Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақша – империялық дәуірде Қытайда қолданылған валюта түрі. Юаньның 19 ғасырдың соңында енгізілуіне дейін ол басты валюта болып саналды.
The cash was a currency denomination used in China in imperial times. It was the chief denomination until the introduction of the yuan in the late 19th century.
Этимология
Ағылшын тіліндегі "cash" сөзі, "нақты ақша" деген мағынаны білдіреді, португал тіліндегі caixa немесе орта француз тіліндегі caisse ("қорап", "қобыш") сөздерінен келген. Бұл термин алғаш рет 1900 жылы Гуандун провинциясында шығарылған монеталарда қолданылды. Ол қағаз ақшада кейінірек пайда болды. "Cash" және "cashes" көпше түрінің екеуі де қолданылды. Қытайдың wen иероглифі қазіргі қытай тілінде бірнеше мағынаға ие.
The English word "cash", meaning "tangible currency", is an older word from Portuguese caixa or Middle French caisse ("box", or "case"). The term was first used on coins issued in Guangdong Province in 1900. It did not appear on paper money until later. The plural forms "cash" and "cashes" were both used. The Chinese character wen has several other meanings in modern Chinese.
Тарих
Вен – Қытайдағы маңызды валюта бірліктерінің бірі болатын және монеталар мен қағаз ақшаны белгілеу үшін қолданылды. Сицие күміс және алтын құймалары үшін таэль жүйесіне негізделген, әртүрлі салмақтарды қамтитын, басқа да номиналдар қолданылды. 19 ғасырға дейін венмен белгіленген монеталар құйылып жасалды, ең көп таралғаны – ортасында шаршы немесе дөңгелек тесігі бар дөңгелек пішіндес мыс монеталар еді. 1000 веннің құны бір таэль (лиǎng) таза күміске тең болуы тиіс еді. Әрбір ақша тізбегі 100-ден тұратын он бөлікке бөлінді. Ақшаны тізбектеп байлаған адам, жергілікті әдет-ғұрыпқа сәйкес, жүз теңгеден бір, екі немесе үш теңге алатын. Сондықтан, шын мәнінде, күмістің бір унциясы екі жақын жерде 970-ден 990-ға (немесе одан да көп) теңгеге айырбасталуы мүмкін еді. Солтүстікте, монета тапшылығы болған жерлерде, 500 теңге күмістің бір унциясына айырбасталатын. Кейде қағаз ақшада бір-біріне тігілген 1 вен монетасының суреттері бейнеленген. 19 ғасырда Қытайда шетелдік монеталар, әсіресе мексикалық песо сияқты күміс монеталар кеңінен қолданыла бастады. 1889 жылы қытай валютасы юань және оның бөлімшелерімен белгілене бастады. Ақша немесе вен бұл жүйеде 1/1000 юань ретінде сақталды. Дәстүрлі үлгідегі 1 вен монеталары 1911 жылы Қытай империясы құлағанға дейін соғыла берді. Ақшамен соңғы монеталар Қытай Республикасының алғашқы жылдарында, 1924 жылы шығарылды. Бұл термин бүгінге дейін кең таралған кантон тілінде (ман) қолданылады, бірақ Гонконг долларын білдіру үшін 蚊 деп жазылады.
The wen was one of the chief units of currency in China and was used to denominate both coins and paper money. Other denominations were used, including various weights, based on the tael system, for sycee silver and gold ingots. Until the 19th century, coins denominated in wen were cast, the most common formation being the round shaped copper coin with a square or circular hole in the centre. A string of 1000 wén was supposed to be equal in value to one tael (liǎng) of pure silver. Each string of cash was divided in ten sections of 100. The person who strung the cash into a string took one, two, or three cash per hundred, depending on local custom, as payment for his effort. So, in fact, an ounce of silver could vary in exchange from 970 to 990 cash (or more) between two places fairly close together. In places in the North where there was a shortage of coinage a string of 500 exchanged for an ounce of silver. Paper money sometimes showed pictures of the appropriate number of 1 wén coins strung together. In the 19th century, foreign coins began to circulate widely in China, particularly silver coins such as the Mexican peso. In 1889, Chinese currency began to be denominated in the yuan and its subdivisions. The cash or wén was retained in this system as 1/1000 yuan. Traditional style, cast 1 wén coins continued to be produced until the end of the Chinese Empire in 1911. The last coins denominated in cash were struck in the early years of the Republic of China in 1924. The term is still used today in colloquial Cantonese (mān), but written as 蚊 to represent Hong Kong dollars.
Монеталар
Он тоғызыншы ғасырда көптеген органдар венде номиналталған монеталар шығарды, оның ішінде Император үкіметінің ведомстволары (Кірістер кеңесі және Қоғамдық жұмыстар кеңесі) мен провинциялық билік органдары. Көптеген монеталар 1 вендік номиналда болды, бірақ 4, 5, 10, 50, 100, 200, 500 және 1000 вендік номиналдар да шығарылды. Юань енгізілгеннен кейін 1, 2, 5, 10 және 20 ақша немесе вен номиналында монеталар соғылды.
Numerous authorities issued coins denominated in wén in the nineteenth century, including departments of the Imperial government (The Board of Revenue and Board of Public Works) together with provincial authorities. Most coins were 1 wén denominations, but denominations of 4, 5, 10, 50, 100, 200, 500 and 1000 wén were also issued. After the introduction of the yuan, coins were struck in denominations of 1, 2, 5, 10 and 20 cash or wén.
Қағаз ақша
Әлемдегі алғашқы қағаз ақша 7-15 ғасырлар аралығында Қытайда шығарылған, олардың номиналы уэнь болған. Банкноттарда монеталар бейнеленген, кейде ондаған монетадан тұратын тізбектер түрінде. Юань әулетінің қағаз ақшасы артық өндіріс салдарынан және оларды қолдау үшін жеткілікті монета болмағандықтан, жоғары инфляциядан зардап шекті және айналымнан алынды. Қытай қағаз ақшасы 19 ғасырда Цинь әулеті кезінде қайта пайда болды. 1853 жылы 500, 1000 және 2000 уэнь номиналындағы Ұлы Цин қазыналық банкноттары енгізілді. 1856 жылы 5000 уэньдік банкноттар, ал 1857 жылы 10 000, 50 000 және 100 000 уэньдік банкноттар қосылды. Осы банкноттардың соңғысы 1859 жылы шығарылды.
The world's first paper money, issued in China between the 7th and 15th centuries, was denominated in wén. The notes carried depictions of coins, sometimes in strings of ten. The notes of the Yuan dynasty suffered from hyperinflation due to over production without sufficient coins to back them and were withdrawn. Chinese paper money reappeared in the 19th century during the Qing dynasty. In 1853, Great Qing Treasure Note banknotes were introduced in denominations of 500, 1000 and 2000 wén. 5000 wén notes followed in 1856, with 10,000, 50,000 and 100,000 wén notes added in 1857. The last of these notes were issued in 1859.
Сыртқы ықпал
Ертедегі корей, жапон, Рюкю және вьетнам валюталары – корей муны, жапон моны, Рюкю моны және вьетнамдық văn (ол қолма-қол ақша монеталары ретінде де, валюта бірлігі ретінде де қолданылған) – қытайлық вэньден шыққан және осы бір таңбамен жазылған. 1695 жылы сёгунат мыс монеталардың бет жағына ген таңбасын орналастырды. Вьетнам 938 жылы Қытайдан тәуелсіздік алып, ақша монеталарын пайдалану дәстүрін ғана жалғастырды. Вьетнамның алғашқы ақша монеталары 968 жылы шығарылды.
Early Korean, Japanese, Ryukyuan, and Vietnamese currencies, the Korean mun, Japanese mon, Ryukyuan mon, and Vietnamese văn (where it was both used for cash coins and as a currency unit), were derived from the Chinese wén and written with the same character. In 1695, the Shogunate placed the character gen on the obverse of copper coins. Vietnam gained independence from China in 938 and merely carried on the tradition of using cash. The first Vietnamese cash was issued in 968.
Гонконг
1860 жылдары Гонконг долларының ең кіші бірлігі мил болды, ол қытай ақшасы сияқты доллардың 1/1000 бөлігіне тең еді. Бұл валюта бірлігінің қытай ішіндегі таңбасы "文" болған, алайда бұл монеталар ағылшын тіліне "ақша" деп аударылмады.
The smallest unit of the Hong Kong dollar during the 1860s was the mil, which like the Chinese cash was 1/1000 of a dollar. The Chinese character for this currency unit was "文", though these coins were not translated into English as "cash".