Кіріспе
Саяси өкілдіктің нысаны
Жалпы (есімнің алдында: жалпы) – басқарушы органның мүшелеріне сипаттама береді, олар бүкіл құрамы немесе халқы (әсіресе қала, округ, штат, провинция, ел, клуб немесе қауымдастық) үшін сайланады немесе тағайындалады, бөлек бір бөлігі емес. Көп деңгейлі органдарда бұл термин көбінесе ең жоғары деңгейден төменгі деңгейге дейін қолданылмайды. Бұл нақты сайлау округтерімен немесе тар бөлімшелермен салыстырылады. Егер бар болса, бұл термин тиісті аумаққа оның бөлінбегендігін көрсету үшін қолданылуы мүмкін. «Кросс», «барлық» немесе «бүкіл» сөздері синоним ретінде қолданылады, мысалы, кросс-мүшелік немесе бүкіл штат. Бұл термин нақты мүшелерді атау үшін жұрнақ ретінде де қолданылады (мысалы, АҚШ конгресінің өкілі / мүшесі / Вайоминг штаты үшін жалпы өкіл). Ол сондай-ақ тақырыбының жалпы белгісі ретінде қолданылады (мысалы, Вайоминг қазіргі уақытта АҚШ конгресінің жалпы округі). Бұл термин көбінесе бөлінген эквиваленттермен тікелей салыстыру жасағанда немесе ерекшелендіру үшін қолданылады, бұл эквиваленттер бұрынғы немесе қазіргі кезде болуы мүмкін. Бұл сипатталатын аймақта осы өкілдік мақсаты үшін басқа кіші топтар жоқ екенін көрсетеді. Бір ерекшелік – бір палатаға қайтару үшін өкілдердің бір жиынтығы аудандық және аймақтық болып табылатын, бірақ жалпы өкілдік ететін жағдай, бұл жағдайда әрбір сайлаушыға көп дауыс беру үшін бірнеше бюллетень беріледі. Бұл юрисдикцияда көп дауыс беруді бір дауыс берумен бәсекелестіруден сақтайды, бұл демократиялық биліктің өзгеше деңгейіне әкеледі. Демократиялық билік арасындағы айырмашылықтың мысалдары 1853 және 1967 жылдар аралығында АҚШ Конгресінің кейбір отырыстарында, сондай-ақ Ұлыбритания мен Ирландияның ескі төменгі палаталарында кездеседі, онда кейбір сайлаушылар жалпы (бүкіл штат / округ) және аудандық өкілдерге дауыс бере алатын (және олармен лоббилей алатын), бұл көп дауыс беру аймақтарын құрады, ал сол ұлттық ассамблея үшін бір дауыс беру және өкілдік аймақтарымен қарама-қайшы болды. 1964 жылы АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ Конгресінде мұндай көп дауыс беруге тыйым салды (осылайша штаттық округтермен жапсарлас жатқан бүкіл штаттық округтерге тыйым салды). Сайлау мүшеге жалпы немесе емес екеніне қарамастан, жалпы принциптер қолданылады. Бір орын/қызмет/өкіл: бір жеңімпазды дауыс беру жүйесін білдіреді; орын/қызмет/өкілдер тобы: басқа жүйені білдіреді. Бұл әдетте пропорционалды өкілдік (таза партиялық тізім нысанында, аралас мүшелік немесе параллель дауыс беру жүйесінің пропорционалды деңгейі ретінде немесе STV-нің алдыңғы нысандары), жалғыз ауыстырылмайтын дауыс (негізгі бір таңдау, көп мүшелік) немесе блок (негізгі көп таңдау, көп мүшелік) дауыс беру.
a panel/slate/group of seats/positions/representatives: involves another system. It is usually proportional representation (whether in "pure" party list form, as a party list proportional tier of a mixed member or parallel voting system, or STV leading forms), Single non transferable vote (basic single choice, multi member), or block (basic multi choice, multi member) voting.
Еуропалық Одақ
Еуропаның болашағы жөніндегі конференция Еуропалық Парламентке "мемлекеттер аралық тізімдерді" қосуды ұсынды, онда мүшелердің шағын бөлігі бүкіл Еуропалық Одақ бойынша, Одақтың жалпы партиялық тізімдерінен сайланады. Бұл – Еуропалық интеграцияны тереңдетуге бағытталған ұсынылған реформалардың бірі.
Израиль
Израильде Кнессетке (ұлттық парламентке) сайлау партиялық тізімдер бойынша пропорционалдық өкілдік жүйесі арқылы жалпыға бірдей жүргізіледі. Қалалық және қалалық (бірақ аймақтық емес) кеңестерді сайлау да осы принцип бойынша өтеді.
Нидерланды
Нидерландыда Өкілдер палатасына (Жалпы штаттардың төменгі палатасы, ұлттық парламент) сайлаулар партиялық тізімдер бойынша пропорционалдық өкілдік жүйесі арқылы бүкіл ел бойынша өткізіледі.
Филиппин
Сенатқа сайлаудың осы тәсілі қолданылады. Барлық сайлаушылар Сенаттың жартысын жаңарту үшін он екі дауыс бере алады, яғни он екі сенаторды кандидаттардың кеңінен ұсынылған тізімінен сайлайды. Жеңімпаздарды қарапайым дауыс санау арқылы анықтайды (жалпыға бірдей көпшілік дауыс беру). Аз халық саны бар провинциялар өз өкілдерін жалпы сайлау арқылы сайлайды. Өздерінің конгресс округтері бар кейбір қалалар да өкілдерін осылай сайлайды. Басқа провинциялардың көпшілігі мен бірнеше қала екі немесе одан көп округке бөлінген. Сол сияқты, Санггуниянг Кабатан (жастар кеңестері), Санггуниянг Барангай (ауылдық кеңестері), Санггуниянг Баян (қалалық кеңестері) және кейбір Санггуниянг Панлунгсод (қала кеңестері) қалған мүшелерді сайлайды. Осыдан келіп, мұндай жергілікті өкімет органдары географиялық тұрғыдан қарағанда, мүшелерді толыққанды жалпы сайлау арқылы сайламайды, себебі әрбір мүше өзгелерімен бірге аумақтық жағынан байланысты болады, жоғары немесе төменгі деңгейдегі округтерді ұсынып тұрады. Мүшелер заң бойынша халық тарапынан тікелей немесе жанама түрде сайланады. Қалалық кеңес немесе Санггуниянг Панлалавиган (облыстық кеңес) сайлаған мүшелер үшін қала немесе провинция ең көп жеті округке бөліне алады, және әр округтен кем дегенде екі мүше сайланады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ Конституциясының бірінші бабы Өкілдер палатасының мүшелерін тікелей сайлауды қамтамасыз етеді. 1967 жылы қабылданған және кодекске енгізілген Бірыңғай Конгресс округі заңында өкілдер географиялық округтерден сайлануы тиіс және бұл округтер бір өкілдік болуы керек делінген. Егер штатта бір ғана өкіл болса, ол жалпы штаттан сайланатын өкіл болады деп нақты айтылған.
Жергілікті сайлау
1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң қабылданғаннан бері және сайлаушыларды тіркеуге және дауыс беруге қатысты тарихи кедергілер азайтылғаннан кейін, көптеген соттарда округ немесе қала деңгейінде, соның ішінде мектеп кеңестерінің сайлауларында, жалпы сайлау жүйесіне негізделген шағымдар туды. Мұндай шағымдар көбінесе жергілікті кеңестер мен басқармаларында тиімді түрде шеттетілген азаматтардың көптеген аумақтарында болды. Мысалы, Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон округі 2001 жылы сотқа беріліп, 2004 жылы келісімге келді. Округтік комиссия бір мүшелі округтерден сайланатын тоғыз мүшеге ауыстырылды. 2015 жылы комиссия құрамында алты ақ республикашыл және үш афроамерикандық демократ болды, ал афроамерикандық азаматтар халықтың үштен бірінен астам бөлігін құрады. Тағы бір мысал, 2013 жылы Джорджия штатының Файетт округі, халықтың 70% ақ және 20% афроамерикандық болғандықтан, федералды аудандық сот округтік кеңес пен мектеп кеңесінің мүшелерін сайлау үшін бір мүшелі округтерді құруға бұйрық берді. Жалпы сайлау жүйесінің салдарынан афроамерикандықтар ондаған жылдар бойы ешқайсысының да қалаған үміткерін сайлай алмады. Мұндай жергілікті сайлау жүйелері сотқа тартылуда, өйткені сайлаудың өкілдігін арттыру азшылықтар мен әйелдерге саяси жүйеге кіруге мүмкіндік береді және үкіметтің өкілдігін қамтамасыз етеді. 1980 жылдардың соңында Теннесси штатының бірнеше ірі қалалары, көпшілік дауыс беру арқылы бұрын шеттетілген азаматтарға қалалық кеңестерге өздері қалаған үміткерлерді сайлауға мүмкіндік беру үшін бір мүшелі округтерді қабылдау туралы сот істерінде келісімге келді. 2015 жылға қарай осы қалалардың екеуінде сайлаушылар бір мүшелі округтерден қалалық кеңеске сайланған әйелдерді қала басшылары етіп сайлады. 2018 жылы Нью-Йорк штатының Ислип қаласы төрт тұрғыны тарапынан Дауыс беру құқығы туралы заңды бұзғаны үшін сотқа берілді, себебі қалалық кеңес жалпы сайлау жүйесін сақтап қалды. Ислип халқының үштен бірі испаноязықты құрайды, бірақ қалалық кеңеске тек бір ғана азамат сайланған. 2020 жылы қол жеткізілген келісімге сәйкес, 2023 жылға қарай жалпы сайлау жүйесі жойылып, оның орнына төрт кеңес округі құрылады. Кейбір штаттар жалпы сайлау округтерін пайдалануды одан әрі шектеуге бағытталған заңдарды қабылдады. Мысалы, Калифорниядағы Дауыс беру құқығы туралы заң, федералды Дауыс беру құқығы туралы заңға қарсы іс-қимылдың сәтті болуы үшін қажетті критерийлердің бірін алып тастады, нәтижесінде жүздеген қалалар, мектеп округтері және арнайы округтер бір мүшелі округтерге негізделген сайлауға көшті. Кейбір аумақтар жалпы сайлау жүйесін сақтап қалды. Массачусетс штатының Кембридж қаласы барлық орындар үшін пропорционалдық өкілдік арқылы кеңес мүшелерін сайлауды қабылдады.