат соғысы кезінде және одан кейін бұтақшылардың іс-әрекеттерін бейнелейді. 2004 жылғы HBO телесериалы "Deadwood" (Оңтүстік Дакотадағы оқиғалар) сюжеттерінде бұтақшылар эпизодтық рөлде көрінеді. 2018 жылғы "Red Dead Redemption 2" видео ойынында Лемойн Рейдерлері деген топ бар, олар жаңа конфедерациялық бұтақшылар ретінде әрекет етеді. "Bushwhackers" – Жаңа Зеландиядан шыққан күресшілер дуэті, 1988 жылдан 1996 жылға дейін Әлемдік Күрес Федерациясының құрамында болды.