Кіріспе
Шотландияның таулы аймағының кланы Мюррей басшылары 13 және 14 ғасырларда Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде Уильям Уоллес және Роберт Брюсті қолдауда маңызды және елеулі рөл атқарды. Мюррейлер сондай-ақ 18 ғасырдағы Якобит көтерілісі кезінде Якобит Стюарт әулетін де қолдады. Мюррей кланы Еуропадағы жалғыз жеке армияны, Атхолл жоғары таулы әскерін басқару құқығына ие.
The Murray chiefs played an important and prominent role in support of William Wallace and Robert the Bruce during the Wars of Scottish Independence in the 13th and 14th centuries. The Murrays also largely supported the Jacobite House of Stuart during the Jacobite risings of the 18th century. Clan Murray hold the unique position of commanding the only private army in Europe known as the Atholl Highlanders.
Кланның пайда болуы
Мюррей кланының түп атасы – Фрескин, ол 12 ғасырда өмір сүрген. Оның пикт халқынан екені айтылған, бірақ оның фламандтық рыцарь болуы ықтимал, ол нормандық патшалар Англияны басып алғаннан кейін жаңа мемлекетінде тәртіп орнату үшін тағайындалған қатыгез соғыс басшыларының бірі болған. Ал Мюррей кланының басшылары Фрескиннің кіші немересі Вильям де Моравиядан тараған. Морей Стирлинг көпіріндегі шайқаста тірі қалғанда, соғыстың барысы басқаша болуы мүмкін еді, өйткені ол Уоллеске жетпеген майдан шайқасында өте шебер еді. Мюррей кланының көптеген тармақтары басшылыққа таласқан. Бұл жұмыс 1672 жылы Лорд Лион тіркелімінің құрылуына дейін жазылған және оған тең дәрежеде сенімділік танылған. 1594 жылы Мюррейлер Гленливет шайқасында Арчибальд Кэмпбеллдің, Кэмпбелл кланының басшысы, 7-ші Эрлдің және Гантлидің 1-маркизі Джордж Гордонға қарсы күрескен. 1598 жылғы келісім "Мюррей есімінің бірлестік келісімі" деп аталады және оған Тулибардиннің сэр Джон Мюррейі, Кокпуиллдің Джеймс Мюррей (кіші), Блэкбарония, Дисарттың пасторы Уильям Мюррей, Балвардтың Эндрю Мюррейі, Фалахилдің Патрик Мюррейі, Помауистің Уильям Мюррейі (кіші), Арбидің жер иесі Джон Мюррей, Рейттің Антоне Мюррейі, Лохланның Патрик Мюррейі, Драмдуэйдің Александр Мюррейі, полковник, Тибермуирдің Джон Мюррейі, Тулибардиннің мұрагері Уильям Мюррей, Охтертирдің Уильям Мюррейі, Аберкаирнейдің (Уильям) Мюррейі, Вудендтің Александр Мюррейі, Драмдуэйдің жер иесі Уолтер Мюррей, Кинкеллдің Джон Мюррей қол қойған. Туллибардиннің сэр Джон Мюррейі, 1548-1613 жылдары, 1606 жылы Туллибардиннің бірінші графы атанды, Кэтрин Драммонд пен Элизабет Холдейнге үйленді. Оның ұлы Уильям Мюррей, 2-ші Туллибардин графы, Атолл графтарының мұрагері Доротея Стюартқа үйленді. Осы қосымша күш Монтрозға 1644 жылы Типпермуир шайқасында жеңіс сыйлады.
1715 жылғы Якобыт көтерілісі
1715 жылғы Якобит көтерілісі кезінде Атолл ерлері (Мюррей кланы) 1400 сарбаздан тұратын, әрқайсысына Тюллибардин маркизі Уильям Мюррей, Лорд Чарльз Мюррей (Атоллдың 1-ші герцогы Джон Мюррейдің кіші ұлы), Лорд Джордж Мюррей және Уильям Мюррей, 2-ші Лорд Найрне басшылық ететін төрт полк құрады. Шерифмуир шайқасы кезінде Тюллибардин бүкіл Якобит армиясының генерал-майоры қызметін атқарды, ал оның Атолл сарбаздары батальоны уақытша түрде оның туысы Джон Лайонға, 5-ші Стратмор және Кингхорн графына бағындырылды, оның өз полкі бригадир МакИнтошпен Англияға аттанған еді. Шайқас шешімсіз аяқталды, себебі Якобит армиясының оң жағы Үкімет әскерінің сол жағын жеңгенімен, Үкімет әскерінің оң жағы да Якобит сол жағын жеңді, сондықтан екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді.
1719 жылғы Якобыт көтерілісі
Глен Шил шайқасында 1719 жылы Мюррей кланының адамдары Уильям Мюррей, Туллибардин маркизінің басшылығымен Якобиттердің мүддесін қолдап, үкіметке қарсы күресті. Туллибардин жараланды, бірақ Францияға қашып құтылды. Келесі айда үкімет оны ұстағанға 2000 фунт стерлинг сыйақы ұсынды. 1745 жылғы 25 шілдеде ол Жаңа Претендент (Чарльз Эдвард Стюарт)пен бірге Шотландиядағы Бородайлға қонды, 1745 жылғы Якобит көтерілісін бастау үшін. 1724 жылы генерал Уэйдтың Таулы аймақтар туралы баяндамасында Атол тайпасының саны 2000 адамға жуық деп есептелді.
Атолл таулары
Каллоден шайқасы Атолл таулы аймағының соңғы соғысы болғанымен, Мюррей басшысының салтанатты гвардиясы, Атолл жоғарғы таулы аймағы деп белгілі болған, бүгінгі күнге дейін Еуропадағы жалғыз заңды жеке армия болып табылады. 1845 жылы Виктория патшайымы Атолл жоғарғы таулы аймағына ту сыйлады.
Клан басшысы
Клан басшысы: Брюс Мюррей, 12-ші Атолль герцогы, Атолль маркизі, Туллибардин маркизі, Атолл графы, Туллибардин графы, Страттай және Стратхардл графы, Балкхиддер виконты, Гленэльмонд виконты, Туллибардин лорды Мюррей.
Белгілер мен герб
Қазіргі кланның белгісі (жоғарыда көрсетілгендей) оң қолында қылыш, сол қолында кілт ұстаған, белге дейін жалаңаш ер адамның жартылай бейнесін бейнелейді. Кланның ұраны – "Алға қадам бас, сәттілікке жете гөр, тұтқындармен орал", яғни, жауларыңа қарсы тұр, жақсылыққа жете гөр және тұтқындармен қайт. Бұл жартылай жабайы белгісі Атолл герцогының ең сүйікті белгісі болған; клан оны құрметпен пайдалануды жалғастыруда. Алдыңғы белгіде бір қолында айна, екінші қолында тарақ ұстаған су қызы бейнеленген, ал ұраны – "Tout prêt" ("Барлығы дайын") деген ежелгі француз тіліндегі сөз. Бұл белгі көптеген тарихи және геральдикалық көздерде кездеседі және Мюррейдің заңды белгісі болып саналады.